RECENSIE: The Spitfire Grill, Union Theatre ✭✭✭✭✭

Foto: Darren Bell The Spitfire Grill

Union Theatre

24 juli 2015

5 Sterren

Neem een lege ruimte. Verlicht deze met inzicht en vakmanschap. Voeg een ensemble toe dat perfect past bij zowel de partituur als de zaal. Zorg dat de band wordt geleid door een muzikant met evenveel hart voor de muziek als voor de begeleiding. Bezet de rollen met zorg en oog voor potentieel. Zorg dat alle neuzen dezelfde kant op staan en iedereen met volle overgave meewerkt. Neem afgemeten, weloverwogen risico's. Ga in première. En duim dat het publiek ziet en hoort wat jij voor ogen hebt.

Als er ooit een verzameling "recepten voor goede producties van onbekende of nieuwe musicals" zou verschijnen, dan zou de bijdrage van Alastair Knights – gebaseerd op zijn productie van The Spitfire Grill in het Union Theatre – precies aan die omschrijving voldoen. Dat is namelijk het gevoel dat zijn slimme, bevlogen en door en door innemende enscenering oproept.

Deze musicalversie van The Spitfire Grill is gebaseerd op de gelijknamige film van Lee David Zlotoff uit 1986 en kent een bijzondere artistieke kern. Componist James Valcq en tekstschrijver Fred Alley schreven samen het script. De musical beleefde zijn Off-Broadway-debuut in 2001 nadat hij de Richard Rodgers Production Award won; een eer die werd toegekend door een commissie met namen als Lynn Ahrens, Sheldon Harnick en Richard Maltby Jr., onder voorzitterschap van Stephen Sondheim.

Sondheim zat er, zoals gebruikelijk, pal bovenop.

The Spitfire Grill is een muzikale traktatie. De partituur van James Valcq is uiterst dankbaar en creëert een oprecht boeiende muzikale sfeer die het verhaal vormgeeft en voortstuwt. Hij bouwt een geloofwaardige wereld op voor de personages waarin elk karakter eigen melodieën en fraseringen heeft die hen en hun rol in het verhaal kleur geven. Het klinkt niet als een Sondheim-stuk, maar het heeft een soortgelijk effect. De liedjes vloeien organisch voort uit de situatie, de plek en de hartslag van het verhaal; ze voelen nergens als een bijzaak of een decoratieve toevoeging.

Er zijn volop zinderende muzikale passages, naast breekbare en hartverscheurende momenten en vrolijke, kleurrijke (en aanstekelijke) nummers. Het is het soort muziek dat je omarmt met zijn charme en passie, waardoor je na afloop eigenlijk direct opnieuw wilt luisteren.

Dit is voor een groot deel te danken aan de uiterst precieze muzikale leiding van Simon Holt. Bij producties in het Union Theatre is de balans vaak een punt van zorg, maar hier niet. De band begeleidt de zangers op de juiste manier en volgt hun lead. De dictie is uitstekend, en dat is ook broodnodig. Wat het meeste indruk maakt, is dat Holt de zangers de ruimte geeft voor zeer zachte, intieme momenten. Zo’n akoestische benadering is zeldzaam in deze tijden van over-versterking, wat de voorstelling een betoverend effect geeft. Eerlijke, indringende vertolkingen doordrenkt van vakmanschap: zeldzaam en belonend.

Ook regisseur Knights excelleert. Het komt nog minder vaak voor dan een akoestische uitvoering dat een musicalregisseeur niet per se zijn "stempel" op een werk wil drukken. Maar Knights is zo iemand: een theatrale eenhoorn. Alles wat hij doet is erop gericht om de tekst en de personages tot hun recht te laten komen en om sfeer, oprechtheid en inspiratie te creëren. Hij houdt de vaart erin, laat de karakters en situaties subtiel hun complexiteit tonen en blijft ver weg van goedkoop sentiment. Het is allemaal met een scherp oog geregisseerd en, belangrijker nog, elke vezel van de productie barst van de bezieling.

Zijn besluit om de voorstelling op een leeg toneel te laten beginnen is zowel praktisch als inspirerend. Wanneer het verhaal begint, is de hoofdpersoon Perchance Talbot (Percy) alleen en heeft ze letterlijk niets, net vrijgelaten uit de gevangenis. Haar entree in een kale ruimte sluit dan ook naadloos aan bij de omstandigheden die in de muziek en het script worden verkend.

Als Percy aankomt in Gilead, Wisconsin, heeft ze nog steeds niets en, zoals ze ontdekt, gebeurt er ook bar weinig in Gilead. Het gebrek aan decor onderstreept de dorre aard van het stadje. Maar naarmate Percy invloed krijgt op de inwoners, komt Gilead weer tot leven en vindt het zijn eigenwaarde terug door de interactie met haar. Als een zandkorrel in een oester irriteert én transformeert Percy de boel. Waar eerst stilte, melancholie en verslagenheid heersten, ontstaan nu acceptatie, vertrouwen en hoop. Wanneer Hannah, de norse eigenaresse van de diner, impulsief een fris, vrolijk geblokt tafelkleed introduceert, weet je dat de boel weer kan gaan schitteren.

