INTERVIEW: Michael Morpurgo over Private Peaceful

Nu een nieuwe toneelbewerking van Private Peaceful aan een nationale tournee begint, vertelt de geliefde jeugdauteur Michael Morpurgo over de waargebeurde gebeurtenissen die het verhaal inspireerden - en hoe War Horse bijna een totale mislukking was...

Michael Morpurgo Het begon allemaal met een brief. Twintig jaar geleden bezocht Michael Morpurgo, auteur van een aantal van de meest geliefde kinderboeken aller tijden, waaronder War Horse en Kensuke’s Kingdom, een museum gewijd aan de Eerste Wereldoorlog in Ieper, België.

Net toen hij wilde vertrekken, trok een ingelijste brief zijn aandacht, vlak tegen het glas, de envelop geadresseerd aan een vrouw in Manchester.

“Deze getypte brief was zo kil,” herinnert Morpurgo zich. “Er stond: ‘Het spijt ons u te moeten mededelen dat uw zoon op die-en-die datum bij het aanbreken van de dag is gefusilleerd. Hoogachtend.’ Ik keek naar de envelop en zag dat deze was opengescheurd - er zat een enorme scheur in. Die scheur vertelde me alles over het moment waarop het leven van deze vrouw uit elkaar viel. Ze opende de brief, en de rest van haar leven bestond uit verdriet en schaamte.”

Hij pauzeert kort. Het effect van dat moment is na twintig jaar nog steeds voelbaar. Toen Morpurgo met de beheerder van het museum sprak, legde deze uit dat tijdens de Eerste Wereldoorlog ongeveer 300 Britse mannen bij het ochtendgloren waren geëxecuteerd voor diverse vergrijpen, waaronder desertie en lafheid; twee van hen waren zelfs doodgeschoten omdat ze op hun post in slaap waren gevallen.

Daniel Rainford. Foto: Manuel Harlan

Ze vonden oude dossiers met details over de rechtszaken. “Eén daarvan duurde minder dan 20 minuten,” zegt Morpurgo nuchter. “Velen hadden geen advocaat. De overgrote meerderheid leed aan PTSS, of ‘shellshock’ zoals het toen werd genoemd. Ze konden het niet meer aan. Er werden veel te veel Ieren geëxecuteerd, en veel te veel zwarte mannen. Ik liep dat gebouw uit met de gedachte dat dit een deel van de geschiedenis was waar mensen te weinig van wisten. Dit was geen rechtvaardigheid.”

Geraakt door die ingelijste brief begon Morpurgo een verhaal te schrijven over twee broers, Tommo en Charlie, die uit hun landelijke leven worden weggerukt om in de oorlog te vechten, waarbij het verhaal van deze executies een grote rol speelt.

Het verhaal werd Private Peaceful, gepubliceerd in 2003, en het was een onmiddellijk succes. Het won de Red House Children’s Book Award en de Blue Peter Book Award, en stond op de shortlist voor de prestigieuze Carnegie Medal.

Daniel Rainford en Liyah Summers. Foto: Manuel Harlan

Het trok ook de aandacht van schrijver en regisseur Simon Reade, zoals Morpurgo uitlegt: “Ik gaf een radio-interview toen het boek uitkwam, en op weg naar huis ging mijn telefoon. Het was een man genaamd Simon, die destijds de leiding had over het Bristol Old Vic Theatre. Hij zei: ‘Ik heb je net op de radio gehoord. Geef de rechten voor Private Peaceful aan niemand anders. Ik ga nu naar de boekhandel om het te lezen. Ik bel je morgen terug.’”

Reade deed precies dat. Hij was zo geraakt door de boodschap van broederschap, rivaliteit, verlossing en de gruwelen van de oorlog, dat hij Morpurgo vertelde dat hij er een toneelstuk van wilde maken. Maar hij wilde iets kleinschaligs: slechts één acteur die alle rollen speelde, en hij wilde het einde veranderen.

Morpurgo ging akkoord en de voorstelling ging in 2004 in première. Meer dan 15 jaar lang toerde het stuk de wereld rond, van Edinburgh tot New York, Australië en Scandinavië. In 2019 besloot Reade het stuk uit te breiden. Hij wilde een grotere cast en het oorspronkelijke einde herstellen. Alles stond klaar voor een première in Nottingham Playhouse in 2020.

Liyah Summers en Daniel Boyd. Foto: Manuel Harlan “Toen moesten alle theaters dicht,” zegt Morpurgo. “Ik dacht dat ze tegen de tijd dat ze weer open mochten, wel in andere dingen geïnteresseerd zouden zijn.” Maar achter de schermen zaten Nottingham Playhouse en Jonathan Church Productions tijdens de lockdown niet stil. Nu staat de gloednieuwe versie van Private Peaceful op het punt om aan een uitgebreide Britse tournee te beginnen, en Morpurgo is opgetogen.

Natuurlijk zijn er twee woorden die de iconische auteur meer zijn gaan definiëren dan alle andere: War Horse. Van de roman uit 1982 zijn meer dan een miljoen exemplaren verkocht, de toneelvoorstelling is door meer dan zeven miljoen mensen gezien en de film onder regie van Steven Spielberg werd genomineerd voor zes Oscars.

Maar Morpurgo weet zeker dat War Horse er nooit zou zijn geweest zonder Private Peaceful.

