RECENSIE: Dry Land, Jermyn Street Theatre ✭✭✭✭

Dry Land

Jermyn Street Theatre

05/11/15

4 Sterren

Bestel Tickets

Dry Land ging een jaar geleden in premiu00e8re in het New Yorkse Here Arts Centre onder luid gejuich van zowel pers als publiek. Damsel Productions heeft ervoor gekozen om de Britse premiu00e8re als hun debuutvoorstelling te presenteren. Het doel van dit gezelschap is om te 'prikkelen, inspireren, choqueren en... te vermaken met oprechte en eerlijke vertolkingen van de vrouwelijke ervaring.' In die opzet slagen zij ongetwijfeld.

Auteur Ruby Rae Spiegel is pas afgestudeerd aan Yale en slechts 22 jaar oud. Het belangrijkste om over dit uitzonderlijk volwassen schrijfwerk te zeggen, is hoe geloofwaardig het de levens en dilemma's van tieners neerzet. Er zijn maar weinig toneelstukken die zo treffend de combinatie vangen van uiterlijke schijnbare zekerheid u2013 die vaak geforceerd wordt uitgestraald u2013 en de onderliggende twijfel, zelftwijfel en diepe angst. En toch doet dit tachtig minuten durende drama precies dat. Het toont bovendien een geleidelijke overgang naar volwassenheid via expliciete maar volkomen aannemelijke wegen. Al met al is dit stuk een grote, zij het ongetwijfeld verontrustende, prestatie.

We bevinden ons in de kleedkamer van een zwembad op een meisjesschool in Florida. Op u00e9u00e9n korte uitzondering na blijft dit de hele tijd de locatie. Het eenvoudige en effectieve decor van Anna Reid bestaat uit een blok kluisjes, een paar bankjes op de voorgrond en twee uitgangen naar het bad en de douches. De handeling vindt plaats terwijl de meisjes zich voorbereiden op of terugkeren van een zwemtraining; de twee hoofdpersonages zijn getalenteerde zwemsters met serieuze toekomstperspectieven. De kostuums zijn daarom beperkt tot badkleding en laagjes voor de buitenwereld. Het is min of meer een gesloten wereld, met slechts een paar interventies van mannelijke bijfiguren.

In de kern gaat dit stuk over abortus, en hoewel men de plot niet wil verklappen, is het onmogelijk om het werk zinvol te bespreken zonder dit kernpunt in detail te bekijken. De avond opent met Amy (Milly Thomas) die Ester (Aisha Fabienne Ross) vraagt om haar steeds harder in de buik te slaan om een miskraam op te wekken. De handeling wordt onderbroken door steeds wanhopigere pogingen om de zwangerschap af te breken, wat culmineert in een grafische weergave van een opgewekte doodgeboorte. Dit is zowel zwaar om naar te kijken als een opmerkelijke technische acteerprestatie van Thomas en Ross, die op dit moment van extreem trauma een unieke band laten zien.

Ik heb wel enige kanttekeningen bij de behandeling van dit thema. Het staat de auteur uiteraard volledig vrij hoe zij dit materiaal presenteert, en de tekst is nergens nodeloos kwetsend of overdreven belerend. Wel vind ik het een gemiste dramatische kans dat de personages de mogelijkheid om het kind te voldragen niet verkennen. Dit is niet bedoeld om partij te kiezen in het abortusdebat, maar puur een uiting van spijt dat in een situatie die al zo rijk is neergezet, een extra laag aan mogelijkheden niet werd onderzocht.

Er ontbreekt echter niets aan de geloofwaardigheid van de personages; de levens van de twee hoofdrolspelers worden met bewonderenswaardig verfijnde details ingevuld. Wat dit debuut zo gedenkwaardig maakt, is niet zozeer de rauwe aanpak van het centrale thema, maar het feit dat zoveel aspecten van het tienerleven worden aangestipt en geloofwaardig worden geu00efntegreerd in een relatief kort stuk.

