RECENSIE: Europe, Donmar Warehouse ✭

Julian Eaves recenseert David Greigs stuk Europe, nu te zien in het Donmar Warehouse, Londen.

Theo Barlem Biggs (Horse) en Billy Howle (Berlin) in Europe. Foto: Marc Brenner Europe

Donmar Warehouse

28 juni 2019

1 Ster

Boek Tickets

Ik weet niet wie dacht dat het een goed idee was om dit 25 jaar oude stuk van David Greig te hernemen.  Onlangs bewonderden we nog de briljante kwaliteit van zijn drama 'The Events'.  Wie wil er dan nu herinnerd worden aan dit veel zwakkere schrijfwerk?

In essentie gaat dit stuk over het leven op een grensstation, ergens op het post-Koude Oorlog-continent uit de titel.  Maar feitelijk is het minder een toneelstuk en meer een verzameling schrijfoefeningen, waarbij elke opeenvolgende scène ons meeneemt naar een andere 'invloedssfeer': zo krijgen we scènes die 'geïnspireerd' zijn door Brecht, John Osborne, Tsjechov, Pinter, en noem maar op – ze komen allemaal voorbij.  Mogelijk is dit volkomen onbedoeld van de kant van de auteur, voor wie ik tot op dit moment niets dan het hoogste respect had.  Niettemin valt er weinig te doen om enige samenhang te smeden tussen wat er gebeurt of gezegd wordt in het ene deel van de voorstelling en het andere.

Om dit probleem te omzeilen blijft de tekst standvastig vlak, waarbij de oppervlakkig geschetste 'personages' vertrouwen op clichés en formule-achtige gespreksstrategieën om zich door pagina's aan dialoog te worstelen die bijna volledig uit 'uitleggen' bestaan en nauwelijks iets 'laten zien'.  Michael Longhurst, de nieuwe artistiek directeur op dit adres, heeft de taak gekregen om wat samenhang en betekenis te geven aan al dit oppervlakkige geklets, maar het is een loodzware klus.  Je bent je constant bewust van de inspanningen van het creatieve team om dit stuk een soort theatraal 'leven' in te blazen, en evenzeer van de weigering van het script om op deze behandeling te reageren.  Het is ook niet bepaald een kort werk: er is een pauze en het duurt allemaal behoorlijk lang.

Faye Marsay (Adele) en Natalia Tena (Katia) in Europe. Foto: Marc Brenner

De ontwerper, Chloe Lamford, lijkt eveneens de weg kwijt over wat ze hiermee aan moet.  Zo krijgen we beneden een soort box-set replica van een stationsplein – zeer realistisch – en daarboven een totaal ander panorama met een miniatuurdorpje, wat nogal doet denken aan de mini-Stonehenge uit 'This Is Spinal Tap'.  Waarom?  Er rijden een paar karren op en af die voor wat onverwachte en zeer welkome dynamiek zorgen in deze statische vertoning: was het hele concept maar zo opgezet.  Tom Visser verzorgt het licht en hij beschikt over een prachtig lichtraster om wat magie te bedrijven; feit is dat als je alleen hiernaar zou kijken en geen Engels zou verstaan, je waarschijnlijk veel meer van het stuk zou genieten.  Er is ook geluid, van Ian Dickinson voor Autograph, maar hij versterkt alleen maar de nostalgische gelijkenis met andere stationsdrama's uit het verleden: het is alsof Arthur Ridley's 'The Ghost Train' door de gehaktmolen van Samuel Beckett is gehaald en het resultaat vervolgens herhaaldelijk is aangestampt door Sarah Kane.  Simon Slater componeert een nogal filmische soundtrack; opnieuw ontging de reden hiervoor me enigszins, want wanneer hij de cast laat zingen – bij een paar gelegenheden – doen ze dat op een dreunende, agitprop-achtige wijze à la Hanns Eisler die – uiteraard – totaal niets te maken heeft met wat volgt.

Het ensemble van Europe in het Donmar Warehouse. Foto: Marc Brenner

Nu moet ik ter verdediging van het stuk zeggen dat sommige mensen het daadwerkelijk goed vinden.  Misschien komt dat door het aangename werk van de acteurs?  Ik zoek hier naar aanknopingspunten.  Billy Howle, die we allemaal (als fervente bingewatchers) kennen en waarderen als de coke-snuivende patiënt in MotherFatherSon, herinnert me er keer op keer aan hoe goed het script van die serie was vergeleken met wat hij hier moet uitspreken.  Zijn personage heet 'Berlin', wat al dan niet een knipoog is naar de 'Paris' van de familie Hilton.  Ron Cook geeft ons een stationschef met de achttiende-eeuws klinkende naam Fret, die eruitziet en klinkt alsof hij meer op zijn plek zou zijn in een live-action kinderserie.  Zijn assistente, Adele (gespeeld door Faye Marsay), bevindt zich in een heel ander, Caryl Churchill-achtig universum.  Ze is getrouwd met Berlin, maar papt aan met Katia (Natalia Tena) en gaat er vandoor.  (Spoiler?  Eerlijk gezegd, als je dat niet een uur van tevoren ziet aankomen, moet je vaker naar het theater gaan.)

Toch wil ik een goed woordje doen voor Natalia Tena: zij slaagt er als enige van alle acteurs op het toneel in om een weg te vinden door de talloze stilistische en structurele valkuilen van dit script.  Alleen zij kwam vanaf het begin en gedurende de hele rol geloofwaardig over, zelfs toen bleek dat haar personage – net als alle andere – uiteindelijk nergens echt naartoe ging.  Dat was niet haar schuld.  De andere acteurs maken keuzes over wat ze moeten doen met wat hen gegeven is, en ze gaan allemaal vroeg of laat kopje-onder in de inhoudsloze put die dit stuk is.  Kevork Malikyan als Sava (wat, zoals we weten, de naam is van de rivier die door Ljubljana stroomt), straalt een zekere gravitas uit, maar de simpele woorden die hij moet uitspreken ondermijnen constant zijn autoriteit.  Het trio vrienden dat het leven van Berlin zuur maakt, vergaat het niet beter: Theo Barklem-Biggs als Horse (waarom heet hij zo?... je blijft je het afvragen), Stephen Wrights Billy en Shane Zaza's Morocco.  Om te beginnen, waar komen die namen vandaan? ... en waar moeten ze ons heen leiden?... net als het gesloten station lijken ze nutteloos en doelloos.

Kevork Malikyan (Sava) en Ron Cook (Fret) in Europe. Foto: Marc Brenner

Ik heb echter een persoonlijk belang te vermelden.  In de bewuste periode, tussen 1988 en 1993, woonde en werkte ik in de werkelijke stad Berlijn.  Daar was ik van dichtbij getuige van de omwentelingen door de val van de Comecon, het Warschaupact en de Sovjet-Unie: Berlijn werd in hoog tempo het knooppunt waar al deze veranderingen om leken te draaien – dat wist ik vanaf de eerste dag dat ik uit mijn raam keek en aan de overkant van de straat een Mercedes-Benz zag staan met een Cyrillisch nummerbord.  Mijn vrienden en kennissen kwamen uit alle hoeken van de uiteenvallende communistische wereld, van Laibach in het westen tot Vladivostok in het oosten, en ik verzeker u: elk van hen had meer te vertellen dan de gezamenlijke inspanningen van alle personages in dit ongelukkige stuk.

BOEK TICKETS VOOR EUROPE