RECENSIE: "Master Harold"...and the Boys, National Theatre Londen ✭✭✭✭

Mark Ludmon bespreekt Athol Fugards “Master Harold”... and the Boys in het National Theatre in Londen.

Foto: Helen Murray “Master Harold”... and the Boys

Lyttelton Theatre, National Theatre, Londen

Vier sterren

Reserveer tickets

Athol Fugard omschreef “Master Harold”... and the Boys als zijn meest persoonlijke toneelstuk; een schuldbekentenis voor een incident uit zijn jeugd. Dit vernietigende portret van onderdrukking en witte privileges in het Zuid-Afrika van de apartheid is rechtstreeks gebaseerd op zijn eigen ervaringen – zelfs tot aan het personage Hally toe, wat Fugards eigen bijnaam was. In de nauwgezette heropvoering van Roy Alexander Weise worden de onrechtvaardige machtssystemen binnen een ontwrichte, door wit gedomineerde samenleving op scherpe wijze blootgelegd, waarbij de somberheid wordt getemperd door een sprankje hoop.

Het stuk speelt zich in real-time af in één akte van 95 minuten en bouwt langzaam op. Het vindt plaats in een tearoom in Port Elizabeth in 1950, prachtig en gedetailleerd vormgegeven door ontwerper Rajha Shakiry met belichting van Paule Constable. Het is overdag, maar buiten is het donker en regent het onophoudelijk tegen het grote dakraam. De twee zwarte obers, Sam en de jongere Willie, zijn aan het opruimen terwijl ze goedgehumeurd praten over de aanstaande ballroomwedstrijd waaraan Willie deelneemt. Hun gesprek wordt onderbroken door de komst van Hally, de witte tienerzoon van hun baas, die een plek nodig heeft om zijn huiswerk te maken en te lunchen terwijl hij op zijn ouders wacht.

Foto: Helen Murray

In het begin is het ontroerend om Sams vaderlijke liefde te zien voor de jongen met wie hij al heel diens jeugd bevriend is. Hally is verwend en onnadenkend, maar zijn puberale tekortkomingen kunnen aanvankelijk door de vingers worden gezien door de ongedwongenheid en het enthousiasme waarmee hij met Sam en Willie praat. We vangen echter al snel een glimp op van de harde realiteit van hun relatie wanneer de witte jongen herhaaldelijk zijn sociale superioriteit laat gelden over deze twee zwarte mannen, ongeacht hun vriendelijkheid en waardigheid. Hally's irritante, egocentrische geklets domineert een groot deel van het stuk, maar de echte kracht van het werk zit in de schokkende climax die de (grotendeels witte) zaal naar adem deed happen.

Foto: Helen Murray

“Master Harold”... and the Boys werd voor het eerst opgevoerd in 1982, nog voor het einde van de apartheid begin jaren 90. Het is dan ook begrijpelijk somber in de weergave van een racistische samenleving die wordt bestuurd door een witte minderheid. De gesprekken van Willie en Sam over ballroomdansen – populair in Zuid-Afrika in de jaren 50 – bieden echter een symbolische visie op een ideaal alternatief waar, net als in een danswedstrijd, sprake is van “een wereld zonder botsingen”. Onder leiding van bewegingsregisseur Shelley Maxwell vormt hun waardige dans een tijdelijk rustpunt tegen de onrechtvaardige behandeling die zij moeten ondergaan.

De voorstelling wordt naar een hoger niveau getild door twee briljante vertolkingen van Lucian Msamati en Hammed Animashaun als Sam en Willie. Het tweetal is charmant en sympathiek, ondanks Willies onvolwassen vrouwenhaat, en hun vriendschap – opnieuw als vader en zoon – is hartverwarmend. Anson Boon zet Hally overtuigend neer als een onaangename indringer in het interessantere leven van de twee mannen, waarbij hij hun verhalen de mond snoert ten gunste van die van hemzelf. Ondanks het einde van de apartheid blijft “Master Harold”... and the Boys een genadeloos onderzoek naar systemisch racisme en sociaal onrecht dat vandaag de dag nog steeds pijnlijk herkenbaar aanvoelt.

Te zien tot en met 17 december 2019