RECENSIE: Accolade, St James Theatre ✭✭✭✭

Rona (Abigail Cruttenden), Will (Alexander Hanson) and Ian (Sam Clemmett) in Accolade. Foto: Mark Douet. Accolade

St James Theatre

18 november 2014

4 Sterren

De pitch voor dit stuk laat zich makkelijk raden. Een actueel, eigentijds drama. Promiscuïteit. Beroemdheden. Een 'Lord'. Swingers. Orgiën. Minderjarige meisjes. De gevestigde orde die ten val wordt gebracht door de arbeidersklasse. Chantage. Een verbrijzeld huwelijk. Loyaliteitstesten. De publieke opinie als rechter. In het post-Saville/Harris/Clifford tijdperk, in de jaren na de Leveson-enquête, is er geen theatergezelschap dat zo'n stuk niet zou willen programmeren.

Het bijzondere is echter dat Accolade (nu te zien in het St James Theatre onder regie van Blanche McIntyre) al deze thema's op een bondige en indrukwekkende wijze behandelt, terwijl Emlyn Williams het al in 1950 schreef. Afgezien van de periode waarin het zich afspeelt, had Accolade gisteren geschreven kunnen zijn. De technologische vooruitgang daargelaten, is wat er in Williams' 64 jaar oude stuk gebeurt even relevant, verontrustend en confronterend als het toen moet zijn geweest.

Het is een stuk over de grenzen van fatsoen, over de lijn tussen wat genegeerd kan worden en wat niet, en over de prijs van roem – vooral de onverzadigbare honger van de pers en de onvermijdelijke aandacht van vijanden die de sterren van hun voetstuk willen stoten. McIntyre voert de regie met een zorgvuldige, zelfverzekerde hand. Ze trapt niet in de val van het melodrama, maar verkiest geloofwaardige personages en een gedetailleerde, intieme setting.

Will Trenting is een beroemd auteur, een Nobelprijswinnaar, iemand die altijd tegen de stroom van de gevestigde orde is ingegaan. Hij is ook verslaafd aan seks. Hij ontmoet en trouwt met Rona, die zijn aanzoek accepteert wetende dat hij een 'Dr. Jekyll and Mr. Hyde'-natuur heeft. Hij verbergt niets voor haar. Ze zijn gelukkig; hij is waanzinnig succesvol. Ze hebben een zoon, Ian, van wie ze beiden zielsveel houden, een huis aan Regent's Park en een vriendenkring met uitstekende connecties.

Trenting krijgt een adellijke titel aangeboden. Ondanks zijn eigen twijfels accepteert hij deze, omdat hij weet dat de eer zijn vrouw dolgelukkig zou maken. Om dat te compenseren, viert hij – buiten het zicht van zijn gezin – een privéfeestje met swinger-vrienden. Wanneer de verheffing in de adelstand wordt aangekondigd, zijn zijn vrouw en vrienden opgetogen en zijn zoon trots. Maar dan begint de ellende. Iemand heeft foto's van de orgie gemaakt en deze doen de ronde. En een van de aanwezige vrouwen blijkt pas 14 te zijn. Chantage en de totale ondergang van Trentings leven lijken onvermijdelijk.

Hoe Williams de gevolgen van Trentings acties uitspeelt – zijn leven van uiterlijke schijn tegenover de totale eerlijkheid tussen man en vrouw – roept fascinerende vragen op. De uitstekende cast onder leiding van McIntyre benut elk moment.

Alexander Hanson is nog nooit zo goed geweest als hier; het is een gelaagde en intelligente vertolking. De sfeer van de libertijn is constant aanwezig, net zo duidelijk als zijn toewijding aan vrouw en kind. Hij houdt simpelweg van seks met vreemden en de duistere kant van het leven die daarbij hoort. Trenting denkt dat hij niets te vrezen heeft omdat hij eerlijk is geweest over zijn verlangens, en Hanson brengt die complexiteit moeiteloos en stijlvol over.

Tegelijkertijd deelt Trenting een zekere naïviteit met zijn zoon; hij is niet voorbereid op de gevolgen van zijn nieuwe status als 'Peer', overtuigd dat niemand hem kan bekritiseren zolang hij eerlijk is tegen zijn echtgenote. Hanson pelt de lagen van Trentings comfortabele leven langzaam af om de rauwe kern van de man bloot te leggen. Zijn ontzetting over de leeftijd van het jonge meisje is net zo tastbaar als de pijn die hij voelt wanneer hij zijn wandaden moet opbiechten aan zijn zoon. Een verbazingwekkende prestatie.

