RECENSIE: The Goat, Or Who Is Sylvia?, Theatre Royal Haymarket ✭✭✭

Damian Lewis (Martin) en Sophie Okonedo (Stevie) in The Goat (Foto: Johan Persson) The Goat, or Who is Sylvia?

Theatre Royal Haymarket

5 april 2017

3 sterren

Boek nu

In het jaar na het overlijden van Edward Albee hebben we het enorme voorrecht dat twee van zijn stukken tegelijkertijd in West End te zien zijn. The Goat, or Who is Sylvia? werd geschreven in 2000, zo'n 38 jaar na Who’s Afraid of Virginia Woolf?, een stuk waarmee Albee zo vergroeid was dat hij het omschreef als iets wat "als een soort glimmende medaille om mijn nek hing". Hoewel sommigen dat laatste stuk wellicht ingaan zonder het bloedbad te verwachten dat volgt, vermoed ik dat het merendeel van het publiek minstens één feit over The Goat zal weten. Dit is een zeer degelijke en vaak aangrijpende productie van een fascinerend stuk, dat niet zozeer wordt bemoeilijkt door het ongemakkelijke onderwerp, maar door de onvolledige personages en een incidenteel gebrek aan subtiliteit.

Martin Gray (Damian Lewis) is een gevierd architect die een schijnbaar zorgeloos leven leidt met zijn aanbiddelijke vrouw Stevie (Sophie Okonedo) en zoon Billy (Archie Madekwe). Toch is niet alles koek en ei; zijn gedachten dwalen voortdurend af. Wanneer hij zijn beste vriend Ross (Jason Hughes) in vertrouwen neemt, onthult hij dat hij verliefd is geworden op 'Sylvia' – een bekentenis die aanvankelijk op gelach en weinig morele verontwaardiging stuit. Dat slaat echter om in afschuw wanneer Martin verduidelijkt dat Sylvia een geit is – van de letterlijke, blaatende soort. Ross vertrekt vol walging en schrijft Stevie over wat hij weet, en het moge duidelijk zijn: ze is allesbehalve geamuseerd.

Sophie Okonedo (Stevie) en Damian Lewis (Martin) in The Goat (Foto: Johan Persson)

The Goat is geen allegorische tragedie. Vergelijkingen tussen Martins misstap en de homoseksualiteit van zijn zoon worden expliciet verworpen, en het wordt ook niet behandeld als een gewone affaire, waarvan de kenmerken overigens uitgebreid worden geanalyseerd. Albee dwingt ons evenmin om simpelweg te concluderen dat Martin verdorven is of een zenuwinzinking heeft. In plaats daarvan presenteert hij bestialiteit op een afstandelijke en onverschrokken gedetailleerde manier, met een scherpe kritiek op de gedachte dat liefde inherent goed is. Tegelijkertijd toont het stuk Albee's talent om absurditeit in de meest wanhopige situaties te injecteren, vaak met een uiterst komisch effect. Martins beschrijving van zijn praatgroep voor bestialiteit is diep ongemakkelijk, maar zijn gortdroge uitleg over de voorkeuren van medeleden, gecombineerd met een 'brick joke' rond een mysterieus visitekaartje, zorgt voor wrange maar hilarische momenten.

Ondanks alles wat indruk maakt aan The Goat – de onvermoeibare eerlijkheid, de gitzwarte humor en de adembenemende intensiteit van het centrale conflict – geloof ik dat het stuk een fundamentele weeffout heeft. Dit komt tot uiting in de vroege scènes, waarin Martin zichzelf eindeloos herhaalt en in de war raakt door de simpelste uitspraken. Dit hint niet alleen op de omvang van zijn obsessie, maar dient ook een waardevol dramatisch doel. Naarmate het stuk vordert, wordt ons beeld van Martins bewonderenswaardige kwaliteiten vooral gefilterd door de herinneringen van anderen, wat de onherstelbare schade benadrukt die zijn daad toebrengt aan zijn identiteit.

