RECENSIE: All-male Iolanthe, Richmond Theatre ✭✭✭✭✭

Julian Eaves recenseert Sasha Regans geheel mannelijke productie van Gilbert en Sullivans Iolanthe in het Richmond Theatre als onderdeel van een tour door het Verenigd Koninkrijk.

Sasha Regans all-male Iolanthe - De Feeën. Foto: Harriet Buckingham Iolanthe

Richmond Theatre (Britse Tournee)

17 mei 2018

5 Sterren

Tourinformatie

Gilbert en Sullivan blijven, net als de armoede, altijd onder ons.  Tenminste, als het aan het leger van G&S-vernieuwers ligt: in de volle breedte van het land – en ver, ver daarbuiten – worden al jaren grote en nog grotere talenten ingezet om de spinnenwebben van de Savoy Opera Co. weg te vagen. De lichte opera's van het victoriaanse duo worden opnieuw gelanceerd op een manier die de moderne smaak feilloos aanspreekt.

Momenteel is een van de belangrijkste fakkeldragers van deze ware renaissance van de opera buffa 'all'inglese' de theatereigenaar, producent en regisseur Sasha Regan, samen met haar standvastige team van het onverwoestbare Union Theatre in Londen.  Uit die broedplaats van heruitvinding is een reeks briljant herdachte producties voortgekomen, zoals 'The Pirates of Penzance', 'The Mikado', 'HMS Pinafore', en nu – reizend langs veel grotere en eerbiedwaardige theaters – de mooiste parel tot nu toe: 'Iolanthe'.  Toen de tournee halt hield bij het sfeervolle Richmond Theatre aan de Green, had ik het geluk een kijkje te kunnen nemen.

Sasha Regans geheel mannelijke Iolanthe. Foto: Harriet Buckingham. Er is de laatste tijd wat te doen geweest over de aanpak van Regan: ze gaat dwars tegen de trend in om steeds meer vrouwen in theaterrollen te bezetten en heeft deze werken volledig voor mannen herbedacht.  Hoe schokkend!  Het is een oefening in 'High Camp' om mannen hun tenor-, bariton- en baspartijen te horen zingen en ze vervolgens te zien opspringen naar de falset-registers van de alt, mezzosopraan en... bijna niet voor te stellen... de coloratuursopraan. Het is een spektakel pur sang.  Ik moet bekennen dat ik dit met testosteron doordrenkte ensemble voor het eerst met enige schroom tegemoet trad toen ik 'Pinafore' in het Hackney Empire zag.  Maar ik was al snel gewonnen door... tja, door wat eigenlijk?  Ik probeer nog steeds te ontcijferen wat het precies is aan deze ongebruikelijke enscenering dat zo’n enorme aantrekkingskracht, charme en... schoonheid heeft?

Het is lastig de vinger op te leggen.  Maar dat geeft niet.  Terwijl ik worstel met dergelijke esthetische vraagstukken, geniet ik ervan om in een prachtig Matcham-theater te zitten en meegevoerd te worden door een productie van een onzegbare gratie, een ongekende légereté en een onschuldige eenvoud. Alles wordt gepresenteerd met een minutieuze aandacht voor de tekst en de partituur, waardoor ik me bijna niet meer kan voorstellen dat het op een andere manier gedaan zou worden. Zo overtuigend en volkomen 'juist' voelde het allemaal.  Wat een magie!

Sasha Regans geheel mannelijke Iolanthe - De Lords. Foto: Harriet Buckingham

Centraal in dit alles staat de enorme cast.  Dit is geen uitgeklede komische opera: een fiks ensemble van 16 man bevolkt het bijna lege podium. Zodra de fabelachtige choreografie van Mark Smith (vol knipogen naar Bournonville, Massine, Petit, Hermes Pan en Gene Kelly) losbarst, begrijp je waarom: de mannen hebben de hele ruimte nodig om te bewegen.  En bewegen doen ze, in formaties van zo'n oogverblindende precisie en moeiteloze pracht dat het onmogelijk is om niet direct verkocht te zijn.  Dit alles ontvouwt zich al in de slim gepresenteerde ouverture, en vanaf dat moment zijn we hun gewillige gevangenen.