Er waren al eerder toneelbewerkingen van Morpurgo's werk geweest voordat Reade Private Peaceful aanpakte, maar die waren nooit echt doorgebroken. Er zijn ook flops geweest in zijn carrière. In 1989 maakte hij een film met Helen Mirren, David Suchet en Paul Scofield. Morpurgo schreef het scenario zelf. “Het was een geweldige cast. En het was een vreselijke film,” lacht hij.

Het gezelschap van Private Peaceful. Foto: Manuel Harlan

Maar enige tijd nadat Private Peaceful in het Bristol Old Vic had gespeeld, nam iemand van het National Theatre contact op met Morpurgo. “Ze hadden Private Peaceful duidelijk gezien en dachten: ‘Ik vraag me af wat die man nog meer heeft liggen.’ Ze vroegen of ze War Horse naar het toneel mochten vertalen.”

War Horse was twee jaar lang in ontwikkeling. Uiteindelijk, twee weken voor de première, ging Morpurgo kijken bij een doorloop. “Het was teleurstellend,” herinnert hij zich. “Niets liep lekker. Het was een crisis.”

Het team had twee weken om het op te lossen. Tijdens het aftellen naar de openingsavond werd het stuk herschreven: scènes werden geschrapt, verschoven en aangescherpt, in een wanhopige poging het goed te krijgen.

De avond van de première brak aan. Morpurgo kwam nerveus aan bij het National Theatre, denkend aan de puinhoop die hij twee weken eerder had gezien. “Ik keek om me heen en elke filmregisseur die ik kende, zat in de zaal.” Het doek ging op. Het was een ongelooflijk spannend moment. Iedereen keek toe hoe Joey voor het eerst tot leven kwam en langzaam begon er iets bijzonders te gebeuren.

“Al die filmregisseurs, al die belangrijke mensen… Ik hoorde ze huilen. Aan het eind was er een enorme staande ovatie. Mensen knikten naar me - meer konden ze niet verdragen, woorden waren niet meer nodig.”

Tom Kanji, Emma Manton en Daniel Boyd. Foto: Manuel Harlan

De rest is geschiedenis. “Maar ik heb dat voor een groot deel te danken aan Private Peaceful,” zegt Morpurgo.

Er zijn natuurlijk overeenkomsten tussen de twee boeken: niet alleen de setting van de Eerste Wereldoorlog, maar ook de manier waarop hij moeilijke thema's onomwonden aanpakt.

Voor Morpurgo is dat een essentieel onderdeel van schrijven voor jonge mensen. “Mijn eerste beroep was leraar,” zegt hij. “Ik raakte eraan gewend de wereld uit te leggen op een manier die hen interesseerde, maar die niet traumatisch was. Je kunt ze dingen op het juiste moment en op de juiste manier vertellen. Dat is heel belangrijk. Maar het is ook belangrijk dat ze het wéten.”

“Bovendien,” vervolgt hij, “groeien kinderen nu veel sneller op dan ik vroeger. Wij hadden geen televisie, geen smartphones. We wisten niets dat niet was gefilterd door onze ouders of leraren. Ons werd een opgepoetste wereld gepresenteerd; opgroeien ging traag en gemoedelijk. Maar kinderen groeien nu al lang op met de wetenschap dat er moeilijke dingen in de wereld gebeuren. Er zijn oorlogen gaande, er zijn verschrikkelijke verhalen. Tegenwoordig krijgen kinderen die verhalen binnen via de telefoon in hun slaapkamer. Ze zien de wreedste kanten van de wereld direct naar hen uitgezonden. Dan moet je die onderwerpen juist niet uit de weg gaan. Het is cruciaal om te weten wat er gebeurt als de wereld uit elkaar valt.”

https://youtu.be/Eq4RiY8jcDM

En zo heeft het de afgelopen twee jaar ook gevoeld voor kinderen die de gevolgen van de pandemie moesten dragen.

“Dit zijn waarschijnlijk de moeilijkste twee jaar van hun leven geweest. Ze hebben gezien hoe hun ouders worstelden, ze hebben misschien hun grootouders verloren en bovenal hebben ze hun vrienden gemist. Willen ze weer kunnen lachen? Ja. Willen ze voetballen? Absoluut. Maar ik denk dat verhalen als Private Peaceful belangrijker zijn dan ooit. Ze leren ons over de hardheid van het leven. Ze leren ons hoe we moeten overleven in een wereld die ontspoord is, precies zoals we de afgelopen twee jaar hebben gezien.”

Morpurgo belooft dat Private Peaceful eindigt met een sprankje hoop. In 2006 kregen meer dan driehonderd Britse soldaten die bij het aanbreken van de dag waren geëxecuteerd voor desertie, lafheid en andere daden, postuum gratie van de Britse regering. Private Peaceful, dat op dat moment in het theater stond op slechts een paar honderd meter van het Britse parlement, droeg bij aan dat besluit.

“Je moet je langzaam uit het verdriet omhoog werken,” zegt Morpurgo, met een eigen hoopvolle noot. “Je leert over geluk als je door het duister bent gegaan. En dan komt er een tijd dat we weer kunnen zingen en lachen.”

TOURSNEE-SCHEMA PRIVATE PEACEFUL 2022 Meld je aan voor onze nieuwsbrief