RECENSIE: Weald, Finborough Theatre ✭✭✭✭

David Crellin (Samuel) in Weald (Foto: Alex Brenner) Weald

Finborough Theatre

4 februari 2016

4 sterren

Boek Tickets “Weald gaat over de aard van erfgoed in een moderne wereld, de kracht van traditie en ons verlangen om te begrijpen waarom we zijn wie we zijn. Gaandeweg zijn er dingen die voor ons constant blijven, zaken die niet aan het wankelen kunnen worden gebracht in een wereld van sixpacks, snel-rijk-worden-plannen en studieschulden. Zoals de plek waar ik opgroeide. De plek die ik thuis noem. Weald onderzoekt wat er verandert en wat hetzelfde blijft, en hoe we ons soms pas te laat realiseren dat de twee zijn omgedraaid.” – Daniel Foxsmith

Daniel Foxsmith stelt zijn toneelstuk een ambitieus doel: het vangen van de manieren waarop ons identiteitsgevoel door de tijd heen zowel wordt verhelderd als uitgedaagd. Hij bereikt dit door twee personages te onderzoeken die zich in zeer verschillende levensfasen bevinden, maar die beiden worden gevormd door twijfels over hun toekomst.

Weald legt de veranderende relatie vast tussen twee mannen die op een boerenbedrijf werken. Het stuk opent met de op middelbare leeftijd zijnde Samuel (David Crellin), de eigenaar van het erf, die een weemoedige vertolking zingt van Kate Rusby’s ‘My Young Man’, terwijl de eerste lichtstralen de vroege ochtendduisternis verdrijven. Wanneer Jim (Dan Parr) - een twintiger en voormalig werknemer - terugkeert naar het erf en smeekt om drie weken werk, reageert Samuel uiterst aarzelend. Jim probeert hun oude vriendschap nieuw leven in te blazen – wellicht iets te dwingend – maar stuit op stilte. Een telefoon rinkelt maar door, maar wordt nooit beantwoord. Dan, schijnbaar tegen beter weten in, geeft Samuel toe en zijn de twee mannen weer collega's.

Deze openingsscène illustreert prachtig de karakters van beide mannen, die zich gedurende het stuk op een natuurlijke en bevredigende manier ontwikkelen. Samuel is een bedachtzame man van weinig woorden, stilletjes trots op zijn werk en het langdurige familiebezit van het land. Jim daarentegen is uitbundig en zelfverzekerd – een harde werker, maar impulsief en onvolwassen. In een vroege scène ontstaat er een band tussen hem en Samuel terwijl ze de niet-agrarische eigenaar van de nabijgelegen boerderij kritisch bekijken, waarna Jim uitbarst in een tirade vol krachttermen over hun Range Rover en trofee-vrouw. Zoals Samuel terecht opmerkt: “Zo leef je toch niet, je leven doorbrengen met agressief en intolerant zijn. Dat is niet eervol.” Het is een waardevolle les, typerend voor de vaderlijke gevoelens die Samuel heeft voor zijn jonge pupil, die hij dolgraag ziet opbloeien.

Dan Parr (Jim, voorgrond) en David Crellin (Samuel, achtergrond) in Weald (Foto: Alex Brenner)

Toch is Samuels vorm van ‘eer’ op ongezonde wijze gekoppeld aan gevoelens van verlies van mannelijkheid; de angstige erkenning dat zijn bestaansrecht afneemt, wat wordt verergerd door de onzekere toekomst van de boerderij. Zijn instinct is om zich van de wereld te isoleren, om te doen alsof de telefoon niet rinkelt. Inderdaad is het verkennen van Samuels onvermogen om zijn veranderende omstandigheden te accepteren, afgezet tegen Jims groeiende volwassenheid, een van de grote sterktes van het stuk. Elke keer dat hij Jim helpt bij een crisis, wisselen hun rollen weer een beetje om. Elke keer dat Jim de kracht vindt om zijn professionele en persoonlijke verantwoordelijkheden onder ogen te zien, neemt Samuels doel af en trekt hij zich steeds verder terug. Wanneer Jim erkent dat het boerenwerk hem niet natuurlijk afgaat, blijft Samuel hem voorhouden dat “Je bent niet niks” – en we zien met hartverscheurende helderheid dat hij als mentor zijn eigen gevoelens van waardeloosheid, die zijn eergevoel aantasten, van zich afschudt.

Het uitstekende script van Foxsmith wordt ondersteund door twee geweldige acteerprestaties. David Crellin is een magnifiek beladen Samuel, maar hij geeft het personage ook een bewonderenswaardige complexiteit – tegelijkertijd een liefdevol, humoristisch en gefrustreerd figuur. Het contrast tussen zijn zwijgzaamheid in de openingsscènes en bijvoorbeeld een vrolijke latere monoloog over de onwaarschijnlijke opkomst van darten-wereldkampioen Keith Deller is fascinerend en zeer naturel. Dergelijke momenten voeden het onderzoek naar de gepolariseerde maar paradoxaal verbonden lotgevallen van Samuel en Jim, en Crellin benut het dramatische potentieel met een meeslepend menselijk effect.

Het eerlijke en innemende karakter van Jim is een aantrekkelijk contrast met Samuel. Dan Parr vangt de vreugde en angsten van iemand die het leven als volwassene begint te accepteren, waardoor incidentele momenten van expositie symbool staan voor zijn groeiende rijpheid. Door dingen uit te spreken en eerlijk te zijn tegenover zichzelf, leert hij zijn veranderende plek in de wereld te accepteren, in schril contrast met zijn mentor. Het is een charmante en brutale vertolking, maar Parr is op zijn best wanneer hij spreekt over zijn vader, een voormalig collega van Samuel. De complexe intimiteit tussen Jim en dit allang overleden figuur, die we nooit te zien krijgen, wordt fascinerend in beeld gebracht. Het is bijzonder ontroerend om de moed te zien waarmee Jim moeilijke onthullingen onder ogen ziet, wat leidt tot een gevoel van afronding dat zorgt voor een bevredigende karakterontwikkeling.

Het intieme toneel van het Finborough Theatre wordt indrukwekkend benut, met een flexibel interieur in schuurstijl dat fungeert als Samuels kantoor, de stallen en de velden waar Jim paardrijdt. Regisseur Bryony Shanahan en production designer Christopher Hone verdienen lof voor de geloofwaardigheid van het decor, bereikt door een aantal simpele maar slimme details. Als het regent, wast Parr zijn kleren in water; als hij rijdt, hurkt hij op een krukje terwijl het geluid van hoeven op de achtergrond weerklinkt. Tussen de scènes door verrichten de acteurs handarbeid op het erf, begeleid door broeierige sfeermuziek, wat ons eraan herinnert dat beide mannen ergens voor op de vlucht zijn. Dit culmineert in de spectaculaire geluidseffecten tijdens een licht onnatuurlijke, maar onmiskenbaar gedenkwaardige monoloog over de Burgeroorlog, die Samuels atavistische gedrag op intrigerende wijze overbrengt. Weald is een zeer bevredigend toneelstuk, een meeslepend onderzoek naar de impact die veranderende omstandigheden kunnen hebben op ons zelfbeeld. Foxsmith is een zeer empathische schrijver en de verhaallijnen van zijn personages zijn erg ontroerend. Samen met de uitstekende prestaties van David Crellin en Dan Parr en het meeslepende ontwerp van de productie, zorgde Weald voor een verrijkende theaterervaring. Weald is te zien tot en met 27 februari 2016 in het Finborough Theatre