Toch ligt het geheim misschien ook ergens anders: vanaf de eerste ingetogen noten van Richard Baker aan de piano tijdens de prelude van de eerste akte – een melodie die zo uit de koker van een negentiende-eeuwse componist voor huiskameramateurs had kunnen komen – worden we verleid en volledig ingepakt.  We krijgen de verfijnde, kostbare 'waarheid' te zien die ten grondslag ligt aan de kolder die op het punt staat los te barsten.  Dus wanneer de mannen de verduisterde zaal bestormen met kleine zaklampjes, springend als baldadige kinderen verkleed als vroege 20e-eeuwse kostschoolvrienden in de fantastische ontwerpen van Stewart Charlesworth – prachtig uitgelicht door Tim Deiling – dan zijn we al volledig om. We zijn klaar om elke vorm van dolheid die ze op ons afvuren te accepteren.

Sasha Regans geheel mannelijke Iolanthe. Foto: Harriet Buckingham

De aanval van de bovennatuurlijke wezens wordt geleid door Richard Russell Edwards als een Fairy Queen die doet denken aan Dr. Hilda Brackett – met een magnifieke stem.  Trouwens, het hele gezelschap is vocaal ijzersterk.  Christopher Finn is een waardige en stoïcijnse Iolanthe, die net zo goed op zijn plek zou zijn in een opera seria, zozeer doorleeft hij de tragische kern van de rol.  Joe Henry, Dominic Harbison en Lee Greenaway spelen Phyllis, Celia en Leila met evenveel finesse. Hun lichte, heldere stemmen versmelten in de karakteristieke, opwindende harmonieën die alleen hoge stemmen in concertvorm kunnen bereiken. Je vergeet echt welk geslacht ze hebben: ze zijn simpelweg wonderbaarlijk.  Als brug tussen de twee werelden zien we de interessant gecaste Richard Carson als de half-onsterfelijke Strephon; zijn West End-achtergrond geeft hem een fascinerend ander geluid, wat hem duidelijk onderscheidt.  Dat weerhoudt hem er niet van om van zijn duet met Phyllis in de tweede akte een hartverwarmend hoogtepunt te maken.

Tegenover deze hemelse figuren staan de loodzware, aardse 'peers of the realm', aangevoerd door Alastair Hills opvallend jeugdige, maar vlijmscherpe Lord Chancellor (zijn nachtmerrie-vertelling in de tweede akte is terecht een van de absolute hoogtepunten).  Adam Pettit is een kristalheldere Lord Tolloller en Michael Burgen – die werkelijk alles lijkt te kunnen spelen – is een perfecte Lord Mountararat: hun scènes samen zijn puur genot.  Duncan Sandilands zorgt met zijn indrukwekkende bas voor een flinke dosis sexappeal en komische timing.  Het ensemble wordt compleet gemaakt door de altijd aanwezige en briljante Benjamin Mundy, Reece Budin, Jack Hinton, Daniel Miles, Sam Kipling en James Gulliford.

In de kern is dit een productie die begrijpt dat de partituur een meesterwerk is; alles is erop gericht om de muziek optimaal tot haar recht te laten komen.  De eerste helft is opwindend, maar na de pauze gaat het vuurwerk pas echt los!  De jonge stemmen van de cast klinken in een theater met zulke goddelijke akoestiek als een klok, waarbij de eenvoudige pianobegeleiding elke noot verstaanbaar houdt.  En – nog belangrijker – elke scherpe, frisse lettergreep van Gilberts krankzinnig slimme libretto schittert in de lucht.  Het resultaat is betoverend en niets minder dan een triomf.  Ga dit zien en word verliefd op deze hemelse productie van een van de mooiste werken uit de Britse musicalgeschiedenis.

INFO TOURNEE GEHEEL MANNELIJKE IOLANTHE