Abigail Cruttenden doet in niets voor hem onder als de liefdevolle, flegmatieke vrouw uit de middenklasse die plotseling 'Lady' wordt, om vervolgens haar wereld te zien instorten. Ontroerend, gracieus en krachtig: Cruttenden is subliem. Haar confrontatie met haar beste vriendin in de tweede akte is een hoogtepunt; ze is nooit sentimenteel, maar prachtig menselijk en door en door echt.

Sam Clemmett maakt de familie Trenting compleet als Ian, de belezen, openhartige maar wereldvreemde 15-jarige zoon. Clemmett is een plezier om naar te kijken, vol enthousiasme en jongensachtige bravoure. De scène tussen hem en Hanson aan het einde van het stuk is loepzuiver. Hij laat je geloven dat hij echt het kind van Hanson en Cruttenden is. Zijn onbegrip dat zijn vader iets ernstigs misdaan zou kunnen hebben is ontroerend; zijn vraag of zijn vader misschien "onverstandig heeft gespeculeerd" is hilarisch, voortkomend uit totale onschuld en vertrouwen.

Bruce Alexanders vertolking van Daker, de vader van het minderjarige meisje, is een studie in bitterheid en jaloezie. Hij probeert Trenting niet te chanteren voor geld, maar voor een baan – een kans op sociale stijging. Alexander is voortreffelijk en haalt alles uit dit afschuwelijke personage: hij geeft niets om zijn dochter, hij wil enkel wraak nemen op de man die ooit eerlijk was over Dakers beperkte schrijverstalent. Kleinzoonlijk en verraderlijk: Alexander is geweldig.

Dat geldt overigens voor het hele ensemble. Daniel Crossley overtuigt als Albert, de volksjongen die door Trenting onder zijn hoede is genomen en nu fungeert als zijn trouwe secretaris en 'vierde gezinslid'. Jay Villiers, als Trentings uitgever Thane, belichaamt heerlijk de kille maar loyale aristocraat: scherp, berekenend en stijlvol. Zijn verstilde acceptatie dat hij misschien niet echt heeft "geleefd", komt hard binnen.

Claire Cox personifieert daarentegen Marion: het type dat precies weet wat "gepast" is. Een vriendin wanneer de champagne vloeit, maar onvindbaar als het schandaal toeslaat. De scène waarin Cruttendens Rona de morele superioriteit van Marion aan de kaak stelt, is een hoogtepunt, niet in de laatste plaats omdat Cox de onmacht en de tranen van haar personage zo geloofwaardig neerzet.

Als Harold en Phyllis, het koppel dat Trentings passie voor seksuele spanning deelt, zijn Jay Taylor en Olivia Darnley perfect gekozen. Vooral Taylor, die ondanks zijn rol als de ultieme schurk van het stuk, Harold een zekere sensuele charme en onvoorspelbaarheid meegeeft. Darnley geeft Phyllis een innemende persoonlijkheid; het is makkelijk te zien waarom dit stel populair is bij clandestiene orgieën. Belangrijker nog: ze overtuigen volledig als een toegewijd stel dat alles uit het leven wil halen.

Het slimme decorontwerp van James Cotterill (een bibliotheek annex werkkamer) ademt zowel status als claustrofobie uit. Naarmate het stuk vordert, voel je bijna de muren van boeken op Trenting afkomen, als een spiegel voor de roem die hem nu duur komt te staan. Ook de kostuums zijn onberispelijk en passen perfect bij de tijdsgeest.

Het is een meeslepend en bij vlagen schokkend brok theater. Williams schrikt niet terug voor de kern van het verhaal – de betrokkenheid bij het minderjarige meisje – en fileert morele vragen met chirurgische precisie. Ongetwijfeld was het stuk bedoeld als een gecodeerde verdediging van Williams' eigen biseksualiteit. In veel opzichten voorzag hij de huidige tabloidcultuur en de wraakzucht van de publieke opinie scherper dan velen nu doen.

Interessant is dat in de tijd van Williams het idee dat een adellijke titel kon worden ingetrokken wegens een schandaal, blijkbaar niet aan de orde was. En aangezien niemand vraagt "mogen we je boeken nu nooit meer lezen?", bestond het concept van 'cancel culture' rondom kunstenaars die de wet overtreden toen ook nog niet. De tijden zijn zeker veranderd. Ga dit stuk zien en oordeel zelf of ze ten goede zijn veranderd.

Bestel tickets voor Accolade