RECENSIE: Hedda Gabler, National Theatre ✭✭✭✭

Ruth Wilson en Rafe Spall in Hedda Gabler. Hedda Gabler

The National Theatre

13 december 2016

4 sterren

Boek tickets

Rita uit het bekende stuk van Willy Russell zou Hedda Gabler waarschijnlijk omschrijven als een "onuitstaanbaar mens". Ze is een enorm onsympathiek personage, glibberig, emotioneel onvoorspelbaar, en ze schept er genoegen in om zowel haar eigen verveling te cultiveren als de levens van anderen te manipuleren. Net als in zijn meesterlijke enscenering van A View From The Bridge werpt regisseur Ivo van Hove een forensische blik op een klassieke tekst. Via de uitgebeende bewerking van Patrick Marber onthult hij karaktertrekken en aspecten van het stuk die voorheen grotendeels verborgen bleven.

Sinead Matthews en Chukwudi Iwuji in Hedda Gabler

Het decor is de strakke, pure en kille val die Hedda voor zichzelf heeft opgezet. Het huis waarvan ze beweerde dat het haar droomwoning was (wat later een grap bleek te zijn), is nu haar mausoleum. Wanneer ze koortsachtig bloemen door de kamer smijt, strooit ze deze in feite uit over haar eigen graf. Er zijn geen zij-uitgangen op het toneel; de acteurs komen op en gaan af via de zaal. Alleen Hedda is constant aanwezig. Ze zit er al als het publiek binnenkomt, terwijl ze wat noten aanslaat op de piano. Haar enige constante metgezel is Berte, de dienstmeid, die fungeert als haar bewaker en soms als medeplichtige. Ruth Wilson levert een buitengewone prestatie als Hedda, een personage vol tegenstrijdigheden. Haar kostuum is een doorschijnend wit nachtkleed; ze oogt naakt maar is het niet, terwijl iedereen aanspraak maakt op haar lichaam en schoonheid. Ze weet maar al te goed dat ze getrouwd is met de verveling, belichaamd door haar echtgenoot Tesman. Ze weet dat ze getrouwd is om zich te "settelen". Ze bijt de hand die haar voedt, en de handen die dat niet doen; ze spreekt het woord 'academisch' uit met een venijn dat sommige acteurs bewaren voor het woord 'recensent'. Toch maakt Wilson dit egoïsme tragisch. Ze overtuigt ons ervan dat Hedda niet in een ander leven durft te springen en in plaats daarvan haar toevlucht zoekt in haar vermogen om te vernietigen – en zelfs daarin faalt ze uiteindelijk.

Sinead Matthews en Ruth Wilson in Hedda Gabler

Hedda leeft volgens regels die alleen zij echt begrijpt, en de mannen in haar leven slagen er niet in om aan haar morele code te voldoen. Kyle Soller zet Tesman neer als een sympathieke man; zijn enige 'misdaad' is zijn ambitie en zijn niche-onderwerp, maar hij is een goedzak die van zijn vrouw houdt en over een duidelijker moreel kompas beschikt dan Hedda. Chukwudi Iwuji brengt als Lovborg een krachtige energie naar het toneel, eerst als nuchtere, succesvolle schrijver en later als een gebroken man; een alcoholist die door de manipulatieve Hedda weer aan de drank wordt geholpen. Toch voldoet hij niet aan de rol van Dionysus die zij voor hem heeft bedacht – ze deinst terug voor de excessen waarin hij zich verliest. Sinead Matthews is fantastisch als mevrouw Elvsted, het mikpunt van Hedda's jaloezie. Zij is de muze voor Lovborg die Hedda nooit voor Tesman zal zijn, en ze durft risico's te nemen waar Hedda voor terugschrikt. In de pers werd veel gesproken over de eer voor Rafe Spall om met Ruth Wilson te werken, maar de waarheid is dat de avond gestolen wordt door zijn openbarende vertolking van Brack. Een Brack is zelden sexy, maar hier is zijn seksuele interesse in Hedda tastbaar. De spanning is om te snijden als ze samen op het toneel staan en het wordt pijnlijk duidelijk dat hij een misbruikende, machtige man is – zeker wanneer Van Hove bij de ontknoping opnieuw effectief gebruikmaakt van rode vloeistof.

Kate Duchene, Kyle Soller, Ruth Wilson, Rafe Spall en Sinead Matthews in Hedda Gabler

Dit is eerder een intellectuele dan een emotionele productie, en bij vlagen is het bijna té ijzig voor zijn eigen bestwil. Dit is vooral merkbaar tijdens de climax, wanneer Hedda eindelijk haar barrières doorbreekt en schreeuwt van wanhoop, terwijl de andere personages nog ongevoeliger en afstandelijker lijken. Hoewel dit past binnen het concept van de regie, zorgt het wel voor een barrière tussen het stuk en het publiek; we worden gedurende de hele voorstelling op een emotionele afstand gehouden. Hoewel het de duizelingwekkende hoogten van zijn A View From the Bridge niet haalt (weinig producties zullen dat ooit doen), blijft Van Hove's regie boeien door memorabele toneelbeelden en krachtig, toegewijd spel van het hele ensemble.

Tot 21 maart 2017

BOEK NU VOOR HEDDA GABLER IN HET NATIONAL THEATRE