RECENSIE: Antony and Cleopatra, Shakespeare's Globe ✭✭✭

Antony and Cleopatra Shakespeare's Globe 24 augustus 2014 3 Sterren

Soms, geheel onverwacht, zorgt live theater voor volledig ongeplande en opmerkelijk memorabele momenten van puur geluk. Cleopatra staat op het toneel, halverwege haar beroemde "Where think'st thou he is now?"-monoloog. Ze dwaalt naar de rand van het podium, kiest een 'groundling' uit voor een intiem moment en kust hem. Terwijl ze aanstalten maakt om te vertrekken, tevoorschijn haalt hij een rode roos met lange steel en biedt deze aan haar aan. Ze is volledig overdonderd en kan niet ophouden van plezier te lachen. Het publiek smult ervan en lacht mee, en hun gelach overweldigt haar zo dat ze volledig uit haar rol valt (corpsing). Uiteindelijk herpakt ze zich en drukt nog een lange kus vol op de lippen van de dolgelukkige, langharige toeschouwer. Langzaamaan ebt de vrolijkheid weg en gaat het stuk verder.

Tja, misschien is dat wat er gebeurde.

Het zou ook volledig gepland en gerepeteerd kunnen zijn, als een essentieel onderdeel van de visie van regisseur Jonathan Munby voor Shakespeare's Antony and Cleopatra, dat vanavond de laatste voorstelling speelde in de Globe. Want het bewuste moment zorgde ervoor dat het publiek direct op de hand van Cleopatra was, op een verrassende, onomkeerbare manier. En aangezien het personage een wezen is met vele verschillende en constant veranderende facetten, is het een belangrijke prestatie om dat effect al zo vroeg in de voorstelling te bereiken.

Munby mag dan niet direct een opvallend overkoepelend concept voor deze productie hebben, hij haalt wel degelijk het maximale uit de sleutelmomenten van het stuk. Met de vierde wand volledig doorbroken laat Munby zich niet beperken door de tekst. Scènes zijn geschrapt, herschikt en door elkaar gesneden; personages verschijnen in scènes waarin ze oorspronkelijk niet thuishoren. Pompeius' nederlaag tegen de gecombineerde vloot van Antonius en Cleopatra wordt verbeeld door knappe acrobatiek met vlaggen, en een bacchanalische dans doordringt het hele stuk, waardoor het stevig geworteld is in een even primitief als seksueel landschap. Dit alles werkt verrassend goed.

Er is echter een prijs die betaald moet worden voor de helderheid. Er is zoveel focus op de komedie en een allesoverheersende drang om gedenkwaardige, pakkende beelden te creëren, dat de plotwendingen af en toe verloren gaan in de chaos.

Maakt dat echt uit?

Misschien niet.

Want hoe je het ook bekijkt, dit is een geweldige avond in het theater. Het is vocaal misschien niet subliem (je hoeft alleen maar het fragment van de 50ste verjaardag van het National Theatre te bekijken om te zien welke vocale pracht de tekst biedt, wanneer Judi Dench de pannen van het dak speelt in de "I dreamt there was an Emperor Antony"-monoloog), maar het is dynamisch en meeslepend.

En Eve Best vormt het stralende middelpunt van dit alles.

Seksueel, driftig, samenzwerend, verraderlijk, strijdlustig, mokkend, wraakzuchtig, door verdriet verscheurd – Cleopatra is het allemaal en meer. Best sluipt over het toneel als een gestroomlijnde panter en omarmt de Egyptische monarch met elke vezel in haar lijf. Haar solidariteit met haar hofdames, haar lust en liefde voor Antonius, haar eigenzinnige boosaardigheid en ondeugendheid in haar omgang met de boodschapper (een hilarische scène, met aanstekelijk plezier gedeeld met Peter Bankolé's verbouwereerde Boodschapper), haar politieke naïviteit en haar uiteindelijke, dappere weigering om zich te onderwerpen aan de heerschappij van Octavius: Best schijnt een licht op elk facet van deze koninklijke diamant en laat hem schitteren.

