ELEŞTİRİ: Blood Knot, Orange Tree Theatre ✭✭✭

Tim Hochstrasser, şu an Richmond'daki Orange Tree Theatre'da sahnelenen Athol Fugard'ın Blood Knot oyununu değerlendiriyor.

Blood Knot'ta Kalungi Ssebandeke ve Nathan McMullen. Fotoğraf: Richard Hubert Smith Blood Knot

Orange Tree Theatre

13 Mart 2019

3 Yıldız

Bilet Alın Bu yapım, Güney Afrika'daki apartheid rejiminin sona ermesinin yirmi beşinci yılını anmak üzere planlanan Athol Fugard yeniden sahnelemelerinden biri. Blood Knot, Fugard'ın 1960 yılına dayanan ilk oyunu ve siyah ile beyaz aktörlerin aynı sahnede ilk kez yer alması bakımından tarihi bir dönüm noktası niteliğinde. Fugard'ın daha sonraki eserlerinde geliştirdiği temaların ve mecazların kökenlerini burada rahatça görebiliyoruz ve tarihi bir belge olarak bu oyunun önemi tartışılmaz. Ancak dramatik açıdan bakıldığında, oyun biraz hantal ve modası geçmiş kalıyor; fazlasıyla havada kalan diyaloglar barındırıyor. 60'larda cesurca sayılabilecek ırk politikası, günümüzde biraz fazla kaba hatlarla çizilmiş gibi duruyor. Bu konuda devrin ne kadar değiştiğinin bir göstergesi de, geçtiğimiz günlerde ABD'de karma ırktan bir karakter olarak yazılan rol için beyaz bir aktörün seçilmesi üzerine çıkan tartışmadır. Fugard için zamanında çığır açıcı olan unsurlar, bugün kabul edilemez olarak değerlendiriliyor.

Blood Knot'ta Kalungi Ssebandeke ve Nathan McMullen. Fotoğraf: Richard Hubert-Smith

Oyunun konusu Port Elizabeth dışındaki kasvetli bir gecekondu mahallesinde geçiyor; tasarımcı Basia Binkowska, Orange Tree'nin merkez sahnesini çevreleyen oluklu sac levhalarla bu atmosferi harika yansıtmış. İki yatak, bir gaz ocağı ve etrafa saçılmış temel eşyalar, buranın Morrie ve Zach kardeşlerin evi olduğunu gösteriyor. Cape Coloured (melez) topluluğunun üyeleri olan kardeşlerin anneleri bir, babaları ise farklı. Morrie beyaz biri olarak algılanabilirken, Zach'in dış görünüşü net bir şekilde siyahi. Oyun, çıkış noktasını ve finalini, apartheid toplumunun ırksal kökenlere dayalı kaçınılmaz yargılarından ve bunun toplumun en alt tabakasında olmayanlar dahil, herkes üzerindeki aşındırıcı etkisinden alıyor.

Zach, bir hamal ve güvenlik görevlisi olarak yorucu ve aşağılayıcı bir işte çalışarak geçimlerini sağlarken, Morrie evi titizlikle çekip çeviriyor ve gecekondu mahallesinden kurtulup başka bir yerden toprak alabilmek için kısıtlı birikimlerini korumaya çalışıyor. Zach ise teselliyi içki ve kadınlarda arıyor; sonunda Zach'e romantik bir çıkış yolu sunması için mektup arkadaşı bulma konusunda uzlaşıyorlar. Ancak, eğitimli olan taraf olarak bu romantik mektupları yazan Morrie oluyor. Mektuplaştıkları kişinin sadece yanıt vermekle kalmayıp aynı zamanda beyaz olduğu anlaşıldığında —ki bu onlar için tehlikeli bir şekilde ulaşılamaz bir durumdur— olaylar kontrolden çıkar. Sonunda birikimlerini harcayarak aldıkları şık bir takım elbiseyle, kızla buluşmaya Morrie'nin gitmesine karar verirler.

Blood Knot'ta Kalungi Ssebandeke. Fotoğraf: Richard Hubert-Smith

Buraya kadar aksiyon, yer yer biraz yavaş ilerlese de, iki yetenekli oyuncu tarafından harika bir şekilde sergilenen mizahla harmanlanmış, sürükleyici bir realizme sahip. Güney Afrika aksanları inandırıcı, sahnedeki hareketlilik ve akıcılık yerinde, tempo ise başarılı. Yazarın eserlerini yönetme konusunda oldukça deneyimli olan yönetmen Matthew Xia'nın imzasını hissedebiliyorsunuz. Karakterlerin kardeş olduğuna gerçekten inanıyorsunuz. Nathan McMullen, kardeşinin onayına muhtaç ve tüm enerjisini başka bir hayat hayaline odaklamış titiz, düzenli Morrie rolünde tam anlamıyla ikna edici. Kalungi Ssebandeke ise Zach'i, günlük hayatın angaryasına boyun eğmeyi reddeden, kaçış yolları arayan rahat ve umursamaz bir zarafetle canlandırıyor. Yaratıcı ekipten de hoş dokunuşlar var; özellikle Xana tarafından tasarlanan, Afrika dış mekan seslerini ve atmosferi geren sentetik tınıları birleştiren ses tasarımı tek kelimeyle mükemmel.

Blood Knot'ta Nathan McMullen. Fotoğraf: Richard Hubert-Smith Ancak, son yarım saatte ton belirgin bir şekilde değişiyor ve bizi drama açısından tam olarak ikna etmeyen bir yolculuğa sürüklüyor. Çocukluklarından kalma bir rol yapma oyununa giriştiklerinde, kardeşlerin birbirlerine duydukları tiksinti ortaya çıkıyor. Morrie, kardeşinin ona melez kökenlerini hatırlatmasını affedemiyor ve beyaz adam gibi giyindiğinde küstah bir ırksal üstünlük taslıyor. Görünüşler bir kenara bırakıldığında, Zach de aynı şekilde kardeşi için pek sevgi beslemiyor. Irkçı ideolojinin sosyal yapıları birbirine düşürmedeki ve bizzat sistemin kurbanı olanları yozlaştırmadaki rolü artık hepimizin malumu. Ancak bu uzun final sahnesi, süresini aşıyor ve o ana kadar dingin bir tempoda ilerleyen doğal dramaya sonradan eklenmiş, biraz yapay bir his veriyor. Sanki Fugard oyunu yazmadan önce Samuel Beckett okumaya çok fazla vakit ayırmış ama bunu tam olarak sindirememiş gibi. İkinci yarının ilk sahnelerinde yaratılan enerji ve duygusal yoğunluk, iki oyuncunun kahramanca teknik çabalarına rağmen dağılıyor. Irkın sıradan insanların hayatlarını nasıl çarpıttığını ve herkesi bir tür kurban haline getirdiğini gösteren çok daha kontrollü ve inandırıcı bir örnek, şu anda Finborough'da sahnelenen A Lesson from Aloes oyununda görülebilir.

Sonuç olarak, bu oyun biraz tuhaf bir seçim olmuş. Fugard'ın geniş külliyatı içinde, apartheid'ın son bulmasının yirmibeşinci yılı anısına aynı derecede iyi, hatta daha uygun olabilecek pek çok harika eser bulunuyor. Oyuncuların kalitesine ve onları ön plana çıkaran yapıma kusur bulamazsınız, ancak insan aynı yazarın daha olgunca işlenmiş bir metniyle neler başarabileceklerini düşünmeden edemiyor.

BLOOD KNOT İÇİN BİLET ALIN