ELEŞTİRİ: A Strange Loop, Barbican Theatre ✭✭✭✭

Tim Hochstrasser, Michael R. Jackson'ın ödüllü müzikali A Strange Loop'un Barbican Theatre'da sahnelenen Londra prömiyerini değerlendiriyor.

Kyle Ramar Freeman. Fotoğraf: Marc Brenner A Strange Loop

Barbican Theatre

29 Haziran 2023

4 Yıldız

Bilet Alın Geçen yıl Broadway'de kazandığı kayda değer başarının ardından, yolculuğuna bir Tony ve bir de Pulitzer ödülü ekleyen bu yeni müzikal, büyük bir heyecanla Birleşik Krallık ayağı için Barbican Theatre'a ulaştı. Basın gecesinde ayakta alkışlanan yapım, şüphesiz izleyiciden de büyük ilgi görecektir. Peki, derinlemesine incelendiğinde nasıl bir duruş sergiliyor?

Bu, New York'ta yaşayan, 'Aslan Kral' (The Lion King) müzikalinde yer gösterici olarak çalışarak geçimini sağlayan, siyahi, eşcinsel ve kilolu bir müzikli tiyatro yazarının hikayesi. Sadece 'Usher' (Yer Gösterici) olarak anılan bu karakter, aynı zamanda New York'ta yaşayan ve 'Aslan Kral'da yer gösterici olarak çalışan siyahi, eşcinsel ve kilolu bir müzikli tiyatro yazarı hakkında bir müzikal yazmaktadır. Ve bu böyle sürüp gider. İşte bu, oyunun adındaki 'garip döngü'dür (strange loop). Ona eşlik eden altı kişi, zihnindeki çeşitli düşünce katmanlarının birer yansımasıdır; örneğin kendini aşağılama, cinsel belirsizlik ve ebeveyn azarları gibi. Oyunun büyük bölümü, Usher'ın hem kendi kimliğini hem de genel olarak siyahi kentsel kimlikleri keşfettiği, tüm bu sesler arasındaki çatışmacı bir diyalogdan oluşur. Temel mesele, siyahi kültürün, inancın, müziğin ve cinsel ifadenin ne kadar özgür olabileceği; ne kadarının beyazların iznine dayandığı veya dış otoritelerin dayattığı klişelerle sınırlı olduğudur.

A Strange Loop oyuncu kadrosu.

Eserin sunumu olağanüstü güçlü ve özgün yanlara sahip olsa da şaşırtıcı yapısal zayıflıklar da barındırıyor. Michael R. Jackson'ın kendi hayat tecrübelerinden yola çıkarak kaleme aldığı metin, müzik ve sözler, Amerikan müzikal geleneğinin devlerine selam gönderse de, tıpkı 'Hamilton'da olduğu gibi özgür ve bağımsız bir hayal gücünün ürünü olmasıyla öne çıkıyor. New York mekanlarından (bir tiyatro, bir daire, metro) başlasak da Usher'ın siyahi Amerikan tarihinin kilit figürleriyle karşılaşması, baba ocağında ailesiyle yüzleşmesi ve finaldeki 'ters-yüceliş' anında kendi içselleştirilmiş nefretini bir Gospel kilisesi sekansıyla dramatize etmesiyle kısa sürede barok fantezilere açılıyoruz.

Müzikal yelpaze oldukça geniş; benim için daha sakin şarkılar, görkemli şov numaralarından daha kalıcı bir etki bıraktı. Melodiler akılda kalıcı, sözler ise zekice ancak muhtemelen Sondheim'ın onaylamayacağı kadar kelime oyunlarıyla dolu ve karmaşık. Yine de bu durum, eserin kalbinde yatan 'aşırılık' ve onun arkasındaki acıyı keşfetme çabasına gayet uygun düşüyor. Belki de en dikkat çekici olan, diyalogların çekinmeden kullanılan açık saçık ve sert doğası. Ancak bu, gereksiz bir gösterişten ziyade projenin amacına hizmet ettiği için sırıtmıyor ve sizi içine çekiyor.

Kyle Ramar Freeman ve Nathan Armarkwei Laryea. Fotoğraf: Marc Brenner

Prodüksiyon kalitesi yoğun ve etkileyici. Temel dekor, her biri farklı bir 'düşünceyi' temsil eden altı kapıdan oluşuyor; fakat bunlar kısa sürede başrolün baş döndürücü hayal gücüne paralel olarak daha karmaşık yapılara dönüşüyor. Aynı şey kostümler için de söylenebilir; tüm ekibin bu kadar kısa sürede nasıl bu kadar çok kıyafet değiştirdiğini hayal etmek güç — sahne arkasında kilometrelerce cırt cırt ve bir ordu dolusu asistan olmalı! Orkestrayı göremedim ama Candida Caldicot yönetimindeki keskin topluluğa eşlik eden çok zarif sololar vardı. Raja Feather Kelly, 'döngü' temasını temel alan, oldukça canlı ve karmaşık bir koreografi hazırlamış; bu sayede 'düşünceler', olayların akışına uygun şekilde Usher'ın etrafında örülüp sarmalanıyor.

Merkezi rol her seviyede çok talepkar ve Kyle Ramar Freeman bu rolü hem bir incelikle hem de büyük bir şevkle dolduruyor. Usher, kendini hırpalayan bir şüphe ile sert bir toplumsal alaycılık arasında gidip geliyor — Freeman, bu iki uç noktayı da büyük bir maharet ve gerekli sözel çeviklikle yakalıyor. Performans duygusal olarak o kadar dengeli ki, karakterin kendi zihninin nihai bir kabullenişe doğru nasıl evrildiğini hissedebiliyorsunuz.

Kyle Ramar Freeman ve Danny Bailey. Fotoğraf: Marc Brenner

Onun etrafındaki altı 'düşünce', her biri kesin hatlarla karakterize edilmiş ve birbirlerinden ayırt edilmiş halde şarkı ve dans mucizeleri yaratıyor. Her düzeyde performans sergileyen bu ekip, birinci sınıf bir iş çıkarıyor.

Şüphelerim ise eserin yapısal bütünlüğüyle ilgili. Özellikle orta bölümde tematik tekrarlar ve yerinde saymalar mevcut. Gösteri sadece 100 dakika sürse de, bir veya iki sahnenin çıkarılması eserin genel etkisini daha da keskinleştirebilirdi. Bu bir 'az ama öz' meselesi değil; daha ziyade, her bir sahne bu kadar ağır bir duygusal darbe vururken, izleyicinin bu darbeler altında serseme dönmesini istemezsiniz.

Yine de genel olarak bu şov, müzikli tiyatro repertuvarında ve tarihinde mutlaka kalıcı bir yer edinecek olan büyük ve özgün bir başarıdır. Bazı açılardan 'Company' müzikalinin güncellenmiş ve siyahi bir versiyonu gibi — belirgin bir olay örgüsü yok ve birçok karakter, protagonistin hayatını nasıl daha iyiye doğru değiştireceği konusunda tavsiyeler veriyor. Ama belki de henüz nihai ve en kusursuz formuna evrilme süreci devam ediyordur?

9 Eylül 2023 tarihine kadar sahnede