RECENSIE: Frau Luna, Tipi-am-Kanzleramt, Berlijn ✭✭✭✭

Max Gertsch, Anna Mateur, Christoph Marti, Tobias Bonn, Thomas Pigor, Meri Ahmaniemi, Marides Lazo (v.l.n.r.) © Barbara Braun Frau Luna

Tipi-am-Kanzleramt, Berlijn,

17 februari 2018

4 sterren

Dit buitengewone, iconische en bedwelmende werk is een opmerkelijk fenomeen en moet ook precies zo benaderd worden: met de intentie waarmee het bedoeld is. Vol met de mooiste melodieën en doordrenkt van een luidruchtig, brutaal Berlijns levensgevoel, is het een veerkrachtig en ongepolijst wonder. Het sleept je mee met een onvervalste drang om zo laconiek en plat mogelijk te zijn, terwijl het je bombardeert met de ene na de andere heerlijke melodie. Oorspronkelijk aan het eind van de 19e eeuw gecomponeerd door Paul Lincke (in Duitsland bekend als de vader van de 'Berlijnse Operette') op een libretto van Heinz Bolten-Baeckers, en vervolgens ruim twee decennia lang bijgeschaafd tot het in 1922 zijn definitieve vorm vond — de versie die we hier zien. Voor ons in Groot-Brittannië is het uniek, al kom je een heel eind als je denkt aan een kruising tussen 'Benny Hill, Franz Lehár en een klassieke Panto'. Regelmatig heropgevoerd in respectabele staatstheaters en operahuizen, twee keer bewerkt voor televisie en verfilmd in 1941; het heeft beide wereldoorlogen overleefd en behield zijn populariteit ongeacht de wilde schommelingen in het Duitse politieke en culturele landschap. Voor wie benieuwd is hoe Duitsland die vaak ongrijpbare kwaliteit van 'continuïteit' bereikt, is dit een zeldzaam voorbeeld. En dat nota bene in een tijdelijke tent, opgezet naast de zeer permanente betonnen muren en stalen hekken van het hoofdkwartier van een van de langstzittende bondskanseliers sinds Bismarck: Frau Merkel. De overeenkomst in de titels van deze twee dames is ongetwijfeld louter toeval.

Tobias Bonn (li), Gustav Peter Wöhler (re) © Barbara Braun

Allereerst moet gezegd worden dat dit stuk aanzienlijke taalkundige uitdagingen biedt als je het Duits niet machtig bent en niet bekend bent met het Berlijnse dialect. Niet onoverkomelijk, maar als de taal een barrière vormt, is een grondige studie van het plot vooraf aan te raden, aangezien er geen boventitels zijn. Hoewel het verhaal simpel is, moet je echt weten wie alle personages zijn — en er zijn er nogal wat — en hoe ze zich tot elkaar verhouden om de essentie van wat er gebeurt te vatten. Regisseur Bernd Mottl heeft veel ervaring in het muziektheater, maar regisseert hier met brede, illustratieve in plaats van interpretatieve streken en geeft de voorkeur aan simpele gebaren boven gedetailleerde verdieping. Hetzelfde geldt voor de choreografie van Christopher Toelle, die eerder algemeen dan verhalend is. Het elegante monochrome ontwerp van Friedrich Eggert bereikt prachtige effecten in de beperkte ruimte van de locatie, en de kostuums van Heike Seidler worden gaandeweg steeds imposanter, maar je zult ze meer waarderen als je meer begrijpt dan alleen de grote lijnen van het verhaal.

Gert Thumser, Andreja Schneider, Fausto Israel (v.l.n.r. voor), daarachter Anna Mateur (li), Tobias Bonn (re)
© Barbara Braun / MuTphoto

Simpel gezegd is dit in essentie een typische 'maan-revue' uit die tijd: een paar mensen die zich doodvervelen op aarde besluiten de boel op te vrolijken door naar de maan te ontsnappen. Dat is alles. Er is geen ander doel: de held die de weg wijst, de eenvoudige monteur Fritz Steppke (Benedikt Eichhorn), laat door de onbeholpenheid van het script zijn geliefde (het nichtje van zijn hospita, Marie, gezongen door de voortreffelijke Sharon Brauner) achter op aarde. Hiermee wordt het verhaal voor het grootste deel van de speeltijd beroofd van zijn belangrijkste emotionele kern. Op de maan aangekomen — wanneer zij eindelijk verschijnt in de kortere tweede akte — flirt hij nogal betekenisloos met de titelrol, de Heerseres van de Maan, Andreja Schneider (die alles geeft en zoveel mogelijk dij en decolleté toont in hun schunnige en kinderachtige scènes). Met Steppke zijn zijn drinkebroeders meegekomen: de kleermaker Laemmermeier (Thomas Pigor) en belastinginspecteur Pannecke (Max Gertsch), plus op de een of andere manier zijn angstaanjagende hospita, de weduwe Frau Pusebach (een travestierol vertolkt door Christoph Marti). Op de maan treffen ze ook de kordate dienstmeid van de Frau aan, Stella (Anna Mateur), die wordt achtervolgd door de walgelijk groteske Prinz Sternschnuppe (een andere dragrol voor Katharina Thalbach). Ook zijn er gastoptredens van andere godheden: de eveneens schreeuwerig geklede en gemanierde Venus (Fausto Israel) en Mars (Gert Thumser). Daartussen scharrelt de ouderwetse Fräulein Groom (nog een dragrol voor Ades Zabel). De cast wordt gecompleteerd door een maan-meisjeskoor van negen personen. Jongens zijn er niet; op de maan zwaaien overduidelijk de vrouwen de scepter.

