RECENSIE: Queen Anne, Theatre Royal Haymarket ✭✭✭✭

Emma Cunniffe (Queen Anne) en Romola Garai (Sarah Churchill) in Queen Anne. Foto: Marc Brenner Queen Anne

Theatre Royal Haymarket

10 juli 2017

4 sterren

Boek Nu De Stuarts brachten een eclectisch gezelschap aan heersers voort; de schande van de ondergang van Karel I werd dapper aangevuld door zijn raadselachtige voorganger en zijn wellustige naamgenoot. Het toneelstuk van Helen Edmundson draait om de laatste van hun lijn, de chronisch verlegen en tragisch kinderloze Anne. Hoewel ze op het eerste gezicht geen kandidaat lijkt voor een groots drama, biedt haar verhaal een fascinerend inzicht in het Engeland aan de vooravond van de 18e eeuw, tegen de achtergrond van de oorlog met Frankrijk en Spanje en de opkomst van de satiricus.

Queen Anne begint met een groep spotters die een wreed, schunnig lied zingen over het onvermogen van prinses Anne (Emma Cunniffe) om voor een gezonde erfgenaam te zorgen. Ze wordt verder belachelijk gemaakt door haar geliefde vertrouwelinge, Sarah Churchill (Romola Garai), terwijl haar echtgenoot, een beroepssoldaat en de toekomstige hertog van Marlborough (Chu Omambala), de invloed bewondert die zij op de prinses heeft.

Wanneer we Anne eindelijk ontmoeten, gekleed in een bezoedeld nachtgewaad en met benen vol doorligwonden, is haar angst voelbaar en lijkt haar passie voor Sarah op een gevaarlijke obsessie. Toch luidt Annes troonsbestijging een herwonnen onafhankelijkheid en zelfvertrouwen in die, samen met de steun van haar kamenier Abigail Hill (Beth Park), de macht van Sarah doet tanen. Wat volgt is een bittere strijd om haar positie aan het hof te heroveren, wat de veranderingen in het land als geheel weerspiegelt.

De cast van Queen Anne. Foto: Marc Brenner

Het feit dat Anne in het eerste bedrijf zo'n deerniswekkende indruk maakt, vormt een narratieve uitdaging. Ondanks de humor en de uitstekende structuur – informatief zonder neerbuigend te zijn – is er in de vroege scènes van het stuk eigenlijk niemand voor wie je echt kunt juichen. De satirici, waaronder de lijfarts van de prinses – een vrolijke bijrol van Michael Fenton Stevens – Jonathan Swift (Jonny Glynn) en Robert Harley, de voorzitter van het Lagerhuis (James Garnon), hebben een enigszins vage agenda, wat hen wat langdradig maakt. De integriteit en scherpe humor van Abigail Hill, naar een hoger plan getild door het doordachte spel van Park, komt pas in het tweede bedrijf echt op gang, terwijl Garai's Churchill en haar talloze bewonderaars hardnekkig aan zelfpromotie doen. Annes loyaliteit en zuiverheid verbleken naast haar verdorven onderdanen, waardoor haar wereld hier nogal onaantrekkelijk oogt.

Romola Garai (Sarah Churchill) en Chu Omambala (John Churchill) in Queen Anne. Foto: Marc Brenner

Maar wanneer Anne eenmaal koningin is, ondergaan zij en het stuk een prachtige transformatie. Haar protesten dat ze niets van politiek begrijpt, haar vurige liefde voor Sarah en haar zelfbeklag maken langzaam plaats voor het geloof dat zij de moeder kan zijn voor haar ziekelijke natie. Edmundson slaagt er wonderwel in om Annes horizon op een realistische manier te verbreden, zonder dat dit ten koste gaat van het drama. Wanneer Anne slecht geïnformeerd is, zoekt ze kennis, en wanneer Sarah haar de mantel uitveegt over politieke besluiten, zoekt ze verbondenheid in plaats van vergeving. Het spel van Cunniffe is buitengewoon; ze toont niet alleen Annes complexiteit maar ook haar persoonlijke groei, zonder de passies en tragedies die haar kenmerken uit het oog te verliezen.

Emma Cunniffe (Queen Anne) en Romola Garai (Sarah Churchill) in Queen Anne. Foto: Marc Brenner

Cunniffe en Garai zijn samen uitmuntend; de fluctuerende dynamiek in de relatie tussen Sarah en Anne onthult veel over hun diepste verlangens, zonder een definitief oordeel over een van beiden te vellen. Het stuk profiteert overduidelijk van een moraal die de protagonist centraal stelt, waarbij de gebeurtenissen na de troonsbestijging worden geduid door de personages die op het toneel hun plannen smeden en overpeinzingen delen. Zulke doordachte intermezzo's maken het gebruik van melodrama mogelijk – een complot van satirici om de macht van Anne via pamfletten te ondermijnen, de dreiging van het openbaar maken van schandalige liefdesbrieven, de verduistering van publiek geld – en helpen een geloofwaardig Engeland te creëren waarover Anne regeert.

De cast van Queen Anne. Foto: Marc Brenner

Hoewel Sarah Churchill wordt neergezet als door en door onbetrouwbaar, heeft haar onverzadigbare ambitie een tragisch effect. Garai onderzoekt prachtig haar onvermogen om het goede in anderen te zien – met de kamenier van Park als welgekozen contrast – en de grootheidswaanzin die er letterlijk toe leidt dat haar huis op een onhoudbaar fundament wordt gebouwd. Dit culmineert in een betoverende slotscène waarin zowel Cunniffe als Garai excelleren; de slottoespraak van laatstgenoemde is een historische 'inside joke' met een trieste en uiterst effectieve uitsmijter.

Queen Anne biedt een inzichtelijke en prijzenswaardig geloofwaardige weergave van de regeerperiode van een van de minder bekende Britse monarchen, en haar complexe relatie met jeugdvriendin Sarah Churchill. Hoewel het stuk even tijd nodig heeft om op gang te komen, is het tweede bedrijf werkelijk uitzonderlijk. Emma Cunniffe en Romola Garai leveren prachtige prestaties, en het stuk wordt op zeer bevredigende wijze afgerond.

QUEEN ANNE TICKETS - BOEK NU