Pantomime uitgelegd: Een gids voor wie de Britse traditie niet kent

Castaway Theatre Group. Foto: Christine Jones Event Photography

In de Verenigde Staten kennen ze geen pantomime. Echt niet – althans, niet zoals wij dat in Groot-Brittannië kennen, hoewel er hier en daar wat culturele uitzonderingen zijn. Ze hebben wel een woord dat je uitspreekt en schrijft als 'pantomime', maar het heeft een totaal andere betekenis. Stel je voor: mijn vrouw Alison en ik op een Amerikaans cruiseschip voor de kust van het prachtige Alaska. We genieten van een aperitiefje voor het diner en in gesprek met een heel aardig stel uit Twenty-Nine Palms, Californië, dat we net hebben ontmoet. We vertellen hen dat we druk bezig zijn met het leren van onze tekst voor de komende pantomime. Er verschijnt een glazige blik in hun ogen, alsof ze denken dat we te lang op zee zijn geweest. "Tekst?" vragen ze. "In een pantomime?"

Hoewel het niet (geheel) universeel is in de VS, zijn de woorden "Pantomime" en "Mime" daar inwisselbaar. Je hebt toch geen tekst in een pantomime omdat die stilzwijgend zijn?

"Fout," zeg ik. "Laat me het uitleggen..."

Er zijn dagen dat opstaan een slecht idee is. Dit was zo'n dag. Ik pakte mijn figuurlijke graafmachine en begon te graven, en hoe meer ik groef, hoe duidelijker het werd dat de enige weg naar buiten was om door te blijven graven.

Een pantomime, legde ik uit, is de ultieme triomf van goed over kwaad. "Zoals de film Star Wars?" suggereerden ze, en ik gaf toe dat er overeenkomsten zijn. De held van het stuk (wij noemen hem de 'Principal Boy') ziet het (hoofdrol)meisje en ze worden op slag verliefd. "Luke Skywalker en Princess Leia?" vriegen ze en ik stemde zenuwachtig in.

"Behalve dat de Principal Boy...." begin ik.

"Luke," zeggen ze tevreden.

"....gespeeld wordt door een meisje."

Dat haalde de zelfvoldane blik van hun gezichten.

"Een meisje." Geen constatering, noch een vraag. Eerder een dreigende diagnose – van mijn geestestoestand.

"Met een korte tuniek, laarzen met hoge hakken en hele, lange benen," vervolgde ik, terwijl ik euforische herinneringen uit mijn pubertijd ophaalde die ik daar (en hier) maar beter niet verder kon toelichten.

Alison haalt me terug naar de realiteit met een goedgeplaatste stilettohak.

"Dus Luke wordt gespeeld door een meisje?" zegt Hij.

"Betekent dat dan dat Leia door een man wordt gespeeld?" vraagt Mevrouw Hij (die ik vanaf nu 'Zij' zal noemen).

"Nee," lach ik zenuwachtig. "Zij wordt gespeeld door een knap meisje."

"Oké," luidt het twijfelachtige antwoord. "Wie doen er nog meer mee?"

Er is de 'Dame', vertel ik hen zonder na te denken. Die wordt gespeeld – aarzeling – door een – weer een aarzeling – man.

"Laat me dit even goed begrijpen," peinst hij. "Een man gespeeld door een meisje, een meisje gespeeld door een meisje en een 'dame' gespeeld door een man. Dat hebben wij ook wel een beetje," beschrijft hij triomfantelijk. "Wij noemen dat dragshows."

Graven, graven, graven.

Ik beschrijf een hele reeks andere personages en koppel ze in de meeste gevallen aan verhalen die ze wel zullen kennen, zoals Robin Hood, Aladdin en Assepoester. In bijna elk geval moet ik het geslacht van de genoemde personages definiëren, en ik zie dat dit mentale chaos veroorzaakt. Ze begrijpen bijvoorbeeld niet waarom Assepoester door een meisje wordt gespeeld, maar haar zussen door mannen. Ze beginnen zelfs aantekeningen te maken met vier kolommen. Mannen, vrouwen, mannen-die-vrouwen-spelen en vrouwen-die-mannen-spelen, en voegen dan een vijfde kolom toe wanneer ik onbezonnen de pantomime-koe uit Jaap en de Bonenstaak introduceer.

Het duurt zeker een uur voordat ik ze eindelijk kan vertellen wat pantomime écht is, in plaats van alleen maar de personages in de verhalen en hun dubieuze 'geslachtsveranderingen'.

Ik vertel verder dat er meestal een monster is en dat het publiek altijd "hij staat achter je!" roept en veel lacht. Onze Amerikaanse vrienden lachten echter niet. "Dus die mannen en vrouwen (met nadruk uitgesproken) kunnen dat monster niet zien?"

"Nee, daarom is het juist grappig."

"Dus ze hebben een visuele beperking?"

Ik zal je niet vermoeien met de rest van dit schijnbaar eindeloze gesprek, behalve dan dat we, tegen de tijd dat we slapstick, flauwe grappen (met voorbeelden), zwaardgevechten, schurken, dwazen, schattige kinderen, herschreven liedjes en maffe personages met nog maffere namen hadden behandeld, ik begon te twijfelen aan mijn eigen realiteitszin. Zij waren ondertussen afgedwaald naar het terrein van politieke correctheid en vroegen of we de lesbische en homogemeenschap (of zelfs de heteroseksuelen) niet beledigden zodra ze ontdekten dat de Principal Boy (een meisje) aan het eind trouwt met het hoofdrolmeisje (ook een meisje). Of dat het hebben van zeven 'verticaal uitgedaagde' personen in een cast geen uiting was van vooroordelen.

Het laat toneelschrijvers zoals ik met een dilemma achter: de Amerikaanse markt voor toneelstukken is ongelooflijk groot. Mijn panto's zijn opgevoerd in Australië, Nieuw-Zeeland en Zuid-Afrika, dus daar snappen ze het. Maar de VS is een grotendeels onontgonnen markt als we het over pantomime hebben. We moeten alleen uitzoeken hoe we die markt kunnen bereiken door te werken aan het begrip van het potentiële publiek over waar pantomime nu eigenlijk om draait.

De afgelopen jaren is Nigel Lythgoe (bekend als 'Nasty Nigel' van Pop Idol) begonnen dit probleem op te lossen door panto te presenteren in de VS. Lees hier meer over zijn inspanningen.

BEKIJK ONZE PANTOMIME GIDS 2018

Dit artikel is geschreven door toneelschrijver Ian Hornby en werd oorspronkelijk gepubliceerd in het tijdschrift Amateur Stage in februari 2012.