RECENSIE: Hansard, National Theatre Londen ✭✭✭✭

Libby Purves bespreekt Simon Woods' debuutstuk Hansard, dat momenteel te zien is in het Lyttelton Theatre van het National Theatre.

Alex Jennings (Robin) en Lindsay Duncan (Diana) in Hansard. Foto: Catherine Ashmore Hansard

Lyttelton Theatre, National Theatre

4 Sterren

Boek Tickets

Nu het Britse parlement stroomopwaarts in rep en roer is, heeft het NT een treffend moment gekozen om Simon Woods’ eerste toneelstuk te presenteren. Het wordt gepromoot als een "gevat en verwoestend portret van de regerende klasse". Precies de juiste avond voor een vlijmscherp verbaal offensief tegenover een publiek dat wel zin heeft in een potje conservatief-bashen. Het is een beklemmend tweetal van 90 minuten over een Conservatief parlementslid (een echte 'Old Etonian') in een diep ongelukkig huwelijk met een vrouw die er hartstochtelijk sarcastische socialistische overtuigingen op nahoudt. Beiden worden overschaduwd door een tragedie waarover ze niet kunnen praten – tot het louterende einde, waarin we ontdekken dat de pijn nauwelijks politiek van aard is.

Alex Jennings. Foto: Catherine Ashmore

Het speelt zich af in 1988: een moeizaam decennium in het tanende bewind van Margaret Thatcher. In die tijd zorgde de Local Government Act, die inspeelde op de angsten van rechts-conservatief Engeland, voor het beruchte 'Section 28'. Scholen mochten homoseksualiteit niet langer "opzettelijk promoten" of materiaal publiceren met die intentie, compleet met die beledigende tekst over "zogenaamde gezinsrelaties". Voor jongere lezers die zich een simplistische tweedeling in de politiek over dit onderwerp voorstellen: het is goed om te weten dat de dooi inzette. Slechts twee jaar later nodigde de Conservatieve John Major Ian McKellen uit om homorechten te bespreken; en hoewel de volledige afschaffing onder Blair gebeurde, was het de Tory David Cameron die het homohuwelijk invoerde. De tijden veranderen. Politieke partijen veranderen mee.

Lindsay Duncan. Foto: Catherine Ashmore

Maar destijds lag het uiterst gevoelig. Dit 'Section 28' lijkt in het begin van het stuk slechts een van de vonken voor de woede van echtgenote Diana. Lindsay Duncan, breekbaar elegant en om 11 uur 's ochtends nog steeds in haar ochtendjas, ijsbeert door haar saai-chique keuken in de Cotswolds. Ze straalt direct het verontrustende gevoel uit van een verspild scherp verstand en echtelijke irritatie over jarenlang "vererende blikken, hoofddoekjes, mantelpakjes en subtiel racisme – de ideale echtgenote van de politicus". Maar dieper daaronder ligt een persoonlijkere woede waarvan de oorzaak pas geleidelijk naar boven komt. Alex Jennings als MP Robin, een vermoeide politieke carrièremaker, komt aanvankelijk over als een typische kakker: zelfverzekerd en gewend aan spottend geruzie. Het paar vult elkaar prachtig aan terwijl ze hun vertrouwde ruzies afdraaien over diversiteit, slachtofferschap, armoede en zijn wantrouwen jegens romans en 'die vreselijke liberale theaterbezoekers' (waar wij erg om moesten lachen – "een bekrompen wereld van verschrikkelijke mensen die zichzelf proberen te begrijpen" in plaats van een echte baan te zoeken).

Alex Jennings (Robin) en Lindsay Duncan (Diana). Foto: Catherine Ashmore

Er valt veel te lachen. Maar Robin is geen hersenloze rechtse hardliner. Het gazon dat hij dag na dag rolde om alle oneffenheden weg te werken, wordt nu omgeploegd door vossen; zijn schijnzekerheden worden pijnlijk blootgelegd door de menselijke realiteit. Bij beiden worden de kwetsbaarheden zichtbaar in de uiteindelijke, furieuze onthulling. We worden daar vakkundig op voorbereid (hoewel het gekibbel soms iets te lang doorgaat) terwijl we ontdekken dat het stel ooit een zoon had. En dat toen er iets vreselijks gebeurde, Robins moeder – "een kruising tussen Nancy Mitford en Attila de Hun" – de volgende dag gewoon bij haar kapper verscheen. Zij geloofde niet in emotionele onzin, en dat heeft ze haar zoon ook nooit geleerd.

Het is beter om niet alles te verklappen, maar het is zo verfijnd gespeeld en strak geregisseerd door Simon Godwin dat het eeuwigdurende conflict tussen liberaal en conservatief eigenlijk niet de essentie is. Waar het echt om gaat is rouw, de bekende Britse 'stiff upper lip' en de erfenis van de Britse repressie. Oh, en het feit dat er inderdaad een tijd was, nog niet zo lang geleden, waarin 75% van de bevolking in peilingen aangaf dat homoseksualiteit fout was, en veel verder fatsoenlijke mensen doodsbang waren om ermee in aanraking te komen. Betreurenswaardig, fout en wreed, maar het was de realiteit.