RECENSIE: Coriolanus, Donmar Warehouse ✭✭✭

Coriolanus in het Donmar Warehouse Coriolanus Donmar Warehouse 1 januari 2014

Bij Hix Soho, op aanraden van Finbar — die zichzelf graag ziet als kunstenaar/beeldhouwer met een kunstacademie-diploma en een talent voor tapdansen terwijl hij aan de tafeltjes bedient — deelden mijn dochter en ik een Sussex Pond Pudding. Het was zo’n typisch weelderige, mierzoete Britse gestoomde pudding, doordrenkt met siroop en werkelijk verrukkelijk; perfect voor een gure, koude winteravond, zeker overgoten met een flinke scheut room en met een verrassende bergamotvrucht in de kern. Maar na het lome genot van dit dessert moesten we ons haasten naar de Donmar, waar momenteel Josie Rourke's productie van Coriolanus speelt.

We hadden die moeite beter niet kunnen nemen.

Net als die bergamot in de Sussex Pond Pudding vormt Tom Hiddleston het pronkstuk van deze voorstelling. Maar daar houdt de vergelijking met de pudding dan ook direct op.

Hiddleston was eerder al uitstekend in producties van de Donmar — een perfecte Cassio in Othello en een meesterlijke, gedetailleerde Doctor Lvov in Ivanov — en hij is met afstand de beste acteur op het podium. Maar helaas wordt elk aspect van Shakespeare's toneelstuk lamgelegd door de regievisie van Rourke.

Wat je ook mag vinden van de Shakespeare-regies van Grandage of Hytner, die vertellen het verhaal tenminste altijd helder en duidelijk. Ze missen misschien soms bezieling of een vernieuwend concept, maar ze zorgen dat het publiek begrijpt waar het over gaat, waarom de dingen gebeuren en hoe. Het enige tragische aan Rourke's Coriolanus is haar eigen bijdrage: het gebrek aan inzicht, de afwezigheid van helderheid en het onvermogen om het verhaal fatsoenlijk te vertellen.

Terwijl het eerste bedrijf zich voortsleept, krijg je nergens de indruk dat wie dan ook op het toneel weet wat ze doen of waarom. De wezenloze gezichten die de zaal in staren, de contra-intuïtieve enscenering die intieme momenten van hun kracht berooft, het geschreeuw, de misplaatste geforceerde humor en het lachwekkende onbegrip voor de kracht van de taal: dit is zo deerniswekkend als een professionele Shakespeare-productie maar kan zijn.

Deborah Findlay is een geweldige actrice, maar haar Volumnia is volkomen onbegrijpelijk. Als een soort griezelige opwindpop strompelt en declameert ze vol overgave, maar nergens zie je ook maar een sprankje van het machtsspel dat tussen haar en Hiddlestons Coriolanus zou moeten woeden. Birgitte Hjort Sørensen (Virgilia, de vrouw van Coriolanus) lijkt te denken dat ze in een heel ander stuk staat; haar hele houding en aanpak vallen volledig buiten de toon. Ze kan het beter bij Borgen houden. Mark Gatiss is ingetogen als Menenius (gelukkig maar), maar zijn personage en motieven vallen nooit echt op hun plek.

In de categorie 'tenenkrommend' vinden we Elliot Levey als Brutus (iemand die zijn woorden te veel accentueert en meer geïnteresseerd was in de klank van zijn eigen stem dan in het ensemblespel), Rochenda Sandall als Eerste Burger (kom op, stop met dat nasale geschreeuw), Helen Schlesinger als Sicinia (laat dat plotselinge geslacht van het personage voor wat het is en spéél gewoon) en Mark Stanley als Tweede Burger (een regelrechte dorpsidioot). Peter de Jersey is niet slecht als Cominus, maar goed kun je het ook niet noemen.

Hadley Fraser komt er mee weg als Aufidius (wat een baard!), maar de vechtscènes zien er meer uit als ballet dan als gevaarlijke man-tegen-mangevechten. Er is te weinig besef van de dodelijke rivaliteit die tussen Aufidius en Coriolanus zou moeten heersen.

Hiddleston ziet er in elk geval uit zoals het hoort en zodra hij zijn eerste entree maakt, is de elektrische spanning op het toneel voelbaar. Hij brengt sommige monologen extreem goed en zet zich volledig in om Rourke’s visie te laten slagen.

Het probleem is alleen dat die visie niet kán slagen, simpelweg omdat er geen sprake is van een visie. Haar keuzes zijn stuk voor stuk zwak. Ze maakt een groot punt van het moment waarop Hiddleston onder de douche staat met zijn pijnen, ontbloot tot aan zijn middel voor het oog van het publiek, waarbij zijn afgetrainde lichaam en de verse littekens van de strijd met Aufidius breed worden uitgemeten. Het is zo'n typisch 'kijk de filmster zich uitkleden'-moment dat inherent gênant is, maar waar Hiddleston door zijn totale overgave nog wat van weet te maken. Het maakt zijn latere weigering om deze littekens te tonen aan het volk — dat daar nota bene om smeekt — echter alleen maar mysterieuzer. Door die douchescène toe te voegen, creëert Rourke een probleem dat de tekst niet heeft en vertroebelt ze de essentie van het verhaal.

Geen twijfel over mogelijk: met een goede regisseur zou Hiddleston een zinderende Coriolanus kunnen zijn — maar niet onder Rourke. We hadden bij die Sussex Pond Pudding moeten blijven.