RECENSIE: Candide, Menier Chocolate Factory, ✭✭✭✭✭

Candide in de Menier Chocolate Factory. Foto: Nobby Clark Candide

Menier Chocolate Factory

22 februari. Het zit zo: Candide (muziek van Leonard Bernstein, script door Voltaire via Hugh Wheeler en Matthew White, songteksten door Wilbur, Sondheim, Bernstein, Dorothy Parker, Lillian Helman en John Latouche) is een buitengewoon lastig stuk muziektheater.

De tekst is complex, de muziek is briljant, uitdagend en zinderend; het is een van die producties die vraagt om een werkelijk begenadigde ensemble-cast die stuk voor stuk uitmuntend kunnen acteren en nóg beter kunnen zingen. Bovendien vraagt het om een publiek dat bereid is de volle aandacht te schenken om de vruchten van de uitvoering te plukken. Het bevat hét bravoure-nummer voor de sopraan (Glitter and be Gay) en het mooiste en meest bezielende koorstuk ooit geschreven voor een musical (Make Our Garden Grow).

Wanneer het werkt, is het magisch: een sprookje, een allegorisch moraliteitsspel, een geestig ensemblestuk, een liefdesverhaal en een les in het overwinnen van tegenspoed en het vinden van geluk waar dat maar mogelijk is. Wanneer het niet werkt, zijn het de saaiste tweeënhalf uur die je ooit in een theater zult doorbrengen (producties van Danton's Death daargelaten) en kun je je tijd beter thuis op de bank doorbrengen met de opname die door Bernstein zelf gedirigeerd is.

Een versie hiervan speelt momenteel zijn laatste voorstellingen in de Menier Chocolate Factory, bewerkt en geregisseerd door Matthew White, met choreografie van Adam Cooper, muzikale supervisie door David Charles Abell en muzikale leiding door Seann Alderking. Het decor- en kostuumontwerp is van Paul Farnsworth en het lichtontwerp van Paul Anderson.

Het is lastig de juiste woorden te vinden om de ervaring van deze productie te beschrijven, maar we doen een poging: Betoverend; Nauwgezet; Overweldigend; Glorieus; Subliem.

White heeft met warmte en een buitengewoon oog voor detail elke seconde van het stuk kundig en kunstzinnig geregisseerd. Het verbluffende decor, de kostuums en de belichting nemen het publiek mee op een magische reis. Je voelt je bijna weer een kind van negen dat de sprookjes van Grimm of Hans Christian Andersen verslindt, terwijl de gewelddadige, vreselijke ervaringen van het titelpersonage zich opstapelen. Toch voelt het nooit louter duister; het hart van het stuk blijft diep voelbaar.

Het is ongelooflijk grappig en tegelijkertijd even inzichtelijk als hartverscheurend. Tijdens de finale van de tweede akte wil je niets liever dan de hand vasthouden van de vrienden met wie je in de zaal zit. Wat White hier heeft bereikt is werkelijk fenomenaal.

Hij wordt bijgestaan door een weergaloze cast – zonder twijfel het best zingende ensemble dat ik ooit op een Londens toneel heb gehoord. Hun uitvoeringen van Make Our Garden Grow en Universal Good zijn in elk opzicht perfect. Perfect.

Fra Fee is volkomen innemend als Candide; open, naïef, fris, mannelijk op een jeugdige manier en met een stem die door de partituur van Bernstein tot het uiterste wordt gedreven. Wanneer hij zingt, voel je de spanning of hij de eisen wel aankan, maar hij slaagt er elke keer weer glansrijk in. Ik geloof niet dat ik Nothing More Than This ooit zo suggestief vertolkt heb gezien. Zijn acteerwerk is eveneens feilloos; hij draagt de show en haalt uit elke gedachte, elke handeling en elk moment een diep gevoel van pathos, schoonheid en begrip.

James Dreyfus is sensationeel als Pangloss/Cacambo/Martin – behendig, ondeugend, wijs en uitstekend bij stem. Ik heb hem nooit beter gezien. Cassidy Janson is een parmantige, vasthoudende en verrukkelijke Paquette; David Thaxton is opmerkelijk als Maximilian: droog, gevat, nichterig, heerlijk onuitstaanbaar en in topvorm wat zijn zang betreft.

Michael Cahill, Helen Walsh, Jeremy Batt en Rachel Burrell vallen op door zowel hun karakterspel als hun vocale kracht, maar eigenlijk kent dit ensemble geen enkele zwakke schakel. Ze werken allemaal razend hard en onvermoeibaar door.

Jackie Clune, die de Old Lady speelt, staat als actrice en zangeres niet helemaal op hetzelfde niveau als de rest, maar gedurende de looptijd van de productie is ze gegroeid in zelfvertrouwen en kunde. De scènes die op haar leunen, en dan met name Easily Assimilated, bruisen nu met dezelfde energie en overtuiging als de rest van White’s ingenieuze puzzelstukjes.

De muzikanten spelen met veel vakmanschap, en hoewel de strijkerssectie in de magistrale ouverture wat mager bezet leek, was dat gevoel snel verdwenen. Dit is een productie van wereldklasse – echt, het National Theatre zou dit moeten overnemen en het maandenlang als onderdeel van hun repertoire moeten laten spelen.

Ik betwijfel of ik ooit een betoverendere, meeslependere of betere productie van deze show zal zien. Niet in de laatste plaats omdat Scarlett Strallen de meest onovertroffen Cunegonda is die de wereld ooit rijk zal zijn. Ik heb Glitter And Be Gay nog nooit zo moeiteloos en deskundig gezongen gehoord; elke noot perfect geplaatst, elk woord glorieus gearticuleerd, elke sluwe of hebzuchtige gedachte zo slim en volledig overgebracht. Er is een geniaal moment met een kroonluchter dat je moet zien om het te geloven. Haar spel in het hele stuk is vlekkeloos; ze mist geen enkel detail en raakt de juiste snaar bij alles wat grappig, ontroerend of droevig is. Haar samenspel met Fee is sprankelend, delicaat en volkomen raak. You Were Dead, You Know is prachtig. Ze vaagt de vloer aan met Kristin Chenoweth, wat misschien onwaarschijnlijk klinkt, maar absoluut het geval is.

Deze geniale productie mag je niet missen. Verkoop desnoods een nier om erbij te kunnen zijn en je onder te dompelen in deze extase.