RECENSIE: Echoes, Arcola Theatre ✭✭✭✭

Foto: Rosalind Furlong Echoes

Arcola Theatre

17 november 2015

4 sterren

Er is nog maar heel weinig tijd om dit prachtige toneelstuk te gaan zien. Het huidige seizoen in het Arcola Theatre eindigt op 21 november en dit is een voorstelling die je echt niet mag missen. Het stuk werd overladen met lof na de wereldpremière op het Edinburgh Fringe Festival eerder dit jaar, waar het onder meer de Spirit of the Fringe Award in de wacht sleepte. Deze reeks in het Arcola Theatre in Dalston Junction markeert de Londense première; gisteravond was de zaal tot de nok toe gevuld en dat zal gedurende de rest van de speelperiode ongetwijfeld zo blijven.

Echoes is om vele redenen een succes, maar de kern ligt in de enorme kracht van de vertelling. Er lopen twee verhalen parallel aan elkaar, en hoewel de tijdsperioden 175 jaar uit elkaar liggen en onafhankelijk van elkaar door twee acteurs worden verteld, is er zo'n diepe en betekenisvolle symbiose tussenbeide dat wat een gefragmenteerde ervaring had kunnen zijn, een prachtig geheel vormt.

Veel eer komt natuurlijk toe aan het schrijfwerk van Henry Naylor, die al een indrukwekkende reeks titels op zijn naam heeft staan, waaronder zijn eerste serieuze toneelstuk The Collector uit 2014 en divers werk voor televisie en radio. Hij was tevens hoofdschrijver voor Spitting Image. Naylor heeft een scherp satirisch instinct dat hij uitstekend inzet in zowel The Collector als Echoes, en hij verstaat de kunst om met woorden beelden te schilderen. Sommige van die beelden blijven lang op het netvlies gebrand. Denk bijvoorbeeld aan het moment waarop een luitenant wordt beschreven die een rottende, door maden vergeven vijg in zijn hand houdt en erin knijpt tot hij uiteenspat.

Naylor was, samen met Emma Butler, ook mederegisseur van deze productie. Hun gezamenlijke regie legt op meesterlijke wijze de nadruk op de symbiotische raakvlakken, iets wat ook in de esthetiek van het decor naar voren komt. Het podium is kaal, op een bankje en een kruk na; sober, zwart en apart van elkaar geplaatst. Twee actrices, één voor elk verhaal; de een in het zwart, de ander in het wit, beide gekleed in kleding die typerend is voor hun tijd en locatie. De twee acteurs bewegen zich door de ruimte en vertellen het verhaal vanuit verschillende hoeken, waarbij ze slechts zelden op dezelfde plek staan. Een moment van bijzondere schoonheid was wanneer beide actrices op het bankje zaten. Ze bevonden zich samen in de ruimte, in exact dezelfde houding, en toch werelden van elkaar verwijderd.

Foto: Rosalind Furlong

Een andere cruciale factor in het succes van deze productie is de kwaliteit van het acteerwerk. Hun vertelkunst houdt het publiek van begin tot eind ademloos geboeid en volledig betrokken.

Het stuk begint met het verhaal van Tillie, gespeeld door Felicity Houlbrooke. Tillie komt uit Ipswich en vaart naar de kolonie India om een echtgenoot te vinden, liever dat dan te eindigen als oude vrijster in haar geboortestad. Ze heeft het ideaal om haar plicht te vervullen voor koning en vaderland, maar die idealen worden langzaam maar zeker volledig ondergraven door het gedrag van zowel haar echtgenoot als de machthebbers in de kolonie. Houlbrooke vertolkt alle personages in haar verhaal met een heldere definitie en brengt de mentaliteit van die tijd, het karakter van haar man en anderen tot leven.

Het parallelle verhaal is dat van Samira, verteld door Filipa Braganca. Het verhaal van Samira speelt zich af in de huidige tijd en is in elk opzicht eigentijds. Het werpt licht op gevoelige actuele zaken rondom de conflicten in het Midden-Oosten en de betrokkenheid van moslimjongeren wereldwijd. Samira voelt zich geroepen om af te reizen en zich persoonlijk in te zetten voor het kalifaat; haar plicht doen voor haar overtuigingen. Net als in het verhaal van Tillie raakt Samira gedesillusioneerd door zowel haar echtgenoot als de behandeling door anderen binnen het kalifaat. Het spel van Braganca overtuigt vanaf het eerste moment. Zij en haar tegenspeelster Houlbrooke zijn prachtig aan elkaar gewaagd.

Dit is een zeer indrukwekkend toneelstuk vol grafische beeldspraak en een meeslepende vertelwijze.

Echoes is nog tot en met 21 november 2015 te zien in het Arcola Theatre.