Agatha Christie'nin uzun süredir kayıp olan oyunları

Mark Ludmon, Agatha Christie'nin yeni keşfedilen senaryo koleksiyonunda yer alan ve uzun süredir kayıp olan oyunu The Lie’dan oldukça etkilenmiş görünüyor.

Agatha Christie (Fotoğraf: The Christie Archive Trust) Daha çok polisiye romanlarıyla tanınsa da, Agatha Christie aynı zamanda tüm zamanların en çok sahnelenen Britanyalı kadın oyun yazarı unvanını elinde tutuyor. Adına kayıtlı 30 oyun bulunan Christie, 1950'li yıllarda Londra West End'de aynı anda üç oyunu birden sahnelenen ilk kadın olmuştu; o dönemde Londra'nın en uzun süre sahnelenen oyunu haline gelecek olan Fare Kapanı'nı (The Mousetrap), Beklenmeyen Şahit (Witness for the Prosecution) ve Örümcek Ağı (Spider’s Web) takip etmişti. Christie’nin tiyatro eserlerinin kapsamı, ancak tiyatro yapımcısı Julius Green'in Curtain Up: Agatha Christie: A Life in the Theatre adlı kitabı üzerinde çalışırken yayımlanmamış bir senaryo yığını keşfetmesiyle tam anlamıyla anlaşıldı. Bu eserlerin bir kısmı, sahne oyunlarından radyo ve TV senaryolarına kadar geniş bir yelpazede Samuel French tarafından Agatha Christie Collection serisi kapsamında basıldı; ancak içlerinden biri hala yayına girmeyi bekliyor: The Lie (Yalan).

1920'lerin ortalarına ait olduğu düşünülen The Lie, dönemine göre oldukça skandal sayılabilecek ilişkileri ele alan dikkat çekici bir dram. 19. yüzyıl sonu Natüralist tiyatro tarzını bir tutam melodramla harmanlayan eser, görünüşte kusursuz bir banliyö ailesinin ardındaki gerçekleri tek bir akşam süresince gözler önüne seriyor. Sadakatsizlik konusunun, 1926 yılında ilk kocası Archie'nin kendisini daha genç bir kadınla aldattığını öğrenen Christie için son derece kişisel bir tema olduğu aşikar. Dedektif Hercule Poirot’nun yer aldığı ilk romanı Styles’taki Esrarengiz Olay'ı 1920’de yayımladıktan sonra, 1926’da sahte bir isimle Harrogate'deki bir otelde ortadan kaybolduğunda ulusal basının manşetlerine oturan Christie, belki de The Lie'ın yanlış nedenlerle sansasyon yaratmasından çekinmiş olabilir.

Green, oyunu Agatha Christie arşivlerinden kurtardıktan sonra, 2018 yılında yazarın memleketi Torquay'e çok yakın olan Paignton, Devon'daki Palace Theatre'da tek seferlik bir sahne okuması düzenledi. The Lie henüz tam anlamıyla sahnelenmiş değil, ancak Green ve yönetmen yardımcısı Martin Lewton tarafından hazırlanan sesli oyun uyarlaması şu an yayında; başlangıçta BBC Radio 4'te yayınlanan bu çalışma, 26 Eylül 2020'ye kadar BBC Sounds üzerinden dinlenebilir. Eser, genç bir kadının başka bir adamla kaçamağının, zaten sallantıda olan bir evliliği yıkma noktasına getirdiği o kriz anını anlatıyor. Oyunda kimse öldürülmüyor ancak hikaye, şaşırtıcı ve tartışmalı bir sona doğru ilerlerken izleyiciyi ustalıkla avucunun içine alıyor. Yoğun dramatik yapısına rağmen sesli uyarlama, sahnede büyük bir etki yaratabilecek ince bir zekayı ve ironik mizahı da yansıtıyor. Aşk ve evlilik konusundaki hassas yaklaşımıyla bu oyun, 1920'lerin ataerkil toplumunda kadının güvencesiz konumunu vurgulaması bakımından özellikle ilgi çekici. Şu an için Samuel French ve Concord Theatricals, gizemden komediye, hatta tarihi bir epikten müzikale kadar Green tarafından keşfedilen diğer metinleri gelecek sahne yapımları için sunuyor. Bu eserler arasında, Christie'nin sağlığında hiç sahnelenmeyen Chimneys Sırrı romanının kendi uyarlaması ve 1930 tarihli ilk oyunu Acı Kahve (Black Coffee) yer alıyor. Poirot, Christie’nin Ölümle Randevu veya Nil'de Ölüm gibi roman uyarlamalarından genellikle çıkarıldığı için bu oyun, dedektifin nadir sahne görünümlerinden biri. Sıfıra Doğru (Towards Zero) ise, Christie'nin zaman zaman işbirliği yaptığı Gerald Verner ile birlikte yazdığı ve geçen yıl Berkshire'daki Mill at Sonning'de sahnelenen versiyonuna alternatif bir başka roman uyarlaması. Beklenmeyen Misafir, Örümcek Ağı ve Personal Call gibi eserlerin merkezinde cinayet olsa da, Christie’nin daha sonra Mary Westmacott takma adıyla romana dönüştürdüğü A Daughter’s A Daughter gibi çözülmesi gereken bir cinayetin olmadığı, kadın odaklı başka dramları da mevcut.

Christie'nin arkeolojiye olan ilgisinden ilham alan tarihi epiği Akhnaton, bir Mısır kralının sarayındaki siyasi entrikaları anlatıyor. The Stranger ise yazarın gotik kısa öyküsü Philomel Malikanesi'nden (Philomel Cottage) uyarladığı, hayatı için endişe eden bir kadını konu alan – yine diğer yazarların uyarlamalarına alternatif olan – kendi oyun metni. Samuel French koleksiyonu ayrıca 1937'de yayınlanan TV oyunu Eşek Arısı Yuvası'nı (Wasp's Nest) ve radyo oyunları Personal Call ile Butter in a Lordly Dish'i de içeriyor. En ilgi çekici eserlerden biri ise, sadece Poirot'yu değil, aynı zamanda müziği Michael Sayer'a, sözleri Christopher Hassall'a ait olan şarkıları da barındıran cinayet gizemi radyo oyunu Sarı İris (The Yellow Iris). Concord Theatricals'a göre, bu yayın dramalarının bir kısmı sahneye uyarlanabilir; bu da Christie'nin Britanya'nın en çok sahnelenen kadın oyun yazarı unvanını koruma potansiyelini pekiştiriyor.

The Lie'ı BBC Sounds üzerinden dinleyebilirsiniz Agatha Christie Koleksiyonu'nun tamamı için Samuel French'i ziyaret edin