RECENSIE: Prima Facie, Harold Pinter Theatre Londen ✭✭✭✭✭

Onze eigen TheatreCat Libby Purves recenseert Jodie Comer in Prima Facie, nu te zien in het Harold Pinter Theatre in Londen.

Jodie Comer in Prima Facie. Foto: Helen Murray. Prima Facie

Harold Pinter Theatre

5 Sterren

Boek Tickets SEKSUEEL GEWELD, DE HARDE WET EN EEN VERBLUFFEND WEST END-DEBUUT

Vergeet de kille, sadistische Vilanelle uit Killing Eve.  Sterker nog, vergeet alle prijzen die Jodie Comer voor haar tv-werk won.  Dit buitengewone West End-debuut toont niet alleen een sterke stembeheersing (iets wat niet vanzelfsprekend is bij schermacteurs), maar ook een absoluut sprankelende fysieke expressie en een hoogspannings-emotionele kracht.  Het voelt alsof ze al decennia zalen tot een staande ovatie dwingt - volledig in controle in een betoverende solo-tour-de-force die 95 minuten lang geen moment verslapt. Levendig en krachtig, tot in de puntjes verzorgd, en — ondanks de diepe en verpletterende emotie van de climax — knetterend van haar eigen Liverpudlian humor; ze is een fenomeen.

Bovendien is het stuk van Suzie Miller een van de belangrijkste voorstellingen van dit decennium.  Het snijdt de meest verontrustende kloof aan: de afgrond in onze cultuur tussen rechtssystemen en de bescherming van onschuldigen, en de complexiteit van een succesvolle vervolging bij verkrachting in een tijdperk dat onbezonnen hook-ups toestaat en viert.

De juridische term uit de titel vertaalt zich als "op het eerste gezicht", wat betekent: datgene wat geloofwaardig lijkt voor iedereen die er getuige van is.  Onze heldin is een advocate, al zeven jaar in het vak. Gezien haar arbeidersachtergrond geniet ze met volle teugen van haar uitzonderlijke vaardigheid in het juridische spel.  Bij de opening van het stuk springt Comer, tegen een decor van bleke advocatendossiers die tot aan het plafond reiken, op en over de lederen tafels van de kamer en vertelt ze met gebaren, imitaties en sluwe humor over het professionele genot van een gewonnen rechtszaak. Het wordt duidelijk dat ze naam maakt door mannen te verdedigen die beschuldigd worden van seksueel geweld.

Er zijn flashbacks naar haar beginjaren, haar onzekerheid tussen de 'poshos' op de rechtenfaculteit en bezoeken aan haar moeder in Liverpool die kantoren schoonmaakt, maar de focus ligt op wat ze nu bereikt heeft. Vergeet de stoffige bedrijfsjuristen; zij houdt van de harde menselijke strijd.  "Twee zedenzaken - ik krijg ze vrij - eentje heeft PTSS uit Afghanistan -". Door haar enthousiasme word je even meegetrokken in haar perspectief, waarin ze betoogt dat het louter haar taak als advocaat is om zijn verhaal goed te vertellen, zelfs als de man schuldig is. De wet draait immers, op beangstigende wijze, om de vraag of een man "geloofde" dat er sprake was van instemming.

Dan beleeft ze een prettige hook-up op kantoor met haar collega Julian, en na een geslaagd etentje neemt ze hem mee naar huis waar ze de liefde bedrijven. Maar ze is dronken.  Zo dronken dat de sake haar te veel wordt; ze moet overgeven en voelt zich slap en ellendig. Hij draagt haar terug naar bed, ogenschijnlijk zorgzaam, maar momenten later vindt de verkrachting plaats.  Comers spel is bijna huiveringwekkend omdat ze, zonder zich uit te kleden, precies laat zien hoe het was: vastgehouden, pijn lijdend, verward.  In een aangrijpende scène schiet ze op een donker toneel een jurk uit de logeerkamer aan, niet in staat hem nogmaals onder ogen te komen, en rent ze de kletsnatte regen in. De geruststellende, geordende wanden van het juridisch archief zijn verdwenen (het decor van Buether speelt zoals altijd een cruciale sfeerbepalende rol).

We zien het politieverhoor, de toon ervan, de nutteloosheid en de gruwel van het feit dat terwijl zij over haar pijn en verwarring vertelt, de man nog steeds in haar appartement ligt te slapen.  Haar professionele instinct zegt haar: "dit is een kansloze zaak".

Boven haar verschijnen de woorden DAG 1, waardoor we – zoals in een tv-drama – verwachten direct door te gaan naar de rechtbank. Maar dan verspringt het naar DAG 782.  Want dit is wat slachtoffers in het huidige Groot-Brittannië kunnen verwachten.  Twee jaar van ellende, zelfverwijt, ongemak en afkeurende blikken namens Julian, "die toch een goeie vent is en zoveel pro bono werk doet".

Uiteindelijk in de rechtbank — de plek van haar eerdere triomfen is plotseling een vreemde, eenzame plek — staat ze in de getuigenbank.  Intellectueel weet ze dat ze wordt "binnengehaald" door een sluwe raadsman, precies zoals zij dat vroeger zelf deed. Maar: "Dit ben ik. Het systeem waar ik mijn leven aan heb gewijd, wordt aangeroepen door mij...".

Het faalt. Dat gebeurt vaak.  In dit soort zaken kun je alleen maar bewondering hebben voor de moed van vrouwen om door te gaan.  Beiden waren dronken, beiden waren diezelfde avond enthousiaste partners met wederzijdse instemming... niemand anders aanwezig, geen sporen van geweld.  En dus moet ze twee jaar later elk detail van haar handelen en de positie van elk lichaamsdeel verdedigen...

Filosofisch en juridisch vindt ze haar professionele stem terug om — in een afsluitend coda dat politieker gepassioneerd is dan strikt dramatisch — te betogen dat er in dit soort zaken iets moet veranderen.  Is deze eis van een gedetailleerde, consistente herinnering door een slachtoffer van een trauma van twee jaar geleden "echt de graadmeter voor geloofwaardigheid?"

Het is een opmerkelijk en waardevol stuk. Maar wat het echt tot leven wekt, is die werkelijk verbazingwekkende acteerprestatie.  TV en film zullen in de rij staan voor Comer, maar dat houten toneel, waar ze dezelfde lucht inademt als een ademloos publiek in het donker, is waar ze hoort. Ze is ontzagwekkend.

Prima Facie is tot 18 juni te zien in het Harold Pinter Theatre. Met heel veel geluk kun je nog een ticket bemachtigen. PRIMA FACIE TICKETS