ELEŞTİRİ: Ruby Wax - Sane New World ✭✭✭

Ruby Wax, Sane New World'de. Fotoğraf: Tristram Kenton Sane New World

St James Tiyatrosu

4 Mart 2015

3 Yıldız

Ruby Wax adeta bir hazine. Bu yüzden sınırlı bir süre için St. James Tiyatrosu'nda sahnelenen yeni tek kişilik oyunu Sane New World'ü duymak heyecan vericiydi. Ancak bu gece bir şeyler eksik gibiydi. Ruby, her zamanki gibi canlı, kıvrak zekası ve kendi nevrozları hakkındaki dürüst fikirleriyle karşımızdaydı; ne var ki bize hikaye odaklı bir gösteriden ziyade aralara şakalar serpiştirilmiş bir sinirbilim dersi sundu.

Yaklaşık bir saat süren oyunun içeriği neredeyse günah çıkarma tadında. Ruby'nin Oxford'dan sinirbilim alanında yüksek lisans derecesi aldığını izleyiciye beyan ettiği ve elbette alkış beklediği bir an var—ancak sonuçta hayat hikayesinden gerçekten aldığımız tek spesifik an da bu oluyor. Herkes için bir oyun olduğunu söylüyor ama kendi hayatının detaylarını dışarıda bırakınca kendisini neredeyse eserin dışına itmiş oluyor. Oysa sahnede kendisinden başka kimse yok.

Eğitim geçmişinden bahsettiği an insan hemen güçlü bir hikayeleştirme bekliyor; Ruby Wax gibi birinin Oxford'da sinirbilim okuması kim bilir nasıldı? Bunu dinlemek, 90'larda Imelda Marcos ve ayakkabılarla olan maceralarını izlemek kadar büyüleyici olurdu kesinlikle. Ancak bunun yerine bize eğitimi sırasında karşılaştığı 'bilinçli farkındalık' (mindfulness) üzerine kısa bilimsel açıklamalar sunuluyor. Yolculukları değil, sonuçları görüyoruz. Bu performansta rasyonellik çok baskın; duygulardan bolca bahsedilmesine rağmen 'kalp' eksik kalmış.

İkinci yarıda Ruby'nin kendisinden daha da az iz vardı; ne soracağını bilemeyen bir izleyici kitlesiyle yapılan bir soru-cevap seansı izledik. Bunun yerine seans, orta sınıf Londra tiyatro izleyicisinin can attığı o özgüven pompalayan, alttan alta övünme dolu bir kişisel gelişim festivaline dönüştü. Çoğu zaman bu tür soru-cevaplar oyunun süresine dahil edilmez, oyun sonrası bir ekleme olarak kalır. Ruby, bu bölümleri gösterisini tıp alanında kullanılmak üzere atölye çalışması gibi kurguladığında dahil ettiğini açıklıyor ki o bağlamda bu mantıklı. Ancak buradaki durum pek öyle değil.

Julia Sweeney ve meşhur Letting Go of God gibi türünün en iyisi olan tek kişilik gösteriler, tıpkı Sane New World gibi spesifik entelektüel argümanlara sahiptir; ancak Julia bizi dindar bir Katoliklikten ateizme uzanan yolculuğunda adım adım yönlendirir. O oyunu asıl ateşleyen şey, entelektüel bir tartışma yürütürken insanı derinden sarsan o mahrem anların samimiyetle paylaşılmasıdır. Ruby ise sanki entelektüel yolculuğunun sonuna ulaşmış veya bir mola vermiş gibi görünüyor ve bize sadece gerçekleri sunmaya karar vermiş; bu da ne yazık ki kaçırılmış bir fırsat hissi uyandırıyor.

Eleştiri: James Garden

Sane New World, 14 Mart'a kadar St James Tiyatrosu'nda izlenebilir.