RECENSIE: Boys From The Blackstuff, National Theatre ✭✭✭✭✭

Paul T Davies recenseert Boys From the Blackstuff van James Graham, nu te zien in het National Theatre.

Barry Sloane als Yosser. Foto: Alastair Muir Boys from the Blackstuff.

National Theatre

29 mei 2024

5 sterren

Boek Tickets

Het is altijd een sensatie wanneer regiotheater de overstap naar Londen maakt en daar de boel eens flink opschudt. Het National Theatre fungeert steeds vaker als de ideale springplank hiervoor. Na uitmuntende producties met het Sherman Theatre uit Cardiff en de grootmachten van Sheffield Theatres met Standing At the Sky’s Edge, is het nu de beurt aan het iconische werk van Alan Bleasdale. Het stuk ging in première in het Liverpool’s Royal Court Theatre onder Kevin Fearon en staat nu tijdelijk in het National, voordat het naar het Garrick Theatre verhuist voor een run op West End. In samenwerking met Bleasdale heeft James Graham de serie uit 1982 omgevormd tot een strak gestructureerd toneelstuk van net iets meer dan twee uur. Hoewel dit betekent dat we wat karakterverdieping inleveren, is de emotionele dreun er niet minder hard om. Een groep mannen, allen voormalige arbeiders van de ‘Blackstuff’ (asfalt), zitten in de WW en moeten noodgedwongen zwartwerken om de eindjes aan elkaar te knopen. Ondertussen worden ze opgejaagd door de ‘snuffelaars’ van het arbeidsbureau die jacht maken op uitkeringsfraudeurs. Het werkloosheidscijfer lag destijds boven de drie miljoen, terwijl het beleid van Thatcher de industrie de nek omdraaide.

Het ensemble. Foto: Alastair Muir

Voor wie de serie nog kent, is het verhaal in twee woorden samen te vatten: ‘Gizza job’ (geef me een baan). Het is de wanhopige kreet van Yosser Hughes, die probeert de boel bij elkaar te houden terwijl hij alles verliest. De recente dood van Bernard Hill, die het personage onvergetelijk maakte, geeft de rol een extra lading, maar Barry Sloane vertolkt Yosser perfect en maakt het personage volledig eigen. Hij is gewelddadig, dreigend en wanhopig, maar tegelijkertijd innemend; hij domineert het podium en zet iedereen om hem heen op scherp. Het is pijnlijk relevant dat zijn noodkreet 42 jaar na de eerste uitzending nog steeds weerklank vindt. Chrissie, voortreffelijk neergezet door Nathan McMullen, is onze gids door dit industriële braakland – prachtig gevat in de decors en kostuums van Amy Jane Cook. Philip Whitchurch tekent voor een ontroerende vertolking van George, de nestor van de gemeenschap die vanuit zijn voorkamer een informeel adviesbureau runt en met pijn in het hart terugdenkt aan de bloeitijd van de haven. Hoewel de cast overwegend mannelijk is, brengt Lauren O’Neil als Chrissie’s uitgehongerde en lijdende vrouw Angie de wanhoop en liefde op indringende wijze dichtbij. De humor is gitzwart, maar raakt de juiste snaar; het deed me goed om te horen dat de iconische biechtstoel-grap nog steeds werkt!

Barry Sloane en Dominic Carter. Foto: Alastair Muir

Dankzij dit stuk maakt een nieuwe generatie kennis met de klassieker van Bleasdale, aangevuld met de herhalingen op BBC4. De eerste akte bevat wellicht wat veel uitleg en Graham heeft meerdere eindes nodig voordat het stuk definitief landt, maar de scherpe regie van Kate Wasserberg houdt de vaart er goed in. De samenzang doet denken aan het werk van de Liverpoolse filmmaker Terence Davies (met name Distant Voices, Still Lives) en maakt van de stad Liverpool bijna een extra personage. Juist nu, midden in een verkiezingscampagne, is het essentieel dat deze stemmen van de werkende klasse worden gehoord.

Te zien tot en met 8 juni 2024