RECENSIE: Constellations, Samuel J Friedman Theatre ✭✭✭✭✭

Foto: Joan Marcus Constellations

The Samuel J. Friedman Theatre

15 januari 2015

5 Sterren

Laten we beginnen bij de ballonnen. Een grote hoeveelheid hangt boven de glanzende obsidiaanvloer met daarop een rechthoekig podium, eveneens glanzend en zwart. Dit is het decor van Tom Scutt voor Nick Payne's buitengewone toneelstuk, Constellations. Het stuk wordt momenteel opgevoerd in het Samuel J. Friedman Theatre op Broadway in de productie van het Royal Court, geregisseerd door Michael Longhurst.

Het zijn voornamelijk witte, of misschien gebroken witte, ballonnen. Heel veel zelfs. Waarom eigenlijk?

Naarmate het stuk vordert, wordt er verwezen naar een situatie waarin een stervende patiu00ebnt werd omringd door ballonnen, dus dat is een duidelijk referentiepunt. Wanneer dat moment komt, zorgt het voor een soort 'Eureka-moment' achteraf. In zekere zin symboliseren de ballonnen vanaf dat moment de altijd aanwezige mogelijkheid van de dood.

Maar het is meer dan dat. In de basis begint een ballon als een plat, tweedimensionaal object. Pas wanneer ze worden opgeblazen u2013 wederom simpel gezegd u2013 worden ze driedimensionaal. En elke opgeblazen ballon is niet precies hetzelfde als de andere, tenzij de hoeveelheid lucht erin exact gelijk is. Je kunt naar deze ballonnen kijken en denken dat ze identiek zijn, maar ze zijn wezenlijk verschillend.

Scutts decor biedt zo een visuele weergave van de wetenschappelijke principes die Payne in Constellations onderzoekt en verklaart. Het centrale uitgangspunt steunt op de theorie dat elk moment waarop je een keuze hebt gemaakt, evenals elk moment waarop er geen keuze is gemaakt of de beslissing is genomen om iets nu00edet te doen, gelijktijdig bestaat in een reeks parallelle universums: een multiversum van oneindige variatie.

Zoals de chaostheorie de basis vormt van Stoppards meesterwerk Arcadia, zo vormt de multiversum-theorie de basis van Payne's Constellations. Maar je hoeft de theorie niet te begrijpen voordat je het stuk ziet om ervan te kunnen genieten; Payne's teksten zijn delicaat, vol oprechtheid en gevoel, en resulteren in een meeslepende en zinderende theaterervaring.

Het is onwaarschijnlijk dat u ooit een toneelstuk als dit heeft gezien. Het is in elk opzicht oogverblindend.

De twee acteurs brengen de mogelijke relaties in het multiversum in kaart tussen twee mensen, Roland en Marianne. We zien hoe ze elkaar ontmoeten, op date gaan, een relatie krijgen, vreemdgaan, uit elkaar gaan, elkaar weer opzoeken, trouwen en vervolgens de confrontatie aangaan met de dood. Hoewel dit de kernelementen van het verhaal zijn, wordt elk onderdeel meerdere malen en op verschillende manieren belicht, terwijl de ontelbare mogelijkheden die het multiversum biedt worden verkend.

De acteurs herhalen dus scu00e8ne na scu00e8ne grotendeels dezelfde zinnen, maar met een andere nadruk of intentie, of als een net iets andere versie van hetzelfde personage. Dit zou, uiteraard, vermoeiend en repetitief kunnen worden. Maar niet in de sublieme regie van Longhurst.

Het acteerwerk is van het allerhoogste niveau. Elk woord, elke pauze, elke beweging u2013 alles is uiterst nauwkeurig afgewogen en doordacht om de aandacht vast te houden en een oprechte betrokkenheid te creu00ebren bij de vele uiteenlopende levens van deze twee intrigerende personages. Zodra de basis is gelegd in de eerste scu00e8nes, heeft het werk van Payne de vrijheid om de vele manieren waarop deze relatie zich zou kunnen ontwikkelen te onderzoeken, die allemaal kunnen leiden naar het uiteindelijke eindpunt, of tenminste u00e9u00e9n daarvan.

Onderweg zijn er zeer geestige scu00e8nes, scu00e8nes vol onbegrip en woede, scu00e8nes van pijnlijke eerlijkheid en brutaal realisme u2013 een mozau00efek van ervaringen die samen een rijk en complex beeld schetsen van met elkaar verstrengelde levens.

Jake Gyllenhaal blijkt volmaakt als de gewone imker Roland. Zijn Engelse accent is vlekkeloos, net als zijn vertolking van de alledaagsheid van deze zachtaardige, liefdevolle man die Marianne gaat aanbidden u2013 en nodig heeft. Elke variant van elke herhaalde scu00e8ne is anders in de handen van Gyllenhaal, en hij laat het publiek op scherpzinnige wijze de subtiele veranderingen volgen in elke versie van zijn leven die we zien.

Hij brengt ongemak even overtuigend over als opgekropte frustratie en de diepe waarheid van zijn liefde. Het is een fabelachtige, technisch verbazingwekkende prestatie u2013 even fascinerend als hartverscheurend.

Ruth Wilson is eveneens schitterend en technisch wendbaar als de eigenzinnige wetenschapper die de liefde van Rolands leven wordt. Wilson brengt een gevatte humor in het stuk die zeer welkom is, vooral omdat het de nuchtere façade van Gyllenhaals joviale Roland openbreekt. Ze is bijzonder grappig, maar ook kwetsbaar, streng en onrechtvaardig u2013 wat de situatie ook vraagt, Wilson levert het.

En soms zijn de keuzes onverwacht, wat ze des te belonender maakt. Bijzonder indrukwekkend was de manier waarop beide acteurs de verschillende scu00e8nes aanpakten waarin Roland Marianne ten huwelijk vraagt u2013 het bereik dat in deze handvol scu00e8nes wordt getoond was werkelijk adembenemend; je zou een hart van steen moeten hebben om op een gegeven moment in die reeks niet te smelten.

Sommige aspecten van het stuk zijn erg somber, maar zowel Gyllenhaal als Wilson zorgen ervoor dat de menselijkheid en het realisme van hun personages de scherpe randjes van die somberheid verzachten. Het is simpelweg geweldig om zulke getalenteerde, creatieve en doorleefde vertolkingen te zien.

Alles aan deze productie klopt. Het lichtontwerp van Lee Curran is onberispelijk en versterkt de ervaring van het multiversum op deskundige wijze. De muziek van Simon Slater is beklijvend en stuwt de hartslag van het drama voort.

Wie had gedacht dat een toneelstuk dat zo geworteld is in wetenschappelijke principes, en dat de rauwe confrontatie met de dood zo direct aangaat, ook vreugdevol en volstrekt levensbevestigend kon zijn? Nick Payne dus. Wat mij betreft heeft hij met Constellations zelfs Stoppard zelf overtroffen. Een hele prestatie.

Een volmaakt staaltje theatervernuft. Betoverend.

Bezoek de Constellations website voor meer informatie over dit stuk.

http://youtu.be/Xp5dvDj6hj0