RECENSIE: Alpha Beta, Finborough Theatre ✭✭

Christian Roe en Tracey Ifeachor in Alpha Beta. Foto: Giulia Savorelli Alpha Beta

Finborough Theatre

24 juni 2015

2 Sterren

Voor Britten die zich ongemakkelijk voelen in gezelschap is het een ware hel op aarde. Opgesloten zitten bij een etentje of in een auto met een kibbelend stel. Je staart voor je uit met een glazige blik, hopend dat de bui weer overwaait en iedereen het bijlegt met een kop thee. Stel je dat gevoel van onbehagen en ongemak voor, uitgesmeerd over een uur en veertig minuten, en je hebt een idee van hoe het is om Alpha Beta in het Finborough Theatre uit te zitten.

Het stuk van Ted Whitehead draait om een ongelukkig getrouwd stel, meneer en mevrouw Elliot, die zichzelf hebben opgesloten in een huiselijke gevangenis van huwelijk, gezin en de spiedende ogen van de buren. Terwijl ze vechten tegen hun wederzijdse afkeer voor de bestwil van de kinderen, beginnen ze elkaar al snel kapot te maken met een lelijke routine van ruzies, affaires en emotionele chantage met zelfmoord.

Het is precies zo deprimerend als het klinkt; het hele stuk is één lange, kleinzielige, uitgerekte, cirkelvormige ruzie die negen ellendige jaren beslaat. Er is nauwelijks verlichting (afgezien van vijf zalige minuten in het derde bedrijf) – de twee hitsen elkaar voortdurend op en vliegen elkaar de hele voorstelling in de haren. Niet dat daar per definitie iets mis mee is – sommige van onze beste toneelstukken gedijen bij woede en spanning – maar het is vooral de pure herhaling en de doelloosheid van dit alles.

Er is nauwelijks een herkenbaar plot en je hoort het publiek bijna prevelen: 'Daar gaan ze weer', zodra een onschuldige opmerking de volgende schijnbaar eindeloze woordenwisseling ontketent. Het script is zo circulair dat het bijna aanvoelt als een prequel van Groundhog Day. Waarom blijven we bij elkaar? Waarom werden we verliefd op elkaar? Waarom ga je met die 'slet' om? (Een woord dat in deze productie zo vaak wordt gebruikt dat het elke betekenis lijkt te verliezen).

Een ander probleem is dat de hoofdpersonages zo onsympathiek zijn dat het voor het publiek bijna onmogelijk is om mee te leven met hun relatie. Zo zou toch alleen de meest karicaturale superschurk reageren op het nieuws dat zijn vrouw van plan is zichzelf en de kinderen te doden met de sneer: "Ik kan niet hebben dat je al mijn problemen in één keer oplost"? De personages wentelen zich zo in hun haat voor elkaar dat je bijna denkt dat ze opgescheept zitten met het ongeluk dat ze uiteindelijk verdienen.

Er is nog een struikelblok met betrekking tot de context van het stuk. Alpha Beta ging in 1972 in première en is sterk geworteld in de jaren zestig. Prijzen worden in shillings genoemd en veel van de kernthema's – maagdelijkheid, de 'schande' van een scheiding en kwesties over seksuele vrijheid – komen nogal gedateerd over. Dat zou prima zijn als dit een historisch stuk was, maar de enscenering lijkt te suggereren dat het zich in de huidige tijd afspeelt. Toeschouwers komen binnen bij de zachte klanken van de moderne praatradio (Iain Dale, als ik me niet vergis) en de set van Verity Quinn en de diverse rekwisieten hebben een vleugje modern minimalisme. Als dit een poging was om het stuk naar de 21e eeuw te verplaatsen, dan is dat echt niet uit de verf gekomen.

De cast, bestaande uit Tracy Ifeachor en Christian Roe, levert verdienstelijk werk. Ze zetten een geweldige prestatie neer met een vrij matig script; ik kreeg de indruk dat het duo wist dat ze een spreekwoordelijke rots de berg op aan het duwen waren, en ze verdienen lof omdat ze alles hebben gegeven. Vooral Ifeachor slaagt erin om echt gevoel en kwetsbaarheid te leggen in wat gemakkelijk een tweedimensionale bittere en bedrogen vrouw had kunnen worden. Roe's sarcastische, pretentieuze en seksueel onderdrukte meneer Elliot is bij vlagen boeiend, maar heeft de neiging om te veel in geschreeuw te vervallen. Het algehele volume van deze productie is zo intens dat toen het stuk tegen het einde zijn dramatische hoogtepunt bereikte, de cast nergens meer naartoe kon.

De enscenering was absoluut het sterkste aspect van deze productie. In plaats van een conventioneel podium was het hele theater ingericht als een echte woonkamer, waarbij het publiek overal mocht gaan zitten waar ze wilden (ik koos voor de tafel in de woonkamer – de perfecte plek voor het notitieboekje van een recensent!). Hierdoor vond het drama plaats rondom het publiek, waardoor het letterlijk voelde alsof we gluurders waren bij een gezinsdrama. Het was slim gedaan en je voelde echt dat deze setting bij het juiste stuk wonderen had kunnen verrichten, zoals de prachtige Sweeney Todd bij Harrington's Pie and Mash Shop. Voor één arme toeschouwer kwam het echter misschien wat té dichtbij; die kreeg verfspatten over zich heen tijdens een van de vele destructieve scènes in de voorstelling!

Er was ook veel aandacht voor detail bij de rekwisieten; realistische 'familiefoto's' hingen aan de muur en de personages kregen op de een of andere manier stomende koppen hete koffie uit de keuken buiten het toneel – niks geen nep-drinken voor hen!

Aan het einde van de voorstelling is bijna al het meubilair kort en klein geslagen, hebben ze elkaar met elk denkbaar scheldwoord uitgescholden en heeft een van de personages vier keer gedreigd zichzelf te doden. En toch is er niets veranderd wat betreft de plot en de karakterontwikkeling. Ik weet zeker dat Ted Whitehead zou zeggen dat dit de ware aard van ongelukkige huwelijken perfect weergeeft. Dat mag dan waar zijn, maar het levert geen goed theater op, ondanks de enorme inzet van een getalenteerde cast.