RECENSIE: Lakmé, Opera Holland Park ✭✭✭✭✭

Lakmé

Opera Holland Park

23/07/2015

5 Sterren

Er zijn tal van redenen waarom een opera die bij de première een razend succes was, door latere generaties terzijde wordt geschoven. Dat kan liggen aan veranderende smaken, de hoge kosten en middelen die nodig zijn om een geloofwaardige productie neer te zetten, of de enorme technische uitdaging om de juiste stemmen te vinden. Al deze elementen spelen een rol bij de vervagende reputatie van Lakmé van Léo Delibes, dat in 1883 onder luid gejuich in première ging bij de Opéra Comique. Moderne regisseurs worstelen met het onverbloemde oriëntalisme en vinden het lastig om het stuk trouw aan de partituur uit te voeren of een alternatieve setting te bedenken. Bovendien laten het decor van een tempelheiligdom, de uitgebreide koorstukken, de vele hoofdrollen en de bezetting van een groot symfonieorkest weinig ruimte voor bezuinigingen. Tot slot is er de coloratuur-uitdaging van de veeleisende titelrol, waarvan de laatste algemeen erkende grootheid de vocaal weergaloze Joan Sutherland was. Maar Opera Holland Park, hier onder regie van Aylin Bozok, laat zien dat deze obstakels geenszins onoverkomelijk zijn wanneer een gezelschap vertrouwen heeft in de kwaliteit van het werk en het met fijngevoeligheid en volledige overgave brengt. Het eerste dat opvalt aan Lakmé is dat het een werk is van een constant hoog muzikaal niveau. Iedereen kent de glinsterende, verleidelijke lijnen van het beroemde Bloemenduet uit de eerste akte, dat te pas en te onpas opduikt in steeds ongeloofwaardiger wordende reclamespotjes op televisie. Maar dat is slechts één van de vele direct meeslepende melodieën die eerlijk verdeeld zijn over de hoofdrollen in de drie aktes. Bovendien is de orchestratie beurtelings weelderig, delicaat en subtiel waar nodig, met meer dan een paar onverwachte harmonische verschuivingen op momenten van groot drama en verdriet. In tegenstelling tot wat de reputatie doet vermoeden, is er weinig puur decoratief. Delibes mag dan zijn opgeleid door Adolphe Adam en tegenwoordig vooral bekend staan als componist van balletten zoals Sylvia en Coppélia, hij en zijn librettisten wisten donders goed hoe ze zowel het verhaal als de personages moesten uitdiepen met de volledige middelen van de opera in de 'grand style'. In de kern van deze opera, achter de oriëntaalse façade, schuilt een interessanter verhaal over een botsing van culturen dat vooruitloopt op de thema's van A Passage to India. Nilikantha (David Soar), een opstandige brahmaan, houdt zijn dochter (Fflur Wyn) in volledige isolatie in tempeltuinen als het middelpunt van heilige puurheid. Maar een groep Engelse bezoekers strompelt het terrein op en een van hen, officier Gérald (Robert Murray), blijft achter, ontmoet Lakmé en valt voor haar terwijl haar vader afwezig is. Het plot draait om Nilikantha’s hunkering naar wraak op de Engelsman, het innerlijke conflict van Gérald tussen zijn nieuwe liefde en zijn plicht aan het regiment, en Lakmé’s vastberadenheid om zowel trouw te blijven aan haar religie als aan haar minnaar. De hoogtepunten zijn de twee bruisende, krioelende massascènes met vernieuwende syncompen in de muziek, het beroemde 'Klokkenlied' in de tweede akte waarmee Lakmé gedwongen wordt haar minnaar terug de tempel in te lokken, en de aria van Gérald waarin hij zijn eigen dilemma verkent. De keuze voor de setting en het decor zijn bij deze opera meer dan gebruikelijk van belang voor het slagen ervan. Er moet een scherp contrast zijn tussen de privacy, afzondering, verstilling en onschuld van Lakmé’s tempelheiligdom en de hectiek van de markt, een publiek domein dat dreigt met geweld, wanorde en het omvallen van raciale, sociale en religieuze zekerheden. Dit wordt