RECENSIE: Shook, Southwark Playhouse - 'Little' ✭✭✭✭✭

Julian Eaves recenseert Shook, een toneelstuk van Samuel Bailey, gepresenteerd door Papatango in het Southwark Playhouse.

Joshua Finan (Cain). Foto: The Other Richard Shook Southwark Playhouse Little,

1 november 2019

5 Sterren

Boek Nu Het is een opmerkelijke week geweest voor nieuwe premières en nieuwe producties, met een aantal zeer stijlvolle voorstellingen.  Het lijkt wel alsof het theater, terwijl de normen in het openbare leven blijven afglijden, een tegenwicht biedt door kunst van een bijna buitenaards hoog niveau af te leveren.  Want hier bij Newington Causeway in Zuid-Londen, waar een prestigieuze nationale tournee begint met het Papatango-gezelschap van producent Chris Foxon (de tour wordt voortgezet in de Hope Street Theatre in Liverpool, Theatr Clwyd in Mold, de Stephen Joseph in Scarborough en de Marlowe in Canterbury, hoewel het mij met dit succes niets zou verbazen als er nog locaties worden toegevoegd aan deze reeks die gegarandeerd uitverkocht raakt), wordt er weer een schitterend juweeltje gepresenteerd voor onze inspectie, ons plezier en onze stichting.

Andrea Hall (Grace) en Ivan Oyik (Riyad) Foto: The Other Richard

De auteur, Samuel Bailey, is een nieuwe naam in de toneelwereld.  Oorspronkelijk afkomstig uit de West Midlands, ontwikkelde hij werk bij de Bristol Old Vic, Tobacco Factory Theatres en Theatre West, voordat hij naar Londen verhuisde en deel uitmaakte van het London Old Vic 12 en het Orange Tree Writers' Collective.  Aanvankelijk gesteund door een beurs van MGCfutures, is 'Shook' zijn eerste avondvullende stuk (90 minuten, geen pauze), en het is een van de meest verpletterend vakkundige en krachtige debuten die ik ooit heb gezien.  Deze man is een grootheid.  Gisteravond, tegen de tijd dat we het einde bereikten van zijn buitengewoon compacte en trefzekere onderzoek naar drie mannen in een jeugddetentiecentrum, was het hele publiek in de intieme zaal met zo'n 120 plaatsen het erover eens: we waren getuige geweest van een van de belangrijkste theaterdebuten van het decennium.

Josef Davies (Jonjo) en Ivan Oyik (Riyad) Foto: The Other Richard

Bailey's gave - en het is een aanzienlijke - is zijn talent om alledaagse mensen symbool te laten staan voor grote ideeën en extreem krachtige emoties, dit alles met de grootste discretie en vingervlugheid, waardoor we nauwelijks doorhebben hoeveel vakmanschap er is gebruikt om dit effect te bereiken.  Zo worden we in deze ogenschijnlijk eenvoudige, sobere en bijna actieloze productie van regisseur George Turvey (medeoprichter en artistiek leider van het gezelschap) onwillekeurig steeds dieper in de levens van de drie jonge mannen getrokken, bijna zonder te merken hoe zeer we begaan raken met hun lot.  In het sobere, klassiek 'naturalistische' decor van Jasmine Swan (dat ook naadloos is doorgevoerd in elk detail van de kostuums), krijgen we een schijnbaar conventionele en weinig verrassende 'kamer' waarin het verhaal zich afspeelt.  Het wordt meedogenloos verlicht door Johanna Town en bijgestaan door de rauwe muziek en het sounddesign van Richard Hammarton.  Toch brengt Bailey lucht en ruimte in deze wereld wanneer hij het tempo lijkt te vertragen en de voortgang markeert met zes onderbrekingen: deze laten de tijd passeren - genoteerd op het whiteboard in het klaslokaal - en, nog belangrijker, ze geven de onzichtbare maar af en toe hoorbare buitenwereld de kans om invloed uit te oefenen op het leven van onze drie (anti-)helden.

