Agatha Christies lenge savnede teaterstykker

Mark Ludmon lar seg imponere av Agatha Christies lenge bortgøymde skodespel The Lie – del av ei samling nyleg oppdaga manus.

Agatha Christie (Foto: The Christie Archive Trust) Ho er mest kjend for krimromanane sine, men Agatha Christie har òg rekorden som den mest spelte britiske kvinnelege dramatikaren gjennom tidene. Med 30 skodespel på merittlista var ho den første kvinna som fekk tre stykke gåande samtidig i Londons West End då, på 1950-talet, The Mousetrap – som seinare skulle bli det lengstspelande teaterstykket i London – blei følgd av Witness for the Prosecution og Spider’s Web. Omfanget av dramatikken hennar blei fullt ut tydeleg først då teaterprodusent Julius Green, medan han arbeidde med boka Curtain Up: Agatha Christie: A Life in the Theatre, fann eit heilt lager av upubliserte manus. Nokre av dei er no ute i trykk hos Samuel French som del av Agatha Christie Collection, frå scenestykke til manus for radio og TV – men eitt er framleis ikkje publisert: The Lie.

The Lie blir trudd å stamme frå midten av 1920-åra, og er eit uvanleg drama som tek for seg relasjonar som ville ha vore skandaløse i si tid. I stilen til eit naturalistisk skodespel frå slutten av 1800-talet, med eit dryss melodrama, avdekkjer det realitetane bak ei tilsynelatande perfekt forstadsfamilie – alt utspelt i løpet av ein og same kveld. Temaet ekteleg utruskap må ha vore særleg personleg for Christie, som innan 1926 hadde oppdaga at hennar første ektemann, Archie, hadde eit forhold til ei yngre kvinne. Etter å ha gitt ut debutromanen The Mysterious Affair at Styles, med detektiv Hercule Poirot, i 1920 – og sidan blitt nasjonale overskrifter då ho forsvann til eit hotell i Harrogate under falskt namn i 1926 – kan Christie ha kjent at The Lie ville skape oppstuss av heilt feil grunnar.

Etter å ha henta stykket fram frå Agatha Christie-arkiva, organiserte Green ei einaste, iscenesett opplesing i 2018 ved Palace Theatre i Paignton i Devon, nær heimbyen hennar Torquay. The Lie har enno ikkje fått ei full oppsetjing, men ligg no føre som ei lydadaptasjon av Green og assisterande regissør Martin Lewton – først sendt på BBC Radio 4 29. august og no tilgjengeleg på BBC Sounds fram til 26. september 2020. Ho avdekkjer ein familie i krise, der ei ung kones flørt med ein annan mann trugar med å knuse det som viser seg å vere eit ekteskap som allereie knakar i saumane. Ingen blir myrda, men det er rivande i måten det varsamt vrir og vender seg mot ei overraskande – og truleg problematisk – avslutning. Trass i det høge dramatrykket viser lydversjonen ein kvass vidd og ironisk humor som kunne ha fungert glimrande på scenen, side om side med dei av og til overdrivne replikkane som tippar over i melodrama. Med ei varleg forståing av kjærleik og ekteskap er stykket særleg interessant ved at det synleggjer den sårbare posisjonen kvinner hadde i det patriarkalske 1920-talet. I mellomtida tilbyr Samuel French og Concord Theatricals andre tekstar som Green har avdekt, for framtidige sceneproduksjonar – frå mysterium og komedie til og med eit historisk epos og ein musikal. Blant dei er Christies eiga dramatisering av romanen The Secret of Chimneys, som aldri blei sett opp medan ho levde. Samstundes har hennar aller første skodespel, Black Coffee frå 1930, Hercule Poirot på scena – eit sjeldan teaterbesøk, sidan ho ofte strauk han i dramatiseringane av romanane sine, som Appointment with Death, Murder on the Nile, Five Little Pigs og The Hollow. Towards Zero er ei anna scenetilpassing av ein av romanane hennar – eit alternativ til ei anna ho skreiv saman med den tidvise samarbeidspartnaren Gerald Verner, som blei sett opp i fjor ved Mill at Sonning i Berkshire. Mord står òg sentralt i The Unexpected Guest og komediane Spider’s Web og Personal Call, men det finst fleire andre skodespel utan mordgåter som skal løysast, som A Daughter’s A Daughter – endå eit kvinneleia drama som Christie seinare gjorde om til roman under sitt ikkje-kriminelle nom de plume Mary Westmacott.

Inspirert av interessa hennar for arkeologi er Christies historiske epos Akhnaton, om politiske intrigar ved hoffet til ein egyptisk konge. The Stranger er hennar eiga dramatisering av den gotiske novella Philomel Cottage, om ei kvinne som fryktar for livet sitt – igjen eit alternativ til andre forfattarar sine scenetilpassingar. Samuel French-samlinga inkluderer òg TV-stykket Wasp’s Nest, sendt i 1937, og radiostykka Personal Call og Butter in a Lordly Dish. Eit av dei mest fascinerande verka er mordmysteriet for radio, The Yellow Iris, som ikkje berre har Poirot, men òg songinnslag – med musikk av Michael Sayer og tekst av Christopher Hassall. Nokre av desse radiodramaene kan, ifølgje Concord Theatricals, tilpassast for scena – noko som aukar potensialet for at Christie kan halde på posisjonen sin som Storbritannias mest spelte kvinnelege dramatikar.

Høyr The Lie på BBC Sounds For heile Agatha Christie Collection, besøk Samuel French