RECENSIE: Blurred Lines, The Shed Theatre bij The National ✭✭✭✭✭

De cast van Blurred Lines. Foto: Simon Kane Blurred Lines

The Shed Theatre, National Theatre

22 februari 2014

Soms is theater leuk. Soms is het schokkend. Soms is het betekenisvol. Soms is het betoverend. Soms is het beangstigend. Soms is het rauw. Soms is het krachtig. Soms is het leerzaam. Soms is het elegant. Soms is het overweldigend. Soms is het inspirerend. Soms kan het de wereld veranderen. Soms is het dwaas. Soms is het teder. Soms is het radicaal. Soms is het politiek geladen. Soms herinnert het je eraan waarom theater zo'n fundamenteel onderdeel is van elke cultuur.

Slechts zelden is theater al die dingen tegelijkertijd.

Blurred Lines, dat gisteren de laatste voorstelling speelde in The Shed van het National Theatre, was zo’n zeldzame gelegenheid. Zeventig minuten vol woede, welbespraakte argumenten, bravourestukjes, ijzingwekkende inzichten en een glasheldere belichting van een van de fundamentele gruwelen van het moderne leven: de manier waarop vrouwen worden misbruikt, gemarginaliseerd en geobjectiveerd puur omdat ze vrouw zijn.

Gemaakt door Nick Payne (een begenadigd schrijver) en Carrie Cracknell (die hier regisseert met kordate vastberadenheid en spectaculair inzicht) vanuit improvisaties van een cast van acht excellente actrices, losjes gebaseerd op het boek The Equality Illusion van Kat Banyard. Blurred Lines is een actueel, krachtig en visceraal meeslepend werk dat op onverschrokken wijze fundamentele vragen stelt over de wijze waarop de samenleving vrouwen tekortdoet.

In een reeks vignetten en korte scènes onderzoekt het gezelschap van vakvrouwen op kunstige wijze thema's variërend van vooroordelen (onder meer van casting directors) op basis van uiterlijk en de diepgewortelde vrouwenhaat in de reguliere media, tot verkrachting binnen het huwelijk en genderpolitiek op de werkvloer. Ook de verschrikking van hoge hakken en de troebele rechtvaardigingen die mannen gebruiken voor hun consumptie van online porno en prostituees komen aan bod. Het is zware kost, maar noodzakelijk, en hoewel de onderwerpen ernstig zijn, zijn er veel momenten van oprechte humor en is het geheel doordrenkt van warmte en hoop.

Het acteerwerk is onverschrokken, scherpzinnig en gelaagd met complexiteit en begrip. Elk van de acht actrices is voortreffelijk en hun samenspel als ensemble is opmerkelijk. Marion Bailey, Lorna Brown, Michaela Coel, Bryony Hannah, Sinéad Matthews, Ruth Sheen, Claire Skinner en Susannah Wise: ze excelleren stuk voor stuk — niemand valt uit de toon in dit veeleisende vakmanschap.

Vooral indrukwekkend is de manier waarop de acht tussen de verschillende personages schakelen. Het publiek raakt nergens de draad kwijt in de veelheid aan rollen; alles is specifiek en perfect gedoseerd. Een van de meest opvallende prestaties is wanneer de actrices mannen spelen; dit doen ze met een verblindende, naadloze eenvoud. Susannah Wise als de echtgenoot die zijn bezoek aan prostituees relativeert; Ruth Sheen als de ruggengraatloze collega die flagrante seksuele discriminatie niet kan of wil stoppen; Marion Bailey als de weerzinwekkende, gewetenloze regisseur die de uitbuiting van zijn vrouwelijke ster koeltjes goedpraat: elk portret van mannelijke monsterlijkheid is raak getroffen.

Bijzonder interessant zijn de momenten waarop de medeplichtigheid van vrouwen aan de slechte behandeling van andere vrouwen wordt onderzocht. Bryony Hannah (beter dan ze ooit op het toneel is geweest) is werkelijk angstaanjagend als de manager die haar parttime werkneemster terechtwijst enkel vanwege haar toewijding aan haar kinderen. Het moment waarop de belaagde medewerkster (Michaela Coel) haar ervan beschuldigt in een man te veranderen, is elektrisch en vlijmscherp.

Coel is ook magistraal in de scène waarin ze de moeder van het vriendje van haar dochter (Ruth Sheen) tegenkomt in de supermarkt. Ze probeert een pijnlijk gesprek te vermijden over de poging van de dochter om het vriendje te laten veroordelen voor verkrachting binnen hun relatie. Coel is hier briljant, maar dat geldt ook voor Sheen, die hardnekkig de versie van haar zoon blijft verdedigen en onverzettelijk weigert te geloven dat hij iets verkeerds heeft gedaan. Beide moeders zijn vastberaden om gerechtigheid voor hun kind te krijgen, maar slechts één van hen gaat ervan uit dat de dochter wel ingestemd zal hebben omdat "ze het al eerder hadden gedaan". Het is een ongelooflijk krachtige dialoog die het publiek nog lang zal achtervolgen.

Zoals het een goede traditie betaamt, is de beste scène bewaard voor het laatst. Bailey, Coel en de stralende Sinéad Matthews spelen een Q&A na afloop van een vertoning van een werk dat Bailey's gewetenloze regisseur heeft "gecreëerd met" de glamoureuze ster Matthews. Hannah stelt als publiekslid een vraag over waarom de regisseur het nodig vond om het personage van Matthews te objectiveren in een cruciale slaapkamerscène met veel focus op haar lichaam en lingerie. Bailey wuift de vragen weg, maar Hannah houdt voet bij stuk, waarna Bailey's reacties steeds hautainer en oppervlakkiger worden. Terwijl dit gebeurt, beseft het personage van Matthews dat ze is misleid en vernederd. Nadat Hannah haar microfoon laat vallen en de zaal verlaat, gevolgd door andere toeschouwers, vertrekt ook Matthews, tot in haar ziel geschokt.

Net zoals het personage van Matthews trilde, trilde ook het publiek. De scène was meedogenloos en liet een onuitwisbare indruk achter van pijn, misogynie en de kortzichtige zelfingenomenheid van de machtige man. Het was, in elke zin van het woord, magnifiek.

De ruimte in The Shed is speciaal voor dit stuk ingericht. Het is intiem en episch tegelijk. Ontwerper Bunny Christie heeft gezorgd voor een felwitte trap die direct de sfeer oproept van het nachtleven, maar ook de moeite symboliseert die vrouwen hebben om de maatschappelijke ladder te beklimmen. De trap benadrukt op een directe manier de dagelijkse worsteling van vrouwen met hoge hakken. De belichting van Lucy Carter is effectief en sfeervol, vaak even hard als het onderwerp zelf.

Blurred Lines is een van de beste producties die de afgelopen zes jaar in het National Theatre te zien waren. Het is een gewichtig en provocerend werk met een enorme reikwijdte.

Serieus, elke man ter wereld zou dit moeten zien; tieners zouden het verplicht moeten zien voordat ze hun diploma halen. Het zou nog lang gespeeld moeten worden en overal waar een theater staat te zien moeten zijn. Het is écht zo belangrijk.