Het plot is verfrissend onvoorspelbaar, ook al lijkt dat in het begin anders. Knights speelt hier prachtig mee. De vertolkingen zijn energiek en gelaagd, maar voelen tegelijkertijd herkenbaar aan – er hangt een zweem van invloeden uit talloze Amerikaanse klassiekers boven. Toch is niets wat het lijkt, en Knights zorgt ervoor dat de verrassingen oprecht ongemakkelijk, confronterend of overweldigend binnenkomen. Alleen de meest ongevoelige kijker zal in de tweede akte geen zakdoek nodig hebben – zo ontroerend en levensbevestigend is de visie die Knights hier neerzet.

Goede casting is uiteraard een essentieel kenmerk van een groot regisseur, en Knights toont zich hier in topvorm.

In de centrale rol van Percy, de katalysator voor Gilead en zijn bewoners, is Belinda Wollaston in elk opzicht fascinerend. Vanaf de eerste prachtige a cappella noten in "A Ring Around The Moon", via het humoristische "Out Of The Frying Pan" en het opzwepende "Shoot The Moon", tot het schitterende "Shine", gebruikt Wollaston haar glorieuze stem om de partituur van Valcq volledig tot leven te wekken. Het is een genot om te horen hoe ze elke frase en melodie bezielt. Haar emotionele verbinding met de muziek en tekst is volkomen.

Hetzelfde geldt voor de manier waarop Wollaston in de psyche van Percy duikt. Ze is volkomen overtuigend als de vrijgelaten vastzitter; bang voor haar verleden en toekomst, wanhopig om niemand voor het hoofd te stoten, haar tranen en angsten onderdrukkend. Onwennig en volledig wereldvreemd zoekt ze haar weg in Gilead. Met een feilloos accent en zonder haar natuurlijke schoonheid te benadrukken, zet Wollaston een gekwetste maar brutale Percy neer die in elk opzicht exemplarisch is.

Drie scènes springen eruit: haar abrupte, hartverscheurende afwijzing van Sheriff Joe's huwelijksaanzoek (nog voordat hij het daadwerkelijk uitspreekt); haar bekentenis aan Shelby, haar nieuwe beste vriendin, over de tragische gebeurtenissen die haar in de gevangenis deden belanden; en de intense "moeder-tot-moeder" scène met de norse Hannah waarin de kaarten op tafel worden gelegd. Wollaston bestrijkt het hele spectrum van gesloten controle naar een rauw, blootgelegd hart, en zorgt ervoor dat Percy Talbott een personage is dat je nog lang zult herinneren en zult liefhebben.

Wollaston krijgt uitstekende steun van de rest van de cast. Chris Kiely maakt Sheriff Joe volstrekt geloofwaardig en zijn frustratie over de sleur in Gilead is voelbaar. Hij heeft een sterke stem en hoewel hij geen donkere bariton heeft, maakt hij de nummers volledig eigen. Andrew Borthwick is uitstekend als de mysterieuze bezoeker; volkomen overtuigend en hartverscheurend zonder een woord te zeggen of een noot te zingen. Zijn blik en lichaamstaal waren opmerkelijk treffend in het overbrengen van emotie en intentie.

Hans Rye zet een voortreffelijke Caleb neer, een gewone man die gefrustreerd is door hoe de tijd Gilead heeft ingehaald, waardoor simpelweg eerlijk en hard werken niet meer genoeg is. Hij zindert van angst en onzekerheid, niet in de laatste plaats omdat de vrouwen in het stadje hem doorhebben. Zijn stem is warm en krachtig; precies goed voor zijn personage. Als de dorpsroddelkoningin Effy is Katie Brennan een wervelwind van intriges en praatjes. Brennan speelt haar precies op het randje; ze houdt lang in het midden of Effy nu kwaadaardig is of niet. Dat maakt haar juist interessant en een compleet personage. Brennan zingt met dezelfde felheid en pit waarmee Effy roddelt.

Als Shelby, Percy's steun in de keuken en haar steun en toeverlaat, is Natalie Law in alles lief, warm en integer. Law laat de transformatie van Shelby – die onder de duim van Caleb vandaan kruipt – heel helder zien, zonder enige wrok. De opbloeiende vriendschap met Percy is hartverwarmend. Vocaal is Law in de eerste akte nog wat onzeker, maar in de tweede akte komt ze volledig tot haar recht, met haar gepassioneerde uitvoering van "Wild Bird" als absoluut hoogtepunt.

Hilary Harwood maakt de cast compleet als de meedogenloos eerlijke Hannah. Harwood begint ietwat aarzelend, maar vindt snel haar ritme als de stugge matriarch van Gilead. Er zit iets aanstekelijks in haar vertolking. Ook zij lijkt in de eerste akte vocaal soms wat onzeker, maar in de tweede akte staat ze er volledig, met "Way Back Home" als een elektriserende showstopper.

De choreografie van Lee Crowley is subtiel en past perfect bij het verhaal, terwijl het lichtontwerp van Jack Weir uitzonderlijk en efficiënt is; hij gebruikt licht effectief om emoties en personages extra diepgang te geven.

Dit is een werkelijk fantastische productie van een geweldige maar onbegrijpelijk onbekende musical. Als er gerechtigheid in de wereld was, zou een producent deze productie oppakken en direct naar West End brengen. Met de juiste promotie zou dit een enorme hit kunnen zijn: het perfecte muzikale tegengif voor de somberheid van het moderne leven.

Het is een betere productie dan veel stukken die de afgelopen jaren op West End te zien waren. Een absolute triomf voor Knights, Holt en Wollaston.

The Spitfire Grill is tot 15 augustus 2015 te zien in het Union Theatre