RECENSIE: As Is, Trafalgar Studios ✭✭✭✭

As Is

Trafalgar Studios 2

4 juli 2015

4 Sterren

Boek Nu

De man in het ziekenhuisbed is ziek. Erg ziek zelfs. We bevinden ons in het New York van de jaren '80 en aids is een ongeneeslijke, dodelijke ziekte. En hij heeft het. Deze vriendelijke, knappe, sympathieke man ligt op sterven.

Zijn sportieve broer verrast hem met een bezoek. Hij is lang, fit, het type 'all-American boy next door'. Hetero en totaal niet in contact met zijn broer of zijn eigen emoties. Hij draagt een masker en beschermende kleding tegen infecties. De angst voor aids druipt er vanaf; hij is doodsbang dat zijn broer hem op de een of andere manier zal besmetten.

Hij brengt een kaart mee die zijn dochter voor haar oom heeft gemaakt. Ze wenst hem een spoedig herstel. De patiënt reageert fel: er zál geen herstel zijn. De broer voelt zich ongemakkelijk. Ze maken ruzie. De patiënt is boos omdat zijn broer niets begrijpt van zijn leven, zijn situatie of zijn naderende dood. De broer is in de war, gekwetst en niet in staat om met deze hoogoplopende emoties om te gaan.

Dan knapt er iets – en de broer ziet de patiënt plotseling voor wie hij werkelijk is. Zijn stervende broer. Zijn jongere broertje met wie hij is opgegroeid, hard op weg om het tijdelijke voor het eeuwige te verwisselen. De broer omhelst zijn zieke familielid met een wanhoop voortkomend uit schaamte, angst, onzekerheid en pure liefde. Ze houden elkaar zwijgend vast; een krachtige, betekenisvolle omhelzing.

Onhandig onderbreekt de ziekenhuismedewerker hen. Hij wil hen waarschuwen dat de vaste partner van de patiënt op weg is naar de afdeling. Hij wil een... 'situatie' voorkomen. De patiënt heeft het als eerste door. Juist degene die op sterven ligt ziet er de humor van in, nog voordat de gezonden dat doen. Het resultaat is een moment van oprechte vrolijkheid.

Dit is As Is, het toneelstuk van William Hoffman uit 1985, dat algemeen wordt beschouwd als het eerste stuk ter wereld dat de aidscrisis aankaartte. De huidige herneming, geregisseerd door Andrew Keates, is nu te zien in Trafalgar Studios 2. Het is een ietwat verlate transfer, met een grotendeels nieuwe cast, van Keates' succesvolle productie uit 2013 in het Finborough Theatre. Sinds die tijd is Keates zelf hiv-positief getest en is hij uitgegroeid tot een uitgesproken en toegewijde ambassadeur voor modern aidsbewustzijn. Die ervaringen vormen en versterken zijn regie, waardoor deze productie bruist van meer leven, humor en eerlijkheid dan de eerdere versie bij het Finborough.

Hoffmans stuk werd genomineerd voor een Pulitzerprijs en een Tony Award, en won zowel de Drama Desk als de Obie Awards. Het was destijds een belangrijk, baanbrekend werk. The Normal Heart volgde ongeveer een maand later, en het duurde nog acht jaar voordat Angels In America debuteerde. In de dertig jaar sinds de première van As Is is veel van de grond die het toen openbrak inmiddels platgetreden en uitgebreid geanalyseerd. In zekere zin vervlakt dit het effect van As Is, maar aan de andere kant heeft de tijd de resonantie van het stuk juist verscherpt, omdat het zo intens persoonlijk en wanhopig menselijk is.

Vanuit één perspectief is Hoffmans stuk geen toneelstuk over aids en de gevolgen ervan; het is een stuk over onwetendheid, discriminatie en angst. Vanuit die optiek behoudt het een enorme kracht en relevantie. Zelfs als aids-drama blijft het een cruciaal werk – hedendaags onderzoek suggereert dat het niveau van onbegrip en misvattingen over aids tegenwoordig bijna net zo hoog is als in de jaren '80.

Keates begrijpt dit donders goed en doseert de voorstelling zorgvuldig voor een maximaal effect. De sleutel hiertoe is de casting van Steven Webb in de hoofdrol van Rich, de homoseksuele man die zijn langdurige partner verlaat voor een jonger, sexier model, om vervolgens aids te krijgen en de harde feiten onder ogen te zien – waarbij de steun uiteindelijk komt van de partner die hij in de steek liet.

Webb is een uitstekend, intuïtief acteur. Hij maakt het ietwat oppervlakkige personage Rich volledig driedimensionaal. Je lacht met hem, grijnst met hem, snauwt met hem en huilt uiteindelijk met hem. Vanaf het begin is zijn Rich volkomen geloofwaardig. Misschien kom je een type als zijn Rich niet direct tegen in de straten van Londen, maar binnen de context van New York – waar stijl, uiterlijk en imago extreem belangrijk zijn – is hij perfect te plaatsen.

De relatie tussen Webbs personage en de broer (gespeeld door Dino Fetscher) is door beiden prachtig geobserveerd. Fetschers onbegrip voor de levensstijl en situatie van zijn broer wordt geloofwaardig en indringend overgebracht, waardoor het moment waarop de broers hun verdediging laten varen en elkaar accepteren, enorm krachtig en ontroerend is.

In het programmaboekje zegt Hoffman het volgende:

"Hierdoor bleven mijn centrale personages, Rich en Saul, lange tijd vaag en onderontwikkeld vergeleken met de figuren op de achtergrond."

De achtergrondfiguren in deze voorstelling zijn stuk voor stuk scherp neergezet. Van Jane Lowe's stekelige hospice-medewerker tot de diverse rollen van Natalie Burt, Bevan Celestine en Russell Morton – ze worden allemaal met onderscheidingsvermogen en flair neergezet. Er zijn veel komische momenten en veel momenten van rauwe eerlijkheid.

Vreemd genoeg zijn de twee belangrijkste geliefden naast Webb's Rich – de Saul van David Poynor en de Chet van Giles Cooper – de minst sterke vertolkingen. Geen van beiden lijkt opgewassen tegen Webbs gecompliceerde, veelzijdige personage. Poynor heeft als Saul wel de juiste uitstraling, maar de kern van het personage lijkt niet te kloppen; Coopers Chet is onverklaarbaar saai, terwijl hij juist het tegenovergestelde zou moeten zijn. De echtheid die de vertolking van Webb en de diverse bijrollen zo typeert, ontbreekt bij hen; er wordt te veel 'geacteerd' en te weinig 'geleefd'.

De beperkte ruimte van de kleinere studio wordt door Keates optimaal benut en het ingenieuze decor van Tim McQuilen-Wright blijkt van alles tegelijk: treffend voor de tijdsgeest, beklemmend claustrofobisch en allesomvattend. Verschillende locaties worden met gemak opgeroepen. Neill Brinkworth belicht het geheel gevoelig en onopvallend, met een zeer effectief spel van licht en schaduw.

Ondanks een wat trage start (het personage van Poynor werkt aanvankelijk wat vertragend), is dit een meeslepende weergave van angst, liefde en tragedie – deze emotionele achtbaan is de investering meer dan waard.

As Is is te zien in Trafalgar Studios tot 1 augustus - Boek Nu