RECENSIE: Living With The Lights On, Young Vic ✭✭✭✭✭

Living With The Lights On

Young Vic

17 maart 2016

5 sterren

Het is een onomstotelijke waarheid dat er niets is wat het theater beter doet dan zichzelf onder de loep nemen en op de hak nemen. Living With The Lights On, Mark Lockyers meedogenloos eerlijke en vlijmscherpe verslag van zijn reis als veelbelovend acteur bij de Royal Shakespeare Company naar een totale inzinking, en zijn daaropvolgende weg terug naar een leven in balans, is een buitengewoon stuk werk. Het is een essentiële bijdrage aan de theaterwereld voor iedereen die wel eens te maken heeft gehad met psychische aandoeningen. (En dat is overigens iedereen.)

Een solovoorstelling, zeker eentje die draait om herinneringen aan de carrière van een acteur, kan gemakkelijk vervallen in een avond vol zelfingenomen narcisme. We worden echter direct ontwapend door Mark zelf, die iedereen persoonlijk bij de deur groet en ons welkom heet in de studio van het Young Vic. Energiek en joviaal stelt Mark ons gerust: we mogen alle conventies van het theater en de 'vierde wand' achter ons laten, want hij is er simpelweg om een verhaal te vertellen.

En wat een verhaal! Te midden van theatrale rekwisieten op het toneel weeft Mark zijn levensverhaal tot aan dit moment aaneen. Springend van de ene levendige en scherpe karakterisering naar de volgende absurdistische imitatie, laat Mark het publiek bulderen van het lachen. Maar op een haarbreedte afstand deelt hij emotionele genadeslagen uit en onthult hij de broze kwetsbaarheid van een man op de rand van de afgrond. Marks aftakeling wordt ingeluid door de introductie van een gladde Amerikaan die zichzelf voorstelt als de duivel en hem hardnekkig achtervolgt. Deze figuur ondermijnt agressief zijn relaties met familie, vrienden, geliefden en uiteindelijk de realiteit zelf.

Marks steeds vreemdere gedrag verandert van een zekere zwierige hoogmoed in gevaarlijke waanbeelden, waarbij hij steelt van en emotionele schade toebrengt aan degenen die hem proberen te helpen. Ik was verbijsturd door zijn openheid om de pijn en schaamte te delen die hij de mensen van wie hij hield heeft aangedaan. Het gekreun uit de zaal is hoorbaar wanneer hij de personages bedriegt die hij kort daarvoor nog zo liefdevol beschreef. Na meerdere zelfmoordpogingen, brandstichting en verblijven in diverse psychiatrische instellingen, belandt Mark uiteindelijk in de gevangenis. Hartverscheurend beschrijft hij hoe hij zich daar, achter meters dikke muren, voor het eerst in jaren weer 'veilig' voelt.

Net zo bewonderenswaardig is zijn onwil om de vele medische en juridische professionals te veroordelen die hij op zijn pad tegenkwam. Integendeel: aan het eind staat hij daar vol trots en noemt hij zichzelf het bewijs dat het systeem werkt, omdat hij dankzij hun harde werk en inzet is kunnen terugkeren naar een normaal leven. De schommeling van Lockyer tussen arrogant 'name-dropping' en nederige dankbaarheid maakt dit stuk zo boeiend. Wanneer hij herinneringen ophaalt aan zijn rollen in klassieke stukken, schitteren zijn verzen met een krachtige intensiteit die je doet wensen hem in een volledige productie te zien.

Het is duidelijk te zien hoeveel deze productie al gegroeid is onder de heldere regie van Ramin Gray, maar waar het na deze korte speelreeks naartoe gaat, valt nog te bezien. Het materiaal en de vertolking verdienen absoluut een langere reeks voorstellingen, maar uiteindelijk is dit verhaal een platform voor een man om zijn demonen te verdrijven. Als het de bedoeling was van deze productie om Mark Lockyer opnieuw te introduceren in de theatergemeenschap, dan is dat zeker gelukt. Maar als het doel was om de discussie over geestelijke gezondheidszorg aan te zwengelen, dan zullen de gevolgen ervan ongetwijfeld nog veel verder reiken.