Helaas kenmerkt dit een stuk dat vaker gedefinieerd wordt door woorden dan door daden. We zien nooit het huwelijksgeluk dat door Martins gedrag is verwoest, en waarover Stevie met zowel verdriet als woede vertelt. Het feit dat Martin viel voor wat hij zag als de belichaming van een "pure, vertrouwende, onschuldige, argeloze" natuur getuigt van een diepgeworteld verlangen dat haar herinneringen zou tarten, maar we krijgen niet de handvatten om dit te ontcijferen. Ross biedt in dit opzicht ook weinig hulp. Hoewel hij Martins oudste vriend is, een min of meer onpartijdige waarnemer en iemand in wie hij blind vertrouwen stelt, beperkt hij zich tot uitingen van walging. Dit is begrijpelijk, maar uiteindelijk weinig verhelderend gedrag dat, ondanks de grote inzet van Jason Hughes, frustreert.

Jason Hughes (Ross) in The Goat (Foto: Johan Persson)

De twee hoofdvertolkingen zijn over het algemeen erg sterk – de wat vlakke openingsscènes worden meer dan goedgemaakt door de kinetische energie van de confrontatie tussen Martin en Stevie. Ik vraag me af of Damian Lewis Martins zelfbewustzijn niet iets te veel heeft benadrukt en zijn egoïsme te weinig; er zijn momenten waarop je je afvraagt waarom hij zo verbaasd is over de vreselijkheid van zijn daden, en wat zijn beweegredenen waren voor deze misstap terwijl er weinig reden is om te twijfelen aan zijn liefdevolle en seksueel bevredigende relatie. Niettemin is hij in verschillende scènes werkelijk groots, niet in de laatste plaats in de nasleep van Billy’s hartverscheurende en misplaatste poging om zijn liefde te tonen. Bijgestaan door Archie Madekwe – in een zeer trefzeker West End-debuut – geeft Lewis een zeer ontroerende weergave van de complexiteit van vaderlijke liefde en weet hij een aantal onsmakelijke concepten van de nodige empathie te voorzien.

Archie Madekwe (Billy) in The Goat (Foto: Johan Persson)

Sophie Okonedo is een indrukwekkende Stevie. Ze brengt de onverbiddelijke en grillige vlagen van rouw die op zo’n schok volgen briljant in beeld. Het is een opmerkelijke studie van het Kübler-Ross-model in de praktijk, waarbij Okonedo krachtig het spectrum aan emoties vangt die gepaard gaan met haar woede, haar pogingen tot onderhandelen en haar onoverkomelijke angst. Haar relatie met Billy had misschien wat gelaagder gekund, hoewel dit niet iets is waar Albee veel aandacht aan schenkt, en het servies dat sneuvelt (ze gooit er nogal wat kapot) voelde soms wat plichtmatig aan. Toch zijn dit slechts kleine kanttekeningen bij een acteerprestatie die me zal bijblijven vanwege de enorme eerlijkheid, de uitstekende komische timing en de onpeilbare hoeveelheid pijn die ze met één blik of woord wist over te brengen.

The Goat is een fascinerend stuk van een van Amerika's grootste toneelschrijvers; een portret van een leven dat volledig ontspoort door een onvergeeflijke misstap. Damian Lewis en Sophie Okonedo zijn uitstekend als het uiteenvallende koppel Martin en Stevie, vakkundig ondersteund door West End-debutant Archie Madekwe als hun zoon Billy. Het stuk leidt af en toe aan te veel 'vertellen' in plaats van 'laten zien', en ondanks de inzet van Jason Hughes is zijn personage Ross weinig meer dan een instrument voor het plot. Desalniettemin is dit een bewonderenswaardige productie en een absolute aanrader voor Albee-liefhebbers.

RESERVEER TICKETS VOOR THE GOAT, OR WHO IS SYLVIA?