RECENSIE: Piaf, Bridewell Theatre ✭✭✭✭

Piaf

Bridewell Theatre

30 oktober 2015

4 Sterren

In 1979 schreef Pam Gems een toneelstuk over het leven van Edith Piaf, de Franse superster die in 1963 tragisch aan haar einde kwam. Het stuk was destijds een glansrol voor Jane Lapotaire, geproduceerd door de RSC, en trok vervolgens naar West End en Broadway, waar Lapotaire in 1981 een Tony Award in de wacht sleepte.

Hoewel de vertolking werd geprezen, gold dat niet voor het stuk van Gems zelf. Frank Rich was in de New York Times genadeloos:

"Toch kan een overdaad aan grove taal niet verhullen dat ''Piaf'' vaak vervalt in de dramatische clichés van het bekende van-de-goot-naar-de-top-en-weer-terug showbizz-verhaal. Als een gedateerde biografische film ontvouwt het stuk van mevrouw Gems zich in korte scènes waarin figuranten (bijna dertig in totaal) voorbijrazen om informatie te droppen (''De oorlog is verklaard!'') of om, in absurde sneltreinvaart, beroemde gebeurtenissen uit het leven van de hoofdpersoon na te spelen. Zoals ze hier geschreven zijn, zijn de verschillende mannen in Piafs leven vaak niet van elkaar te onderscheiden schimmen, of het nu gaat om haar managers, minnaars of one-night-stands. Als dat het punt van de toneelschrijver is, dan heeft ze de feiten naar haar hand gezet. Veel personages lijken vage samenvoegsels; we wachten tevergeefs op levendige vertolkingen van Piaf-protegés als Yves Montand en Charles Aznavour in haar verhaal.

In plaats van wezenlijke vragen over Piaf op te werpen, doen de karikaturale archetypen van de avond eerder twijfelen aan het vakmanschap van de schrijver. Als we Piafs grootste liefde, de bokser Marcel Cerdan (Robert Christian), slechts twee onbeduidende minuten ontmoeten, hoe kunnen we dan meeleven wanneer de heldin de rest van de avond herhaaldelijk om zijn dood rouwt? Waarom creëert de schrijver een cameo voor Marlene Dietrich (Jean Smart) zonder de moeite te nemen haar relatie met de hoofdpersoon te belichten? Deze oppervlakkige personages dienen alleen om het verhaal voort te stuwen en vullen teveel tijd. Afzonderlijk zijn ze misschien onschadelijk, maar gezamenlijk vormen ze een blok aan het been van het stuk."

Decennia later is er niets veranderd. Het stuk is qua vorm en inhoud nog steeds problematisch en de kritiek van Rich is actueler dan ooit. Dat wordt pijnlijk duidelijk in de stijlvolle herneming van Jari Laakso, die momenteel in het Bridewell Theatre te zien is. Zelfs met het herziene script dat Jamie Lloyd naar de Donmar bracht, en ondanks een fantastische hoofdrolspeelster, een begaafd ensemble, sublieme muzikale leiding en een gevoelige regie, blijven de barsten in het script van Gems gapen en irriteren.

Een deel van het probleem is dat Gems het publiek niet genoeg laat weten over Piaf, terwijl ze tegelijkertijd zorgt voor een overvloed aan feitelijke informatie. Er wordt te weinig diepgang gegeven aan relaties en gevoelens in het verhaal, ook al passeren de feiten de revue. Gezien Piafs verslavingsgevoelige persoonlijkheid zijn er veel herhalende passages, vooral in de tweede akte. Deze zouden echt ingekort moeten worden; herschrijvingen zouden de intensiteit en het begrip van Piaf, haar leven, crises en triomfen aanzienlijk kunnen verbeteren.

Maar uiteindelijk zijn dit academische overwegingen. Want in de productie van Laakso worden deze grotendeels overschaduwd door de trefzekere regie en de uitmuntende hoofdrol van Cameron Leigh als Piaf.

Het Bridewell Theatre is een uitstekende, flexibele ruimte en het is verrassend dat er niet meer professionele producties zoals deze worden opgevoerd. Laakso laat de actie zich hoofdzakelijk op één niveau afspelen, maar maakt op een cruciaal moment indrukwekkend gebruik van de bovenste galerij. De belichting van Chris Randall is doorlopend fantastisch, waarbij de openingsscène bijzonder opvalt en een beklijvend beeld creëert dat de pijn en de extase van Piafs carrière perfect samenvat.

Phillippa Batt tekent voor een slim decorontwerp; welgekozen meubelstukken creëren verschillende locaties en dienen meerdere doelen. Het tederste moment van het stuk, tussen Piaf en haar grote liefde Marcel (een innemende Mal Hall), vindt plaats in bed – Batt gebruikt stoelen om de indruk van het bed te wekken. Dat is niet alleen praktisch; het weerspiegelt Piafs leven. Ze maakte vaak van niets iets, en het geïmproviseerde karakter van het ontwerp benadrukt dit op een treffende manier.