hier uitstekend bereikt door ontwerper Morgan Large. Het lange en diepe podium van Holland Park, dat soms problematisch kan zijn bij kleinschalige opera's die zich binnen afspelen, is hier juist een voordeel. Het grote koor heeft alle ruimte voor choreografie en om een scala aan stemmingen neer te zetten, van alledaagse drukte tot grimmige dreiging. In het verstilde middelpunt van de actie staat een verguld heiligdom, omringd door een reeks grote, gevlochten lotusbladeren die doen denken aan millefeuilles in een ijscoupé. De bladeren worden door tempeldienaars heen en weer bewogen om het centrum van het heiligdom af te schermen of te openen, bewoond door Lakmé zelf of door een balletdanser die het drama met tussenpozen becommentarieert en interpreteert. Het kleurenpalet van de kostuums verkent verschillende tinten turquoise en blauw, wat prachtig samengaat met de vergulde decors en zorgt voor een sfeer van koele beheersing en raffinement, in plaats van opzichtige 'Bollywood-bling'. De bezetting kent geen enkele zwakke schakel. Murray en Soar zijn de vocale en dramatische uitdagingen van hun rollen volledig de baas, en de bijrollen van de andere Engelse bezoekers aan de tempeltuinen zijn scherp en karaktervol neergezet. Frédéric, de andere officier die het toonbeeld van conformiteit blijft, is een vrij ondankbare rol, maar Nicholas Lester zingt en acteert met overtuiging. Als Mrs Bentson is Fiona Kimm heerlijk verontwaardigd bij de minste of geringste vermeende belediging van haar culturele waarden, en haar twee pupillen Rose (Fleur de Bray) en Ellen (Maud Millar) maken optimaal gebruik van de kansen die ze krijgen om India te ontdekken. De twee tempeldienaars Mallika (Katie Bray) and Hadji (Andrew Dickinson) zijn gedurende een groot deel van de actie op het toneel. Ze moeten veelvuldig toekijken en afwachten, wat niet altijd makkelijk vol te houden is gedurende de avond, maar ze deden dit met verve. Het koor vormt de ruggengraat van de actie in elke akte: ze waren hun partijen volledig meester en acteerden geloofwaardig, zowel als individu als als collectief. Deze opera valt of staat echter bij de zangeres in de titelrol. Fflur Wyn, die ook de hoofdrol vertolkt in Alice’s Adventures in Wonderland, was meer dan opgewassen tegen de taak. Ze bezit als actrice een gratie en verstilling die vanaf het begin de aandacht opeiste, en ze doseerde haar krachten uitstekend gedurende de loodzware rol. Bijzonder indrukwekkend was haar vertolking van het 'Klokkenlied' in de tweede akte: dit zijn in feite drie enorme aria's achter elkaar, de een nog uitdagender in de hoogste registers dan de ander. Wyn combineerde zuiverheid en controle met een ontroerende weergave van de dramatische context die veel respect afdwong. Het zou gemakkelijk zijn om de aria te zien als een puur bravourstukje dat losstaat van de handeling, terwijl het in werkelijkheid een wanhopige, afgedwongen projectie van slachtofferschap is onder het mom van uiterlijk vertoon. Deze kwaliteiten kwamen krachtig en aangrijpend naar voren in haar optreden.

Dirigent Matthew Waldren zweepte de City of London Sinfonia op tot een storm wanneer dat nodig was, maar bood ook volop ruimte voor de kamermuziek-achtige klanken van de vele delicate instrumentale solo's — in het bijzonder van de fluit en andere houtblazers. Het was een waar genoegen om het volledige orkest te zien in plaats van dat ze in een traditionele orkestbak verdwenen, en de uitstekende balans tussen zangers en muzikanten gedurende de avond bevestigde de juistheid van deze beslissing. Hoewel Opera Holland Park zelden directe hernemingen brengt, valt te hopen dat deze onberispelijke en hoffelijke productie in de toekomst opnieuw te zien zal zijn.

Kijk voor meer informatie op www.operahollandpark.com