Terwijl sensatiebeluste koppen schreven over flauwvallende toeschouwers en Amerikaanse theaters die weigerden dit werk te programmeren, was mijn belangrijkste indruk de bewondering voor de manier waarop deze twee jonge vrouwen discussies over vervreemding van familie, eetstoornissen en seksuele ontdekkingsreizen heel natuurlijk lieten samenvloeien. Het was bovendien geen portret van een rimpelloze vriendschap: er was sprake van kleinzieligheid en gemene spelletjes enerzijds, en indringende directheid en volwassen loyaliteit anderzijds. Noch Amy, noch Ester is volledig (of zelfs maar grotendeels) sympathiek, maar ze zijn volkomen geloofwaardig u2013 op de manier zoals Catcher in the Rye dat was voor een andere generatie: eerlijk in al zijn rommeligheid en emotionele verwarring.

Wat indruk maakte in de beide vertolkingen, naast de technische beheersing en het emotionele bereik, was de zorgvuldige vooraankondiging van thema's en karaktertrekken die pas achteraf volledig duidelijk werden. Amy's boze, opschepperige zelfverzekerdheid blijkt een grote kwetsbaarheid te verbergen, terwijl Esters ogenschijnlijke verlegenheid en ontzag voor de andere meisjes een taaiheid en doelgerichtheid maskeert die die van haar leeftijdsgenoten ver overstijgt.

Ook de kleinere rollen doen ertoe. Cruciaal voor de balans van het stuk is Reba (Charlotte Hamblin), die de neurotische felheid van de twee hoofdrolspelers mist. Ze zit lekkerder in haar vel dan de anderen en waait de voorstelling in en uit, waarbij ze de spanning doorbreekt met momenten van lichte, door drugs beu00efnvloede humor. Ook is er zeer fijnzinnig spel van Dan Cohen als Victor. Zijn scu00e8ne met Ester staat wat los van de hoofdlijn, maar is structureel belangrijk omdat het ons inzicht geeft in Amy's zelfdestructieve persoonlijkheid. Hoewel dit bewust een stuk voor en over vrouwen is, stelt zijn rol ons in staat om de personages vanuit een ander, onthullend perspectief te zien.

Mijn andere kanttekening betreft het einde. Dit is een treffend voorbeeld van het probleem dat een buitenproportionele climax met zich meebrengt. Hoe rond je een verhaal af als het publiek nog wankelt na een overweldigend moeilijke en grafische gebeurtenis? Laat je het sussen met een langzame afbouw, toon je nuchter hoe het leven gewoon doorgaat, of kies je voor een schokkende stemmingswisseling die net zo heftig is als wat we net hebben gezien?

De eerste stap die de auteur zet is zeer gedurfd en doet bijna denken aan de scu00e8ne met de portier in Macbeth. Terwijl we worstelen om te verwerken wat we net zagen, komt een schoonmaker (Mark Keegan) de boel opruimen. Dit is dramatisch uiterst effectief: het gruwelijke dringt pas echt door in een scu00e8ne waarin bijna niets wordt gezegd, waardoor de verbeelding van het publiek al het zware werk moet doen. Maar daarna volgt een slotscu00e8ne waarin de toon nooit echt landt en het niet helemaal duidelijk is waar het stuk eindigt... Ester gaat verder, en Amy ook, maar veel tussen hen beiden blijft onopgelost.

Dit was een van de meest veeleisende avonden die ik in lange tijd in het theater heb beleefd, zowel als recensent als toeschouwer, en dat werd volledig gerechtvaardigd door de uitdaging en de openbaring van dit stuk. We gaan ongetwijfeld nog veel horen van deze auteur en deze acteurs. Iets meer nuance en een bredere focus hadden de opbouw van het stuk goedgedaan, maar de meeslepende, onvermoeibare kracht ervan valt niet te ontkennen.

Dry Land speelt tot 21 november 2015 in het Jermyn Street Theatre