RECENSIE: Ripcord, New York City Centre Stage 1 ✭✭✭

Ripcord

New York City Center Stage 1

7 oktober 2015

3 Sterren

Boek Tickets

Het is een algemeen erkende waarheid dat een alleenstaande man in het bezit van het een of ander altijd op zoek moet zijn naar iets beters. Heeft hij een appartement, dan wil hij een huis. Rijdt hij in een Mercedes, dan verlangt hij naar een Bentley. Zodra hij merkt dat iemand op het punt staat een goede deal te sluiten, grijpt hij in om de koop voor diens neus weg te kapen. Heeft hij een geweldige vrouw, dan wil hij een nóg knappere vrouw. Bezit hij een iPhone 5, dan moet het een iPhone 6 worden. Er is altijd iets meer, iets beters, een vurig gekoesterde wens om na te jagen. Ongeacht de prijs.

Dat is helaas de moderne weg in onze vervangbare 21e eeuw, een tijdperk van directe behoeftebevrediging en een onstuitbare zucht naar het allernieuwste — wat of wie dat dan ook mag zijn.

Compromissen sluiten, instemmen of toegeven: het wordt door de moderne krijger, man of vrouw, gezien als een teken van zwakte.

Dat lijkt het uitgangspunt van David Lindsay-Abaire's nieuwe toneelstuk 'Ripcord', dat nu in première gaat op New York City Center Stage 1 in een regie vol onderkoelde flair van David Hyde Pierce. Het is wellicht een sombere kijk op de huidige staat van de mensheid, maar het oogt accuraat en roept weinig weerstand op — tijdens de voorstelling die ik bezocht, accepteerde het publiek de premisse moeiteloos en lachte en genoot men van de intriges die zich ontvouwden.

De setting is een verzorgingstehuis. Een behoorlijk ruime kamer is ingericht met twee tweepersoonsbedden, een fauteuil en een klein tafeltje met stoelen. Er is een aangrenzende badkamer. Naast een van de bedden bevindt zich een groot raam dat uitkijkt over de tuin van het tehuis. In het warme decorontwerp van Alexander Dodge oogt de kamer uitnodigend en prettig; van institutioneel verval of verwaarlozing is geen sprake.

De kamer heeft twee bewoonsters: Abby Binder en Marilyn Dunne. Abby woont er al een tijdje en was tot voor kort de enige bewoner. Het beleid van het tehuis is echter gewijzigd en daarmee ook Abby's geprivilegieerde status: ze betaalt niet voor een eenpersoonskamer, dus moet ze de ruimte nu delen met Marilyn.

In eerste instantie probeert Abby de controle over haar domein terug te winnen door Marilyn volledig te negeren en het personeel te overtuigen haar te verplaatsen. Er is net een 'dikke vrouw' overleden en Abby wil dat Marilyn naar het vrijgekomen bed op een andere verdieping gaat. Maar haar sluwe manoeuvres vangen bot; Marilyn wijkt niet van haar plek.

Abby en Marilyn hadden bijna niet meer van elkaar kunnen verschillen: een soort vrouwelijke 'Odd Couple' van in de zeventig. Abby is punctueel, gereserveerd, perfect gekapt, onberispelijk gekleed, veeleisend en vastberaden. Marilyn is wispelturig, een tikkeltje slordig, een vrijdenker, grappig, speels, zorgeloos maar eigenwijs. Marilyn probeert elke kans in het leven te grijpen, plezier te maken en nieuwe dingen te ontdekken. Abby is een gewoontedier met weinig humor, gesteld op haar rust en onverzettelijk.

Marilyn wil de woonsituatie laten slagen. Abby wil Marilyn uit haar territorium hebben. Ze zijn het eigenlijk maar over één ding eens: Abby's bed bij het raam is de beste plek in de kamer. Abby heeft het; Marilyn wil het.

Er volgt een weddenschap tussen deze geslepen rivalen. Als Marilyn Abby aan het schrikken krijgt, krijgt Marilyn het bed. Als Abby Marilyn kwaad kan maken, verhuist Marilyn naar een andere kamer. Jazeker, dat is de motor van het verhaal — een akelige race tussen twee dames op leeftijd om de ander te vernederen en te kleineren voor een beter bed. Geen subtiele plotwendingen of onthullende analyses van onze huidige 'ik-cultuur', enkel een escalerende reeks van ronduit onaardig gedrag.

