Agatha Christie’s lang verloren gewaande toneelstukken

Mark Ludmon is onder de indruk van Agatha Christie’s lang verloren gewaande toneelstuk The Lie – onderdeel van een verzameling onlangs teruggevonden scripts.

Agatha Christie (Foto: The Christie Archive Trust) Ze is vooral bekend om haar detectives, maar Agatha Christie heeft óók het record als meest opgevoerde Britse vrouwelijke toneelschrijver aller tijden. Met 30 toneelstukken op haar naam was ze de eerste vrouw van wie er in de jaren 50 drie stukken tegelijk in de Londense West End te zien waren: nadat The Mousetrap – later het langstlopende toneelstuk in Londen – in première ging, volgden Witness for the Prosecution en Spider’s Web. De volle omvang van haar toneeloeuvre werd pas echt duidelijk toen theatre producer Julius Green, tijdens zijn werk aan zijn boek Curtain Up: Agatha Christie: A Life in the Theatre, een stapel ongepubliceerde scripts ontdekte. Een aantal daarvan is inmiddels in druk verschenen bij Samuel French als onderdeel van de Agatha Christie Collection – variërend van toneelstukken tot scripts voor radio en tv – maar één titel is voorlopig nog altijd niet uitgegeven: The Lie.

The Lie, vermoedelijk uit het midden van de jaren 20, is een opmerkelijk drama dat relaties aansnijdt die in die tijd ronduit schokkend zouden zijn geweest. In de traditie van het naturalistische toneel uit het late 19e-eeuwse repertoire, met een vleugje melodrama, legt het de werkelijkheid bloot achter een ogenschijnlijk perfect buitenwijkgezin – alles speelt zich af in de loop van één avond. Het thema van overspel moet extra persoonlijk hebben aangevoeld voor Christie: in 1926 ontdekte ze dat haar eerste man, Archie, een affaire had met een jongere vrouw. Na haar debuutroman The Mysterious Affair at Styles (1920), met detective Hercule Poirot, en nadat ze in 1926 de nationale krantenkoppen haalde toen ze onder een valse naam verdween naar een hotel in Harrogate, kan Christie hebben gevreesd dat The Lie om precies de verkeerde redenen voor opschudding zou zorgen.

Nadat hij het stuk uit de Agatha Christie-archieven had opgediept, organiseerde Green in 2018 een eenmalige scenische lezing in het Palace Theatre in Paignton in Devon, vlak bij Christie’s geboorteplaats Torquay. The Lie heeft nog steeds geen volledige toneelproductie gekregen, maar is nu wel beschikbaar als luisterbewerking van Green en assistent-regisseur Martin Lewton, oorspronkelijk uitgezonden op BBC Radio 4 op 29 augustus en daarna te beluisteren via BBC Sounds tot en met 26 september 2020. Het toont een gezin op een breekpunt, wanneer de flirt van een jonge vrouw met een andere man dreigt te vernietigen wat al snel een huwelijk blijkt dat toch al wankelt. Er valt niemand ten prooi aan moord, maar het is meeslepend in de manier waarop het zachtjes kronkelt richting een verrassende – en misschien ook problematische – ontknoping. Ondanks de hoge dramatische inzet laat de luisterbewerking ook geestigheid en ironische humor horen die op toneel uitstekend tot hun recht zouden kunnen komen, naast de soms wat dik aangezette zinnen die tegen melodrama aanschuren. Met een fijnzinnig inzicht in liefde en huwelijk is het stuk bovendien interessant omdat het de kwetsbare positie van vrouwen in de patriarchale samenleving van de jaren 20 zo scherp blootlegt. Voorlopig bieden Samuel French en Concord Theatricals andere door Green teruggevonden teksten aan voor toekomstige toneelproducties – van mystery en komedie tot zelfs een historisch epos en een musical. Daaronder valt Christie’s eigen bewerking van haar roman The Secret of Chimneys, die tijdens haar leven nooit op de planken kwam. En haar allereerste toneelstuk, Black Coffee (1930), bevat Hercule Poirot – een zeldzame verschijning op het toneel, omdat Christie hem in haar eigen toneelbewerkingen van haar romans juist wegliet, zoals Appointment with Death, Murder on the Nile, Five Little Pigs en The Hollow. Towards Zero is nog een toneelbewerking van een van haar romans – een alternatief voor een andere versie die ze schreef met haar vaste medewerker Gerald Verner, die vorig jaar te zien was bij The Mill at Sonning in Berkshire. Moord staat ook centraal in The Unexpected Guest en in de komedies Spider’s Web en Personal Call, maar er zijn ook meerdere stukken zonder moordmysterie, zoals A Daughter’s A Daughter – opnieuw een drama met een vrouwelijke hoofdpersoon, dat Christie later omwerkte tot roman onder haar niet-crime nom de plume Mary Westmacott.

Geïnspireerd door haar interesse in archeologie schreef Christie het historische epos Akhnaton, over politieke intriges aan het hof van een Egyptische koning. The Stranger is haar eigen bewerking van haar gotische short story Philomel Cottage, over een vrouw die voor haar leven vreest – opnieuw een alternatief voor toneelbewerkingen door andere schrijvers. De collectie van Samuel French bevat ook de tv-play Wasp’s Nest, uitgezonden in 1937, en de hoorspelen Personal Call en Butter in a Lordly Dish. Een van de meest intrigerende werken is het murder-mystery-hoorspel The Yellow Iris, waarin niet alleen Poirot voorkomt, maar ook liedjes – met muziek van Michael Sayer en teksten van Christopher Hassall. Volgens Concord Theatricals zouden sommige van deze radio- en tv-drama’s bewerkt kunnen worden voor het toneel, wat de kans vergroot dat Christie haar positie behoudt als meest opgevoerde vrouwelijke toneelschrijver van Groot-Brittannië.

Luister naar The Lie op BBC Sounds Bezoek Samuel French voor de volledige Agatha Christie Collection