RECENSIE: The Cherry Orchard, Arcola Theatre ✭✭✭✭

Jack Klaff (Gajev), Robin Hooper (Firs), Abhin Galeya (Peter), Jude Akuwudike (Lopachin) en Nick Voyia (Vreemdeling) in The Cherry Orchard The Cherry Orchard Arcola Theatre, 22 februari 2017

4 sterren

Boek Tickets Niemand zet ongelukkige families zo treffend neer als de Russen. Tsjechovs status als toneelschrijver is onlosmakelijk verbonden met zijn meesterschap in dit genre, en toch was The Cherry Orchard (De Kersentuin), zijn laatste stuk, bedoeld als een klucht. Geheel in de geest van Barthes zijn velen het oneens met deze typering, niet in de laatste plaats de beroemde regisseur Stanislavski, die na het lezen ervan zei:

“Ik huilde als een vrouw, ik probeerde mezelf te beheersen, maar het lukte niet. Ik hoor je al zeggen: ‘Maar kom nou, dit is een klucht...’ Nee, voor de gewone mens is dit een tragedie.”

Regisseur Mehmet Ergen stelt dat het stuk zo bijzonder is omdat het “het gevoel ademt dat er iets groots gaat gebeuren, iets ongrijpbaars, maar zeer krachtigs.”

Het volstaat niet om het stuk in één hokje te plaatsen; de personages zijn egocentrisch, absurd en bij vlagen een tikkeltje krankzinnig. Ik vermoed dat het publiek, door de voortdurend toenemende spanning, ofwel tot grote hilariteit, ofwel tot wanhoop wordt gedreven.

Wat wel vaststaat, is dat het stuk, ondanks al zijn pijnlijke schoonheid, in de verkeerde handen volkomen zielloos kan zijn. De enscenering van Ergen is echter niet alleen scherpzinnig en vitaal, maar biedt ook een ontroerende bespiegeling op de onvermijdelijkheid van verandering en de manier waarop we daarmee omgaan.

Het stuk speelt zich af rond de eeuwwisseling van de 20e eeuw op het landgoed van Mevrouw Ranevskaja (Sian Thomas), die vijf jaar geleden uit Rusland vertrok na de dood van haar jonge zoon. Ze keert terug met haar broer Gajev (Jack Klaff) en haar jongste dochter Anja (Pernille Broch) en heeft het gevoel dat er niets veranderd is. Hun welgestelde vriend en voormalig lijfeigene, Lopachin (Jude Akuwudike), drukt hen echter met de neus op de feiten: de enorme schuldenlast van de familie kan alleen worden opgelost door de uitgestrekte kersentuin te verkopen. Er moeten zomerhuisjes komen voor vakantiegangers. Hoewel ze hun zorgeloze leven proberen voort te zetten, begint het tijdperk van de aristocratie zichtbaar te vervagen. The Cherry Orchard zit vol pathos, van Thomas’ integere vertolking van de rouwende Ranevskaja tot Robin Hoopers aandoenlijke rol als Firs, de seniele oude bediende. Ranevskaja’s geadopteerde dochter Varja (Jade Williams) is eveneens een melancholisch figuur; haar complexe relatie met Lopachin biedt paradoxaal genoeg een ontsnapping aan haar ongelukkige leven, terwijl het haar er tegelijkertijd aan vastketent. De cast slaagt er fantastisch in om te laten zien hoe de personages hun eigen gevangenis met zich meedragen en hoe ze verlamd kunnen raken door angst of berusting. De productie wordt naar een hoger plan getild door een opmerkelijke subtiliteit, waarbij komedie en tragedie voortdurend door Trevor Griffiths’ prachtige vertaling heen sijpelen.

Sian Thomas (Mme Ranevskaja) en Jack Klaff (Gajev) in The Cherry Orchard

Klaffs Gajev is voortreffelijk: hij ontvlucht krampachtig de dagelijkse beslommeringen terwijl hij dweperig optimistisch blijft over de toekomst. Simon Scardifield speelt de onbeholpen Epichodov, die stuntelig het dienstmeisje Doenjasja (Lily Wood) probeert te verleiden. Zijn reeks komische uitglijders balanceert prachtig op de rand van een totale ineenstorting, waarbij je vreest dat hij anderen in zijn val zal meeslepen. Geheel ongebruikelijk voor Tsjechov blijft zijn pistool ongebruikt, als symbool voor gefrustreerde ambities. De eeuwige student Peter (Abhin Galeya) is in dit opzicht ook fascinerend; hij paait Anja met poëtische verhandelingen over de traagheid van de mensheid, zonder zelf de status quo te doorbreken. Ranevskaja merkt op dat het hem aan ‘vrijgevigheid en consideratie’ ontbreekt, maar het ligt uiteraard veel complexer. Peter is pretentieus en bot, maar Galeya laat ook op schitterende wijze zijn fascinatie voor anderen zien – gedreven door een verlangen om menselijk gedrag te begrijpen en wellicht om anderen te helpen de eigenwaarde en het doel te vinden dat hijzelf mist.

Simon Scardifield (Epichodov) and Ryan Wichert (Jasja) in The Cherry Orchard

Het slot, met een glansrol voor de triomferende Lopachin van Akuwudike en de aangrijpende berusting van Firs in de vergetelheid, verdient lof om de ambivalente toon. De onwaarschijnlijke oplossing voor de geldzorgen van de aristocratische klaploper Pisjtsjik (een fijne komische rol van Jim Bywater) vormt een prachtig contrast met de verbroken romances en de onzekere toekomst. Ergen en zijn uitstekende cast tonen de kracht van het kunnen omgaan met onzekerheid (‘negative capability’), terwijl ze tegelijkertijd laten zien hoe moeilijk die filosofie in de praktijk te brengen is.

Mehmet Ergens productie van Tsjechovs laatste stuk is diepgaand en stemt tot nadenken, gedragen door sterke vertolkingen en een feilloos gevoel voor de onvoltooide aard van het bestaan. Of u nu een Tsjechov-kenner bent of het stuk voor het eerst ziet, deze productie zal u ongetwijfeld verrijken.

Te zien tot 25 maart 2017

Foto's: Robert Workman

BOEK TICKETS VOOR THE CHERRY ORCHARD IN HET ARCOLA THEATRE