Joshua Finan (Cain) en Ivan Oyik (Riyad). Foto: The Other Richard

Het voorbeeld hiervan is natuurlijk 'Haute surveillance' ('Dodencel') van Jean Genet - het absolute ijkpunt van gevangenisdrama's, waarin eindeloze branie en gemanoeuvreer door drie gevangenen de status bereikt van een mythisch onderzoek naar de menselijke conditie.  Hier wordt de dans gecompliceerd door de fysieke aanwezigheid van een vrouw ('Notre Dame des Fleurs'?) te midden van hen, genaamd Grace – een toepasselijke naam.  Haar taak, die functioneert als een bijna goddelijke interventie in hun leven, is het geven van een cursus 'opvoedvaardigheden': alledrie zijn ze vader of worden dat binnenkort.  Hun kinderen blijven echter ver weg, gescheiden door de genadeloze beperkingen van het Britse strafrechtstelsel - de mannen hebben niet eens een foto van hun kinderen - maar ze mogen plastic poppen gebruiken om essentiële opvoedskills op te 'oefenen'. De schrijnende tekortkoming van dit 'speelgoed' als vervanging voor het echte werk wordt uiteindelijk de fysieke belichaming van dit hartverwarmende maar droevige verhaal.  Andrea Hall is perfect als de goedgezinde maar onvermijdelijk wat afstandelijke lerares, die zich in stilte inzet om menselijkheid te brengen in het metaalgrijze interieur van de instelling, en die zich maar al te goed bewust is van de vaak hopeloze aard van haar taak.  Het VK heeft een van de hoogste cijfers wat betreft detentie en recidive in de ontwikkelde wereld.  Niets om trots op te zijn, en niet iets dat we op Brussel kunnen afschuiven.

Joshua Finan (Cain). Foto: The Other Richard

Maar het is het trio opgesloten jongeren dat onze volledige aandacht opeist.  Bailey's perfecte gehoor voor waarheidsgetrouwe dialogen en zijn bovennatuurlijke beheersing van tempo, momentum, structuur en toonwisselingen zorgen ervoor dat hij deze drie personages een diepgang geeft die we normaal associëren met veel ervarener schrijvers.  Josh Finan is de luidruchtige wervelwind, Cain (opnieuw een veelzeggende naam!), wiens gewelddadige, bijna ballet-achtige energie de belangrijkste drijfveer achter de onrust in het drama vormt.  Zijn beoogde slachtoffer, de verlammend introverte en beschadigde Jonjo (gespeeld door Josef Davies), is degene die voor onze ogen het meest verandert. Hij groeit in zelfvertrouwen en ontspant naarmate hij zich meer blootgeeft en de volledige horror onthult van de gebeurtenissen die hem in deze cel hebben doen belanden.  Maar de baas van de groep is eigenlijk Ivan Oyiks nukkige, broeierige en straatwijze Riyad: hij is ook het spilpunt waar de humor omheen draait in hun rijke en hartelijke interacties.

Uiteindelijk, hoewel ze nooit of te nimmer om iets zouden vragen, weten deze drie met hun ontregelde en gevaarlijke levens het publiek volledig voor zich te winnen.  En wanneer we hen die zorg, die gedachte en die betrokkenheid geven, vragen we ons af waarom onze samenleving er zo slecht in slaagt hen op een vriendelijke, stimulerende manier te bereiken.  Het is een ontnuchterende gedachte om mee naar huis te nemen na het theaterbezoek, en - wie weet - zou dat wel eens goed kunnen doen.  In zijn dankwoord in de gepubliceerde tekst van het stuk (die tevens als programmaboekje dient), laat Bailey het laatste woord aan 'de jongens thuis, die theater maar niks vinden, maar die in een bepaalde vorm in elk stuk zitten dat ik ooit heb geschreven'.  Dit is voor hen, want zij zijn een deel van ons.

SHOOK TOURDATA