RECENSIE: The Dresser, Duke of York's Theatre ✭✭✭✭✭

Reece Shearsmith en Ken Stott in The Dresser. Foto: Hugo Glendinning The Dresser Duke of York’s Theatre 13 oktober 2016

5 sterren

Boek Nu The Dresser is de laatste tijd aan een ware revival bezig en arriveert nu in West End, nog geen jaar nadat de veelgeprezen verfilming van Richard Eyre op de televisie te zien was. Het is een zware opgave om dat te overtreffen; het duo Sir Ian McKellen en Sir Anthony Hopkins leek de rollen immers voor generaties te hebben vastgelegd. Eventuele vrees voor vergelijkingen kan echter direct overboord. De nieuwe productie van Sean Foley is ronduit schitterend, met subliem spel van zowel Ken Stott als Reece Shearsmith en een werkelijk uitmuntende ondersteunende cast. The Dresser speelt zich (grotendeels) af achter de schermen tijdens een tournee van King Lear in de provincie, midden in de Tweede Wereldoorlog. Het stuk verkent de relatie tussen de titulaire Norman (Reece Shearsmith) en 'Sir' (Ken Stott), de acteur-directeur van het gezelschap. Beide mannen zijn volledig op elkaar aangewezen: Norman leeft voor de voldoening van het voorbereiden van 'Sir' op zijn optredens en hun intieme routine, terwijl het haperende geheugen van Sir ervoor zorgt dat Norman hem moet herinneren aan zijn tekst, en soms zelfs aan welk stuk hij die avond speelt. 'Her Ladyship' (Harriet Thorpe), Sir's partner en de Cordelia van de productie, staat erop dat Sir het vak opgeeft omwille van zijn gezondheid, maar het theater is zijn levensader. Norman daarentegen is er bezeten van om Sir het podium op te krijgen, wat doet vrezen voor een noodlottige afloop.

Reece Shearsmith in The Dresser. Foto: Hugo Glendinning Voor sommigen heeft de gedachte aan een acteur die zich voorbereidt op een voorstelling iets mysterieus, alsof ze niet bestaan voordat ze het toneel opstappen. Dit idee wordt in The Dresser volledig ontleed, terwijl we getuige zijn van elk aspect van Sir’s moeizame en nogal beladen transformatie. Hij verschijnt in de kleedkamer in een haveloos kostuum, met een rood aangelopen gezicht en warrig haar, en snikt minutenlang onafgebroken. Hij draagt "de hele wereld op zijn hoofd", zegt hij, en hij snauwt tegen Norman, die vervolgens stiekem een slok drinkt. Hij flitst schaamteloos met de jonge actrice Irene (Phoebe Sparrow) en schminkt zich voor het verkeerde stuk. Het is allemaal diep triest, maar ook zeer aangrijpend en vaak ontzettend geestig.

Ken Stott in The Dresser. Foto: Hugo Glendinning

Stott is magnifiek; onwaarschijnlijk egocentrisch, maar toch waardig, en in staat tot zowel tederheid als verwarde wijsheid. Zijn zachtheid jegens Her Ladyship getuigt van jarenlange genegenheid, ondanks zijn zelfingenomenheid. De chemie tussen Stott en de uitstekende Harriet Thorpe illustreert prachtig de dichotomie waarover Sir Ronald Harwood in de programmatoelichting spreekt: dat acteur-directeuren in het openbaar trots verkondigen hoe onafhankelijk ze zijn, terwijl ze privé erkennen hoeveel ze te danken hebben aan degenen die hen steunen. De tragedie is dat Sir boven alles van zichzelf en zijn kunst houdt, en perfectie nastreeft, zelfs wanneer zijn vermogens hem in de steek beginnen te laten.

Norman is een personage dat minstens zo tragisch is als 'Sir'. Hij is een prater die het niet over zijn hart kan verkrijgen om eerlijk over zichzelf te spreken, een empathisch figuur die zijn frustraties afreageert op de medespelers van Sir. Sean Foley beschrijft Norman als de Nar voor de Lear van Sir; de enige die hem mag "vleien en klaarstomen voor de voorstelling van die avond". Toch begint het gedrag van Sir tegenover Norman – hij behandelt hem als vertrouweling, maar onmiskenbaar ook als loopjongen – zijn tol te eisen. In tegenstelling tot de Nar verdwijnt Norman niet letterlijk. In plaats daarvan trekt hij zich terug en drinkt.

Harriet Thorpe and Ken Stott in The Dresser. Foto: Hugo Glendinning

Shearsmith, een meester in het neerzetten van sympathieke maar ongemakkelijke personages, brengt Normans energie en consciëntieusheid over met de hem kenmerkende flair. Het is ook een zeer bedachtzame en ontroerende studie van een man die bezwijkt onder de druk van repressie en onvervulde dromen. Shearsmith ontleedt vakkundig de naden van een leven dat via een ander wordt geleid. Naarmate het stuk vordert, zien we het geleidelijke, hartverscheurende besef van Norman dat Sir veel minder van hem vindt dan hij dacht. Sir’s eigenzinnige liefde voor Her Ladyship, zijn aandacht voor Irene en zelfs de langdurige vriendschap met de wereldwijze inspiciënt Madge (Selina Cadell), lijken allemaal voorrang te hebben op zijn eigen bijdrage. De titel van het stuk is werkelijk fascinerend en richt de aandacht op een man die vreest dat hij nauwelijks wordt opgemerkt.

De komedie en tragedie worden vakkundig ondersteund door de sterke bijrollen in The Dresser, van de pragmatische en cynische Madge van Selina Cadell tot de naïeve en pittige Irene van Phoebe Sparrow. Adam Jackson-Smith is op zijn beurt geweldig als de verbitterde en pompeuze acteur Oxenby, terwijl de prestatie van Simon Rouse als zijn tegenpool, Geoffrey Thornton, een puur genot is. Naast een hilarisch onzekere Nar is zijn monoloog over zijn lot als acteur en zijn herwonnen verlangen naar betere rollen uitermate ontroerend. De grootste lof gaat echter naar Harriet Thorpe, wiens Her Ladyship voortdurend op het randje van een zenuwinzinking lijkt te staan, maar tegelijkertijd over een enorme innerlijke kracht beschikt. Het is een rijke en fijngevoelige vertolking, die met één blik of een zucht jaren van frustratie en uitputting overbrengt, terwijl ze laat zien dat haar gevoeligheid en moed nog niet volledig zijn verdwenen. De productie van The Dresser door Sean Foley is simpelweg buitengewoon. Ken Stott en Reece Shearsmith zijn uitmuntend als 'Sir' and Norman, terwijl de bijrollen en Harriet Thorpe als 'Her Ladyship' in het bijzonder werkelijk voortreffelijk zijn. Het is een tot nadenken stemmend, grappig en aangrijpend stuk, dat niet alleen het prachtige script van Sir Ronald Harwood alle eer aandoet, maar ook de veelgeprezen producties die eraan voorafgingen.

BOEK TICKETS VOOR THE DRESSER IN HET DUKE OF YORK’S THEATRE