Haar beheersing van de komedie was bijzonder knap. Ze wist grappen te vissen uit delen van de tekst waar die niet voor de hand lagen; ze kreeg de zaal plat met slechts een oogopslag of een snelle draai van haar hoofd. Ze was de ultieme leading lady: veranderlijk, verrukkelijk en betoverend. Ze liet het publiek onvoorwaardelijk geloven in haar passie voor de Antonius van Clive Wood, wat op zich al een prestatie van formaat is.

Wood gaat goed om met de verschillende eisen die aan Antonius gesteld worden, maar hij is veel sterker als brute soldaat of eervolle Romein dan als overmande, gepassioneerde minnaar. De scènes met zijn medestanders uit het leger laten zijn beste werk zien, en hij geniet zichtbaar van de verbale schermutselingen met de omhooggevallen Octavius van Jolyon Coy (een krachtige en gracieuze rol van Coy). Zijn laatste scène met Cleopatra is verrassend grappig, gezien het feit dat hij in haar armen sterft, maar het werkt uitstekend; verfrissend en intrigerend.

Phil Daniels maakt van Enobarbus een sappige, ruwe en joviale 'Everyman'. Hij heeft een vlot en innemend postuur en van de hele cast is zijn stem het meest herkenbaar en pakkend. De beroemde 'Barge Speech' mag dan niet zo zijn als John Gielgud die zou hebben gebracht, het werkt en roept precies de juiste sentimenten op. Als uiteindelijk zijn verraad aan Antonius volgt, komt dat aan als een schok.

Philip Correia is werkelijk uitmuntend als Pompeius. Hij heeft een geweldige, mannelijke stem en een indrukwekkend postuur, waardoor hij al een geloofwaardige bedreiging vormt voor Antonius en Octavius louter door op het toneel te verschijnen. Maar hij gebruikt zijn stem uitzonderlijk goed en brengt kleur en nuance in elke klacht die hij uit. Dat geldt ook wanneer hij in het laatste deel van het stuk de rol van Dolabella op zich neemt en een uitstekende tegenspeler is voor Best's koningin.

Sirine Saba haalt veel uit de rol van Charmain, Cleopatra's trouwe dienares. Ze is constant gevat, innemend en loyaal; het toneel klaart op zodra ze verschijnt. Jonathan Bonnici levert goed werk als de Waarzegger, en zijn capriolen tijdens de pauze (het slachten, eten van en communiceren met de ingewanden van een geit) zijn even weerzinwekkend als fascinerend. James Hayes speelt verschillende rollen voortreffelijk, waarbij zijn resonante stem goed tot zijn recht komt, maar hij steelt de show als de man die de adders aan Cleopatra overhandigt in de slotscènes. Daniel Rabin was een sterke Agrippa en Peter Banoké een uitstekende Eros.

De choreografie van Aline David en de bewegingsregie van Kate Waters houden de vaart er goed in, soms op opzienbarende wijze. Hoewel de muziek van James Maxwell merkwaardig en etherisch was, was de glanzende sopraanstem van Melanie Pappenheim altijd een genot.

Het ontwerp van Colin Richmond werkte zeer effectief. De sfeer van Egypte was even duidelijk aanwezig als die van Rome, en er waren verschillende slimme vondsten – de vlaggen van beide kampen, de hellingen, de uitrollende kaart, de plotseling vallende zwarte vlaggen, de langzaam toenemende aanwezigheid van goud om Egypte aan te duiden. Het werkte allemaal bijzonder goed en vormde een visueel wandtapijt van de politieke conflicten en het persoonlijke drama.

Dit recente Globe-seizoen bevatte ook Julius Caesar en Titus Andronicus, en het is interessant om die stukken samen met Antony and Cleopatra te zien. Want Antony and Cleopatra is bijna even politiek als Julius Caesar en bijna even bloederig en komisch als Titus Andronicus. Toch lijkt het in de verste verte niet op die stukken en is het misschien wel beter dan beide.

Eve Best is misschien niet de allergrootste actrice die ooit Cleopatra speelde, of degene met de meest indrukwekkende stem. Maar ze heeft een onvergetelijke, hartstochtelijk seksuele en politiek infantiele koningin van Egypte neergezet die nog jaren in het geheugen gegrift zal blijven.