Andreja Schneider (m), Jane Reynolds (li), Carolin Schönemann (re)
© Barbara Braun

Al deze personages zijn bekende gezichten in de Berlijnse cabaretwereld, voornamelijk door hun jarenlange staat van dienst bij de Bar Jeder Vernunft — de bakermat van deze ambitieuze productie. Ze zijn duidelijk geliefd bij het publiek dat avond na avond de cabaret-opstelling van de zaal vult. Toch moet gezegd worden dat dit eerder cabaret-acts dan dramatische acteurs zijn. Een gedurfd contrast wordt echter gevormd door de enige figuur die het podium beheerst met een echt personage in plaats van enkel op eigen persoonlijkheid: Tobias Bonn. Zijn briljante 'Liberace-achtige' vertolking van Theophil (in een fonkelend zwart pak met zilveren details), de majordomus van Frau Luna, is fenomenaal. Hij slaagt er als enige in om niet te verdrinken in de lome, platte humor van het libretto en behoudt de waardigheid van zijn personage, zelfs in de meest tacky situaties. Dat is een hele prestatie. Zijn beheersing van gebaren, beweging, tekstbehandeling en timing is foutloos en een genot om naar te kijken. In schril contrast hiermee zul je — zodra je begrijpt wat ze tegen elkaar zeggen — versteld staan van de platvloerse humor en de ironieloze goedkoopheid van de attitudes (met uitzondering van de helaas onderbenutte Sharon Brauner). Tegelijkertijd zul je waarschijnlijk verbijsterd zijn door het plezier waarmee het publiek al deze vulgariteit omarmt. Berlijners choqueren graag! Maar zoals panto voor de Britten een uitlaatklep lijkt voor onderhuidse psychologische spanningen, zo biedt dit type amusement de lokale bevolking precies dezelfde noodzakelijke release: vandaar ongetwijfeld de lange levensduur.

Max Gertsch, Benedikt Eichhorn, Thomas Pigor (v.l.n.r.)
© Barbara Braum

Hoe het ook zij, de blijvende glorie van dit werk is de ronduit schitterende partituur van de grootste melodist van zijn tijd, Paul Lincke. Niet voor niets is er een hele straat naar hem vernoemd (vlak bij waar hij woonde, langs het boomrijke Landwehrkanaal in het elegante Kreuzberg). Zijn vermogen om prachtige muziek te weven uit deze onzin is verbluffend. Meerdere nummers zullen je nog lang bijblijven, niet in de laatste plaats het aanstekelijke — en eindeloos herhaalde — 'Berliner Luft'. Hoewel, een kleine waarschuwing: het kan lastig zijn de tekst van de populairste liedjes te verstaan, omdat het publiek erop zal staan — zoals ze dat blijkbaar van zichzelf verwachten — om mee te klappen. Dit doen ze in een krachtige, perfect gesynchroniseerde imitatie van de 'Stechschritt', waardoor de hele constructie trilt op hun dwingende ritme. Alarmerend. Dit is des te opmerkelijker als je bedenkt dat dirigent Johannes Roloff een massaal orkest van maar liefst 27 muzikanten leidt, die met verve spelen — zelfs als ze worden overstemd door al dat eindeloze geklap.

Hoe dan ook. Voor mij schuilt de echte muzikale kracht van dit werk in het weemoedige 'Schlösser, die am Monde stehen', een simpelweg betoverende wals (Duitsers hebben nog niet uitgevonden hoe ze mee moeten klappen op een wals). De onvergetelijke kracht hiervan zal je zeker betoveren, vooral wanneer je de briljant onverwachte maar perfecte relatie ontdekt met de luidruchtige mars van 'Die Berliner Luft'. De show mag dan bizar en vreemd zijn, het zal je hart veroveren.

Tot 11 maart 2018

RESERVEER NU VOOR FRAU LUNA