My White Best Friend (And Other Letters Left Unsaid), The Bunker ✭✭✭

Tim Hochstrasser recenseert My White Best Friend (And Other Letters Left Unsaid), nu te zien in The Bunker Theatre in Londen.

Ines de Clercq in My White Best Friend. Foto: The Bunker My White Best Friend (And Other Letters Left Unsaid)

The Bunker

20 maart 2019

3 Sterren

The Bunker heeft zich ontwikkeld tot een intrigerende, gedurfde alternatieve locatie die op effectieve wijze een lange neus trekt naar het meer gevestigde aanbod van de buurman, de Menier Chocolate Factory. Ooit was die laatste de plek voor radicale experimenten, maar het lijkt een vast patroon dat alternatieve theaters onder druk van de cijfers uitgroeien tot iets vertrouwder materiaal. Vooralsnog is The Bunker dé plek voor wie gevestigde conventies wil uitdagen. Deze nieuwste show is een soort hybride: geen toneelstuk, maar ook geen simpele reeks voorgelezen brieven zoals we die kennen van Letters Live. In plaats daarvan draait een DJ sets voor, tussen en na drie voordrachten waarin een acteur – vaak een vriend van de schrijver – een ongeoefend script voorleest. In elk van deze teksten worden de onderbelichte aannames van een witte man of vrouw over een zwarte vriend of vriendin onder de loep genomen. Het zijn brieven die verzonden hadden kunnen worden, hypothetische overpeinzingen in plaats van directe confrontaties. Het materiaal wisselt per avond, dus deze recensie is slechts een momentopname. De resultaten op de persavond waren wisselend en onthutsend, al bood het vaak boeiende creatieve inzichten.

Het eerste stuk – de titeltekst – was verreweg de sterkste bijdrage van de avond. Eigenlijk is dit onderdeel de ticketprijs al dubbel en dwars waard. Rachel De-lahay, voorgelezen door Inès de Clercq, gaf een beeldend verslag van opgroeien als gekleurd meisje in Birmingham, vol scherpe beschrijvingen, sociale observaties en rake personages. De punten die hier werden gemaakt over het gebrek aan inlevingsvermogen en nieuwsgierigheid, en het effect daarvan op een vriendschap, waren niet alleen treffend, maar hadden een ingetogen cumulatief effect dat juist door de verbale beheersing en het zorgvuldig vermijden van (gerechtvaardigde) woede krachtig en overtuigend overkwam. Dit raakte het publiek, dat ademloos luisterde en de tekst begroette met de innerlijke herkenning van een eerlijk portret over de beperkingen van sociale verbindingen in het hedendaagse Groot-Brittannië, bekeken door de bril van ras.

Toch zat er ook een hoopvolle en inspirerende kant aan: de brief liet ook zien dat het niet zo hóéft te zijn; dat er andere keuzes mogelijk waren en zijn, mits we bereid zijn die te omarmen. In die zin sloot de auteur aan bij de bekende stelling van E.M. Forster dat we meer bewuste pogingen tot empathie en verbinding nodig hebben en het belang moeten inzien van een 360-graden wereldbeeld. In het klein maakt De-lahay hetzelfde punt dat onlangs nog zo gedenkwaardig werd gemaakt in The Inheritance. Dat epos was zo krachtig omdat het de uitdagingen van één specifieke groep oversteeg om universele menselijke verlangens en oplossingen te tonen. Deze brief biedt een vergelijkbare hoop op een ontluikende collectieve mogelijkheid.

In contrast hiermee was het veel kortere tweede onderdeel van Jammz, bestaande uit een paar brieven voorgelezen door Ben Bailey Smith op hiphop-ritmes. Bailey Smith bracht deze met aanstekelijk plezier en flair, hoewel de humor bitterzoet was gezien de ernst van de onderliggende thema's. Hier lag de focus op de klacht van een wit jongetje dat opgroeide 'in the hood', die zich onterecht veroordeeld voelde voor het grijpen van kansen en bekritiseerd werd vanwege zijn 'onechte' onderdompeling in de zwarte cultuur, terwijl hem geen andere keuze was geboden. Onder de gevatte spot van de vorm lag een serieuze verkenning van privileges verscholen.

Het derde en verreweg langste stuk van Zia Ahmed, simpelweg getiteld Untitled, was helaas minder boeiend en vakkundig. Alle lof voor de talentvolle acteur/lezer Zainab Hasan, die probeerde leven te blazen in een onsamenhangende reeks fragmenten met een monotone, gepolitiseerde toon van woede, doorspekt met citaten waarvan de schrijver verwachtte dat het publiek ze zou afkeuren. Wat je politieke voorkeur ook is, dit was simpelweg gemakzuchtig geschreven vergeleken met de kwaliteit van wat eraan voorafging. Zoals Letters Live al heeft aangetoond, is er een grote publieke waardering voor het voorlezen van brieven, echt of fictief. Ze bieden een interactieve emotionele en politieke ruimte waarin ideeën en herinneringen kunnen resoneren met de ervaringen van het publiek, zonder de afleiding van een plot of verhaallijn. Het aantal thema's is misschien beperkter, maar de concentratie en focus kunnen scherper zijn en beter gericht op het raken van hart en geest. Zoals bij cabaret varieert de kwaliteit van de onderdelen onvermijdelijk per avond, maar dit is precies het soort evenement dat The Bunker zou moeten programmeren.

BUNKER THEATRE WEBSITE