RECENSIE: A Christmas Carol, Old Vic Theatre ✭✭✭✭✭

Rhys Ifans als Ebenezer Scrooge in A Christmas Carol in The Old Vic. Foto: Manuel Harlan A Christmas Carol

The Old Vic

4 december 2017

Vijf sterren

Boek tickets Het is voor theaters even voorspelbaar om in de zomermaanden een komedie van Shakespeare op te voeren als het is om, zodra de temperatuur daalt, overal producties van A Christmas Carol aan te kondigen. Dit jaar is er een bijzonder groot aanbod, van musicals tot parodieën en nu dit - de nieuwe bewerking van de klassieker van Dickens door Jack Thorne (bekend van Cursed Child) in The Old Vic.

Het begint traditioneel genoeg, zij het charmant - bij binnenkomst in de zaal wordt het publiek begroet door obers in Victoriaanse kostuums met gratis mince pies en satsuma's. Het voelt direct feestelijk. Een iets verlate start op deze avond krijgt een positieve wending als de boel overgaat in een uitgebreide Victoriaanse jamsessie, waarbij de cast bijdraagt aan de feeststemming door zich op een niet geheel historisch verantwoorde manier onder de aanwezigen te mengen!

Cast van A Christmas Carol in The Old Vic. Foto: Manuel Harlan

De gebruikelijke zaal met lijsttoneel is getransformeerd, met tribunes op het podium die een centraal kruispunt flankeren. Skeletachtige deurkozijnen verrijzen uit de vloer om kamers te creëren, en de zwaar beveiligde geldkisten van Scrooge passen in de vloer als een begraven schat. Een enorme tros lampen hangt aan het plafond, vult de uitgestrekte ruimte van het theater en omringt één grotere lantaarn die als een terugkerend motief fungeert.

Naarmate de show vordert, wordt het beeld nog verbluffender cinematografisch. Een kleine band begeleidt de scènes met een werkelijk ontroerende soundtrack, en het lichtontwerp van Hugh Vanstone is, simpel gezegd, buitengewoon. Er zijn schitterend vormgegeven scènes, waaronder de geest van Marley (angstaanjagend onheilspellend en veel te snel weer weg!) en de begrafenisachtige opkomst van de Geest van de Toekomstige Kerst.

John Dagleish (Bob Cratchit) in A Christmas Carol in The Old Vic. Foto: Manuel Harlan Ondanks de duistere momenten is de productie niet bang om te zwelgen in de warmte en vreugde van dit verhaal. Verrassend genoeg is, met dat in het achterhoofd, een van de beste eigenschappen van deze specifieke Carol de vastberadenheid om clichés te vermijden. Het gewoonlijk rijkelijk gestrooide ‘Bah, Humbug’ blijft beperkt tot een minimum - al zijn veel van de beste zinnen gelukkig bewaard gebleven, waaronder Scrooge's beschuldiging dat de verschijning van Marley eerder te wijten is aan ‘een zware maag dan aan een geest uit het graf’. Zelfs Tiny Tim is verfrissend weinig sentimenteel; hij wordt bij deze voorstelling met innemende moed (en een ronduit verbluffende professionaliteit voor zijn jonge leeftijd) gespeeld door Toby Eden. Scrooge's feestvreugde op kerstochtend ontaardt op hilarische wijze in pantomime-achtige gekkigheid, met een methode om een feestmaal naar het huis van de Cratchits te vervoeren die je met eigen ogen moet zien om te geloven dat deze de Arbowet heeft doorstaan.

Wat betreft de hoofdrolspeler zelf: Rhys Ifans is een uitstekende Scrooge. Zijn vrek komt vaak nukkig over, met een sluimerende, bittere wrok onder de bekende gierige manieren. Ifans' Scrooge is oud voor zijn tijd, maar glijdt gemakkelijk en onbewust terug in zijn verleden, waarbij de last van het leven van zijn schouders valt en zijn stemgeluid verandert. Soms neemt hij de rol aan van zijn jongere zelf terwijl de scène zich niet alleen vòòr hem, maar ook om hem heen afspeelt.

De rest van de cast wisselt op bijna spookachtige wijze tussen de rollen. Scrooge's oude geliefde Belle, die hier veel meer karakter en een duidelijker afscheid krijgt dan gebruikelijk, wordt met gratie en vuur gespeeld door Erin Doherty. Golda Rosheuvel is een charmante Geest van het Huidige Kerstfeest, standvastig maar hartelijk.

Cast van A Christmas Carol in The Old Vic. Foto: Manuel Harlan

Deze bewerking suggereert dat de 'Scrooges' van de wereld niet zo worden geboren, maar zo worden gemaakt, en op hun beurt ook weer anderen vormen. De achtergrond van Scrooge is grondiger uitgewerkt dan de korte inkijkjes in andere producties. Hier zien we een mishandelende, verkwistende vader die de jonge Ebenezer zo snel mogelijk aan het werk zet, terwijl hij het gezin steeds verder in de schulden steekt. Deze vroege invloed zet de toon voor de rest van Scrooge's leven en werpt een schaduw over de weinige kansen op geluk die hij krijgt. Wat Scrooge uiteindelijk tot inkeer dwingt, is nog steeds het lot van een jonge jongen - maar niet degene die we verwachten. Zelfs dan is er een interessante extra scène van de hand van Thorne waarin Ebenezer Scrooge eraan herinnerd wordt dat het veranderen van je gedrag voor het leven is... en niet alleen voor de kerst.

Maar tussen de geesten en de kerstliederen door zit een boodschap. Dickens schreef A Christmas Carol naar aanleiding van een bezoek aan een arme Londense school, en Thorne wil dit duidelijk laten doorschemeren in de Carol die hij vertelt. "Zijn er geen gevangenissen?" snauwt Scrooge naar een groep welwillende koorzangers die voor het goede doel collecteren. "Als zij liever sterven, kunnen ze dat maar beter doen, en zo de overbevolking terugdringen." Wanneer zijn mening begint te veranderen en hij hoort over het lot van Tiny Tim, snauwt hij woedend tegen de Geest van het Huidige Kerstfeest dat Tim "nog maar een kind was". Zij antwoordt dat het altijd kinderen zijn. In een wereld van bezuinigingen die nooit lijken op te houden, zijn deze beide sentimenten geen zaken uit het verleden of Victoriaanse eigenaardigheden waar we nu van een afstandje naar kunnen kijken. En dat is iets wat veel huiveringwekkender is dan de arme, gedoemde Marley. Ondanks het feit dat dit een spookverhaal is, eindigt het passend vrolijk met muziek, dans en het kunstig getimede verzoek om bij het naar buiten gaan diep in de buidel te tasten. Het resultaat is een publiek dat zich in de straten van Londen begeeft en zich op en top in de kerststemming voelt. Duizelingwekkend vrolijk, vakkundig gemaakt en met een scherp sociaal geweten; het is veilig om te zeggen dat dit dé Carol is die je deze kerst moet zien.

BOEK TICKETS VOOR A CHRISTMAS CAROL IN THE OLD VIC