RECENSIE: Pass Over, Kiln Theatre Londen ✭✭✭✭

Julian Eaves recenseert Antoinette Nwandu's toneelstuk Pass Over, nu te zien in het Kiln Theatre in Londen.

Paapa Essiedu en Gershwyn Eustache Jnr. Foto: Marc Brenner Pass Over

Kiln Theatre

19 februari 2020

4 Sterren

BOEK TICKETS

Er schuilt een bittere wanhoop in het hart van Antoinette Nwandu's ijzingwekkende weergave van de uitzichtloosheid van het leven van de Afro-Amerikaanse arbeidersklasse. Het is een grimmige preek van 70 minuten over het falen van de burgerrechtenbeweging in de VS. Machteloos kijken we toe hoe twee mannen, Moses (Paapa Essiedu) en Kitch (Gershwyn Eustache Jnr.), hun dagen slijten in een Beckettiaanse sfeer. Ze zitten vast in doelloze rituelen die zich steeds herhalen, maar er niet in slagen de leegte van hun bestaan te verbloemen. Ze plagen elkaar en maken grappen waarbij het publiek lacht, maar er zit geen echte vreugde in dit steekspel, geen warmte en bovenal geen hoop. Het duurt even voordat deze sombere boodschap bij de toeschouwers doordringt, maar voor mij was het vanaf het begin glashelder.

Paapa Essiedu. Foto: Marc Brenner

Ontwerper Robert Jones heeft hen een realistische omgeving gegeven: een schamele, verlopen straathoek. Maar de afwezigheid van andere mensen in hun wereld is een teken dat niets van wat ze zeggen of doen echt 'reëel' is. Hoewel ze aan één stuk door praten, komen we niet veel over hen te weten. Ik denk niet dat ze bedoeld zijn als 'echte' personages, maar hun omstandigheden zijn dat wel degelijk. Het is bijna alsof hun sociale status hen van elke ware persoonlijkheid heeft beroofd. Toch trekken ze bezoekers aan. Twee zelfs, die elkaars tegenpolen zijn. De een is 'Master' (of Mister, zoals het programmaboekje vermeldt), een glimmende, vrolijke verschijning uit de jaren '20 die als een sprookjesfiguur opduikt in de 'hood', compleet met een rood-wit geblokt tafelkleed over een mand vol lekkers voor zijn grootmoeder en een sierlijke rode pet waar zomaar 'Make America Great Again' op zou kunnen staan. Aan de andere kant staat Ossifer, die in het zwart geklede demonische aanwezigheid – een wrede, bewapende agent met een honger naar onderdrukking. Geestig genoeg worden ze gespeeld door dezelfde acteur, de angstaanjagend precieze Alexander Eliot. In een onvermijdelijke loop der gebeurtenissen smelten deze bezoekers samen tot een verschrikkelijke eenheid die leidt tot de ontknoping van dit beknopte en mistroostige drama.

Gershwyn Eustache Jnr. Foto: Marc Brenner

Niet dat de somberheid overal overheerst. De kwajongensstreken en de tomeloze energie van Essiedu en Eustache maskeren — althans voor het grootste deel van het publiek — de holle waarheid van het lot waaraan ze niet kunnen ontsnappen. Regisseur (en artistiek directeur van dit theater) Indhu Rubasingham houdt hun gekibbel luchtig en speels, maar die zachte aanpak kon mij geen moment overtuigen. Er zit simpelweg te veel genadeloos realisme in de visuele details van de set om te vergeten door welke verschrikkingen deze personages hier zijn beland, en welk gebrek aan alternatief hen daar houdt. Het overvloedige feestmaal dat aan deze uitgehongerde slachtoffers wordt geserveerd, lijkt wel een 'laatste avondmaal' voor ter dood veroordeelden. Een vlijmscherp essay in het programmaboekje herinnert ons nogmaals aan het alomtegenwoordige geweld tegen Afro-Amerikanen in het zogenaamde 'Land of the Free'.

Paapa Essiedu en Alexander Eliot. Foto: Marc Brenner De belichting van Oliver Fenwick en het geluidsontwerp van Ben en Max Ringham, samen met de bijna balletachtige bewegingen door Lanre Malaolu, maken de elegante productie compleet van deze angstaanjagend duistere blik in de krochten van onze machtige trans-Atlantische buur. Het is een indrukwekkende prestatie. Vooruitkijkend — wat dit stuk zelf niet echt doet — zal het Kiln volgend jaar veel meer nieuw werk presenteren, maar dan vaker van eigen bodem. Als opwarming voor een kritische blik op onszelf, schuwt dit stuk de harde woorden niet. Laten we hopen dat we dat gaan doen, ook al biedt dit specifieke drama weinig tot geen bemoediging. Hoewel James Baldwin, een icoon van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging, in het programma wordt geciteerd, gunt Nwandu haar personages geen enkele positieve verandering of transformatie. Ze falen simpelweg. Allemaal. Hun verhaal is een loflied op de nederlaag.

BOEK TICKETS VOOR PASS OVER