Gezien de intrinsieke gebreken kan het stuk alleen slagen met een krachtpatser in de hoofdrol, en daar heeft Laakso goud in handen. Leigh is in elk opzicht fenomenaal. Haar stem is krachtig en betoverend, vol rauwe sensualiteit en vurige keelklanken. Je gelooft direct dat ze hard genoeg kon zingen om boven het verkeer in de straten van Parijs uit te komen.

Leigh vertolkt alle nummers met flair, maar was werkelijk verrukkelijk in haar uitvoering van La Vie En Rose, Mon Dieu en natuurlijk Piafs lijflied, Non, Je Ne Regrette Rien. Ondanks dat weet ze ook van Jimmy Brown een onverwacht hoogtepunt te maken – een lied dat niet Frans is en niet doorweekt van verdriet; maar zelfs in dit moment van bravoure laat Leigh de pijn achter de glimlach en de angst achter de vreugde zien.

Ze is ook zo'n actrice die haar personage kan neerzetten met een grove, nietsontziende scherpte, terwijl ze toch de sympathie van het publiek behoudt. Leigh kiest niet voor de makkelijke weg – dit is een volbloed, felle vrouw die hard leeft, eindeloos bemint en begeert, maar die toevallig ook de beste stem ter wereld heeft. Het is fascinerend en verschrikkelijk tegelijk. Haar gebruik van schuttingtaal is perfect gedoseerd; het stoort niet, maar benadrukt het soort taal en gedrag dat voor Piaf door haar levenservaringen normaal was geworden.

Leigh wordt enorm geholpen door een energieke en goedgekozen vertolking van Samantha Spurgin als Toine, de hartsvriendin van Piaf. De kameraadschap tussen de twee vrouwen wordt prachtig overgebracht, niet in de laatste plaats wanneer ze tegen elkaar schreeuwen of uitbundig lachen, of in één geval, wanneer ze samen een hitsige man delen tegen een lantaarnpaal. Spurgin geeft blijk van een scherp inzicht in de haat-liefdeverhouding en afgunst jegens Piaf, maar er is altijd dat onwrikbare gevoel van steun dat alleen decennia van intieme vriendschap kunnen bieden.

Mal Hall speelt de meeste bedpartners van Piaf (althans, degenen om wie ze gaf) en is de hele avond ontzettend charmant. Zijn hilarische uitvoering van Deep In The Heart Of Texas is een echt hoogtepunt in een voorstelling die verder weinig dijenkletsers kent. Zijn Marcel is prachtig gedoseerd en in een paar korte scènes weet hij op te roepen hoe Piafs leven had kunnen zijn als Marcel niet zo vroeg was overleden. Hij is ook sterk als de jonge Charles Aznavour.

Max Gallagher speelt diverse rollen, stuk voor stuk met verve. Hij heeft een natuurlijke charme en het is moeilijk om niet voor hem te vallen, zelfs wanneer hij zich moet storten op de meer melodramatische kanten van Piafs leven. Zijn optreden als de verrassende agent van Piaf is bijzonder sterk, waarbij hij de opkomst volgt van hoopvolle fietser tot wereldberoemdheid. Ook Maxime Yelle levert uitstekend werk; na een wat aarzelend begin als voorprogramma (wat achteraf juist de perfecte sfeer neerzette voor wat volgde) toont hij zich een toegewijd ensemblelid en een overtuigende Bruno, de impresario die zo belangrijk was voor het succes van Piaf. Beide acteurs stralen inzet en energie uit in alles wat ze doen.

De enige teleurstelling zit in de wat houterige vertolkingen van Kit Smith en Valerie Cutko. Cutko speelt Marlene Dietrich, wat sowieso een lastige opgave is. Maar deze versie van haar is zo afstandelijk en flets dat ze bijna kleurloos wordt, terwijl Dietrichs aanwezigheid in het stuk juist bedoeld is als contrast en inspiratie voor Piaf. Cutko komt beter uit de verf als de assistente die door Piaf slecht wordt behandeld – hier brengt ze een ingetogen gevoeligheid in de rol. Smith valt echter voortdurend uit de toon; zijn zwakke dictie doorbreekt helaas de eenheid die de rest van het ensemble zo knap neerzet.

Er wordt oordeelkundig gebruikgemaakt van choreografie (Katya Bourvis) en gelukkig dringt dit nooit op, maar versterkt het juist het moment. Bijzonder indrukwekkend is het deel waar gewone mannen veranderen in soldaten en naar het front trekken: simpel gedaan, maar ongelooflijk effectief. Isaac McCullough zorgt voor muzikale ondersteuning van de bovenste plank; hij beheerst de complexe composities volledig en zorgt ervoor dat de liederen uitstekend gezongen en perfect begeleid worden. Het is een genot om de piano zo goed bespeeld te horen.

Piaf is een vermakelijk, zij het onvolmaakt, stuk. De productie van Laakso haalt er alles uit wat erin zit en weet het materiaal op een frisse en effectieve manier te presenteren. Met de krachtige vertolking van Leigh als stralend middelpunt is dit een zeer geslaagde theateravond.

Piaf is tot 14 november te zien in het Bridewell Theatre