RECENSIE: Zomboid, New Wimbledon Studio Theatre ✭✭✭✭✭

Julian Eaves recenseert Richard Foremans Zomboid, het slotstuk van Foreman at Fifty in het New Wimbledon Theatre.

Zomboid

New Wimbledon Studio,

3 december 2019

5 sterren

Boek tickets

Dit is het laatste deel van Foreman at Fifty, een reeks producties ter ere van de verbazingwekkende dramatische creaties van de avant-gardistische Amerikaanse theatermaker Richard Foreman. Tot op heden heeft de inmiddels 82-jarige schrijver-regisseur-producent er precies vijftig geproduceerd. Als er iemand een expert is op het gebied van zijn eigenaardige, uitdagende en toch vreemd mooie werk, dan is het Patrick Kennedy wel. Deze regisseur heeft met zijn eigen gezelschap 'Phenomenological Theatre' zijn nek uitgestoken om een reeks van deze vaak bizarre en verwarrende toneelstukken te promoten. Hij heeft daarbij geprofiteerd van de zeer vruchtbare band met de New Wimbledon Theatre Studio, waar hij al diverse andere sleutelwerken van de auteur heeft gepresenteerd. De kunst van Foreman is met niets anders te vergelijken, en het op de planken brengen ervan — zeker met het aplomb dat Kennedy aan de dag legt — is een prestatie van formaat. Kennedy is een markante verschijning in de Britse theaterwereld, wat des te opmerkelijker is door zijn vermogen om nieuw talent aan te trekken dat bereid is zich in elke productie vast te bijten en alle bijbehorende hindernissen te trotseren.

In dit stuk bewegen vijf in fonkelende pakken gestoken toreadors zich door minutieus opgezette tableaus, terwijl we filmfragmenten zien die speciaal voor deze gelegenheid zijn gemaakt door Kennedy zelf — die overigens ook tekent voor het ontwerp, licht, de choreografie en uiteraard de productie. In eerdere voorstellingen verzorgde hij ook de voice-overs; hij is momenteel wellicht de enige echte theaterauteur die de Britse podia rijk is, en bovendien een geduchte polymath. Ondertussen schalt er een soundtrack (eveneens van Kennedy's hand) voorbij, variërend van een toespraak van een Hongaarse politicus gemixt met Bartók tot — naar ik meen — de muziekcritiek van Theodor Adorno (of iemand van zijn statuur) over die andere artistieke beeldenstormer, Beethoven. De intellectuele diepgang en esthetische elegantie waarmee dit alles is afgewerkt is onberispelijk, wat extra indrukwekkend is aangezien het gezelschap nauwelijks gesubsidieerd wordt. De sobere 'New York loft'-sfeer van de productie past echter perfect bij de plek waar het ooit begon: Foremans eigen Ontological-Hysteric Theatre, opgericht met de missie om "het theater te ontdoen van alles behalve de unieke en essentiële impuls om de statische spanning van intermenselijke relaties in de ruimte te tonen."

Wat we hier zien is een schoolvoorbeeld van hoe je dat aanpakt. Er zit volop spanning in de bevroren momenten die worden uitgevoerd door de met juwelen getooide cast: Davey Green, Tommy Papaioannou, George Seymour, Georgia Small en Nikitas Stamoulis. Hun bewegingen zijn vreemd repetitief maar nooit monotoon; hun opstellingen lijken steeds te hinten naar een ongrijpbare 'betekenis' in deze wonderlijke wereld van niet-gebeurtenissen en onverklaarbare gevolgen. Toch wordt er niets voor ons verborgen gehouden — schijnbaar is alles er simpelweg om door ons aanschouwd en verwerkt te worden. Maar net als bij een 'happening' is dit geen theater dat wordt geserveerd met een eenvoudige verhaallijn; het is een ervaring ontdaan van context en samenhang. Het zal sommigen wellicht irriteren, maar gedurende het ruim een uur durende stuk bezit het naar mijn mening een merkwaardig aangename charme.

Toch wordt Foreman, ondanks de inspanningen van Kennedy, door het Britse theaterestablishment grotendeels genegeerd. Hij is zelden op onze podia te zien en geniet weinig bekendheid. Onverstoorbaar door deze marginalisering heeft hij echter een kleine, niche, maar uiterst loyale schare volgelingen en — belangrijker nog — een solide ethos dat ten grondslag ligt aan al zijn activiteiten (verder toegelicht in het programmaboekje). Zo blijft deze opmerkelijke theaterkunstenaar doorgaan, met een onverminderd vuur en energie ondanks het uitblijven van publieke erkenning of artistieke prijzen. Na inmiddels een half dozijn van zijn werken te hebben gezien, heb ik een ongeëvenaarde les gekregen in wat theater is en kan bereiken. Er zijn naar mijn weten maar weinig mensen in dit land die werk maken dat zo radicaal of revolutionair is als dit. Is het een flashback naar de jaren zestig? Mogelijk, maar Foreman werd volwassen aan het begin van dat magische decennium en was een van de mensen die het vormgaven. Daarom verwelkom ik — wederom — deze onverbloemde en zelfverzekerde productie van dit unieke, door kunstenaars geleide gezelschap.