Ja, af en toe is het oprecht geestig en geregeld verschijnt er een glimlach op het gezicht. Maar ondertussen loert constant dat nare randje onder de oppervlakte. Zelfs wanneer de twee onvermijdelijk toegeven hoe ze met het spel hebben geworsteld en elkaar hebben misleid en een soort vrede sluiten, is het spel nog niet voorbij. Dat zal het ook nooit echt zijn. Want voor eigen gewin kunnen zogenaamde vrienden hun vriendschap zo opzij schuiven.

Dus hoewel dit wordt gepresenteerd als een nieuwe comedy en soms aanvoelt als een vreemde aflevering van 'The Golden Girls' (maar dan zonder de charme), behandelt dit stuk grote, lelijke thema's. In zeker zin is het een belangrijk stuk, maar in een ander opzicht is het roekeloos. Abby en Marilyn veranderen namelijk allebei door de ervaringen die ze ondergaan, in hun ogen soms zelfs ten goede. Het is alsof de auteur vindt dat deze strijd — vol misstappen, vernedering en wanhoop — de moeite waard is voor het uiteindelijke resultaat: een soort idealistisch familieportret.

Maar dat is het niet. Het spel dat deze twee vrouwen spelen is stuitend, maar het is precies het soort spel waar de moderne samenleving niet meer van opkijkt. Beiden verliezen hun menselijkheid door hun daden en ze sleuren anderen mee in hun bedrog. Beide vrouwen zouden in de gevangenis horen — ze zouden niet gezien moeten worden als grappige oudjes die een geintje uithalen.

Holland Taylor is in topvorm als de gespannen, onbuigzame Abby. Ze slaagt erin een door en door onsympathiek personage menselijk te maken, waardoor je haar ondanks haar nare trekjes toch mag. Dit getuigt van Taylors vakmanschap — ze maakt werkelijk iets uit het niets. In een cruciale scène laat in het stuk blijft ze bewonderenswaardig nuchter, terwijl de tekst (en het publiek op de avond dat ik er was) lijkt te smeken om overdreven sentiment.

Ze bezit de gave om een krachtterm te laten klinken alsof hij net bedacht is en daar echt komisch effect uit te halen. Bovendien maakt ze een fantastische val uit bed, waarbij ze zich helemaal in de lakens wikkelt. Haar scherpe blikken doen niet onder voor die van Bette Davis en haar komische timing is onberispelijk. Taylor redt de avond in haar eentje.

Dat wil niet zeggen dat Marylouise Burke niet uitstekend is als Marilyn — dat is ze zeker. Maar haar rol heeft de ingebakken gunfactor van de underdog, wat de scherpe kantjes makkelijker maskeert. Burke’s Marilyn is direct herkenbaar als de excentrieke grootmoeder die overal voor in is en volop van het leven geniet. Burke speelt die rol voortreffelijk en vormt een perfecte tegenpool voor de strengere Abby.

Toch zorgt juist Marilyns aanstekelijke enthousiasme voor de weddenschap ervoor dat het publiek denkt dat het allemaal maar een grapje is. En daar wringt de schoen: het is niet zomaar een grapje. Wat er tussen deze vrouwen gebeurt is wrang, en Burke zou — net als Taylor — een manier moeten vinden om dat punt harder te maken.

De rest van de cast levert prima werk af, waarbij Nate Miller bijzonder effectief is als de verontwaardigde morele stem, Scotty, al is zijn verleiding door 'the dark side' teleurstellend (door het script, niet door het spel). Glenn Fitzgerald is een mooi ingetogen verloren zoon die verzoening zoekt, maar niet tot elke prijs.

Hyde Pierce zorgt ervoor dat de slapstick-factor hoog blijft, wat de aandacht afleidt van de werkelijke gebreken van het stuk. Vaak is het onduidelijk wat realiteit is en wat fantasie. Men mag aannemen dat Hyde Pierce dit cynische eigenbelang wil verzachten met deze afleidingen, en te oordelen naar de reacties in de zaal lijkt dat te werken.

Mocht u zich afvragen waarom het 'Ripcord' heet, hier is een hint: er zit een scène in met een gedwongen parachutesprong. Maar ik betwijfel of dat de echte reden is. Waarschijnlijker is het een herinnering dat we allemaal een parachute nodig hebben om uit deze nare, egoïstische moderne wereld te ontsnappen.

Dit is een stuk vol vooroordelen ('pride and prejudice'), met hoofdpersonen die beter zouden moeten weten dan zich zo te gedragen.

Ripcord is te zien in City Centre Stages tot 6 december 2016