RECENSIE: The Audience, Gielgud Theatre ✭✭✭✭

The Audience. Foto: Johan Persson The Audience

Apollo Theatre

19 maart 2013

4 Sterren

Soms ga je naar het theater om iets te leren; soms om te lachen; soms om een ster te zien schitteren in een glansrol; soms om geconfronteerd, uitgedaagd of aan het denken gezet te worden; soms voor de spanning; soms om inzicht te krijgen in onbekend terrein; soms om geraakt te worden; soms om het wonder te ervaren van een ijzersterk script in de handen van acteurs die precies weten wat ze doen en waarom; en soms u2013 we moeten eerlijk zijn, dat gebeurt zelden u2013 is het resultaat van een theaterervaring dit alles tegelijk, of juist niets van dat alles.

The Audience, geschreven door Peter Morgan, met Helen Mirren in de hoofdrol en geregisseerd door Stephen Daldry, is een van die zeldzame theaterervaringen die alle mogelijkheden omarmt. Het is een rijke, perfect gedoseerde en gespeelde overpeinzing over de Britse monarchie, het ambt van premier en de staat van de voortdurend veranderende Britse samenleving. Het gebeurt niet vaak dat je het gevoel hebt nog twaalf uur lang naar het werk van een schrijver te kunnen luisteren en kijken, maar dat was hier onmiskenbaar het geval.

Het concept is simpel: we zien verbeelde ontmoetingen tussen de koningin en haar premiers op verschillende momenten tijdens haar bewind. Niet alle premiers zijn vertegenwoordigd, maar toch zijn de opvattingen van de vorstin over elk van hen aan het eind van de avond glashelder. Het publiek ziet de jonge monarch die door Churchill minzaam wordt bejegend, hoe zij Major tot staatsmanschap dwingt, langzaam ontdooit bij Wilson, joviaal is met Callaghan, kil en defensief tegenover een venijnige Thatcher, nieuwsgierig naar Brown, Eden aan een kruisverhoor onderwerpt over de dwaasheid van de Suezcrisis en vermoeid maar uitgesproken is bij een saaie Cameron. Door dit alles heen vallen een paar dingen op: de wens van de koningin om te dienen maar niet als een idioot behandeld te worden; haar scherpe vermogen om de publieke opinie aan te voelen; haar afschuw van de excessen van de pers; haar liefde voor het Gemenebest en haar haat tegen racisme; haar liefde voor haar familie; haar behoefte aan privacy en, het allerbelangrijkste, haar gewonigheid u2013 de eigenschap die zij als de meest noodzakelijke ziet om te slagen als monarch.

Mirren is fenomenaal; ze beweegt zich moeiteloos door de tijd en past haar stem, gang en houding aan elke scène aan. Als een waar kroonjuweel werpt ze licht op elk aspect van het personage en diept ze de rol uit voor elk greintje menselijkheid en humor. Het is een trefzekere, meesterlijke vertolking door een echte ster. Haar confrontatie met Thatcher (Haydn Gwynne speelt een monsterlijk perfecte Thatcher) is werkelijk zinderend, evenals haar voorzichtige maar gespannen berisping van Eden (een treffende Michael Elwyn). Soms is het moeilijk te geloven dat er niet twee of drie Mirrens op het toneel staan, zo overtuigend geeft ze de verschillende leeftijden gestalte.

Rufus Wright is ongemakkelijk slijmerig en levensecht als Cameron, John Ritter is prachtig als de onzekere Major en Nathaniel Parker is een heerlijk treffende Brown. Edward Fox zette een sterke, briesende Churchill neer (jammer dat Robert Hardy deze rol niet kon spelen) en David Peart is hartelijk als de vergeten Callaghan.

Maar het is de heerlijk nuchtere en recht door zee gaande Wilson van Richard McCabe die op de meest interessante wijze parallellen vertoont met de eigen positie van de koningin: eerst uitgesproken en vragend (zoals zij was bij Churchill en Eden), daarna op haar gemak maar soms ongemakkelijk (zoals bij Callaghan, Thatcher en Major), en uiteindelijk vermoeid en onzeker over hoe verder te gaan in het zicht van de ouderdom en vergeetachtigheid (zoals bij Brown en Cameron).

Morgan heeft een zeer intelligent en scherpzinnig script geschreven, dat door Daldry op adembenemende wijze tot leven wordt gewekt.

Er zijn scu00e8nes waarin de koningin zichzelf herinnert als jong meisje en de lessen die ze leerde ter voorbereiding op de troon u2013 deze zijn warm en waardevol, en de jonge Elizabeth is verrukkelijk (vanavond gespeeld door Nell Williams). Geoffrey Beevers is een voortreffelijke stalmeester, en Harry Feltham en Matt Plumb laten de bedienden uit Downton Abbey zien hoe je een uniform draagt en de belichaming bent van dienstbaarheid. Charlotte Moore, de norse en praktische nanny van de vorstin, levert een gedenkwaardige bijdrage in haar korte maar belangrijke scu00e8ne.

Bob Crowley verzorgt een magnifiek decor en schitterende, historisch perfecte kostuums, ondersteund door het prachtige lichtontwerp van Rick Fisher. De scu00e8ne waarin Beaton de koningin fotografeert is een onverwacht genoegen. Dat geldt overigens voor de gehele avond, in elk opzicht.

Als alle West End-producties zo goed zouden zijn, zou Londen bezwijken onder puur genot.