RECENSIE: Grey Gardens, Southwark Playhouse ✭✭✭✭✭

Grey Gardens

Southwark Playhouse

7 januari 2016

5 sterren

Koop tickets

In 1975 brachten documentairemakers David en Albert Maysles de film Grey Gardens uit. De documentaire legde de levens vast van de excentrieke dames Edie Bouvier Beale en haar moeder Edith. Het duo bewoonde als enige overgebleven bewoners een landgoed op Long Island genaamd Grey Gardens. De documentaire werd een iconische cultklassieker en 'Big Edie' en 'Little Edie' groeiden uit tot figuren uit de moderne folklore.

In 2006 werd het verhaal van de twee Edies bewerkt tot een musical die zowel Off-Broadway als op Broadway volle zalen trok en het verhaal van Grey Gardens bij een nieuw publiek introduceerde. Doug Wright, Scott Frankel en Michael Korie slaagden er als eerste musicalteam in om een documentaire succesvol te vertalen naar het muziektheater. Het heeft negen jaar geduurd voordat de show onze kusten bereikte, maar onder de vlag van producente Danielle Tarento en in de regie van Thom Sutherland is de voorstelling nu eindelijk in Londen neergestreken – en het was het wachten meer dan waard.

Zodra je het theater binnenstapt, word je direct getroffen door het spookachtige geraamte van Grey Gardens, het huis waaraan de musical zijn naam ontleent. Ontwerper Tom Rogers heeft een ongelooflijk oog voor detail; dit is een van de beste decors die ik ooit in dit theater heb gezien. Terwijl we over het podium naar onze plaatsen liepen, hoorden we medbezoekers praten over de schokkende staat van het huis: oude kranten, dode bladeren en rommel liggen overal verspreid, het behang bladdert af en alles oogt versleten en rijp voor de sloop. Want het huis is een cruciaal personage in dit drama: het is het toneel waarop de levens van deze vrouwen zich afspelen. Ze zijn geïsoleerd en het verval van de woning staat symbool voor het verval van hun levensstijl, zowel in praktische als psychologische zin.

In deze omgeving maken we kennis met moeder en dochter: oud, eenzaam en levend in de rotzooi. Ze plagen en bekvechten met een heel eigen soort humor die hen beroemd maakte als documentaire-onderwerpen. Je weet nooit zeker of ze echt gekwetst worden door elkaars steken onder water, maar eigenlijk is dit de dynamiek die veel moeders en dochters binnenskamers zullen herkennen.

Sheila Hancock en Jenna Russell geven een enorme diepgang aan de rollen van de twee Edies. Hancock is in de eerste akte grotendeels afwezig, terwijl Russell de rol van de jongere 'Big Edie' op zich neemt. De voortreffelijke casting van Rachel Anne Rayham als de jonge Edie zorgt voor continuïteit; de tijdssprongen worden tastbaar doordat de actrices elkaars trekjes feilloos overnemen, wat hun band des te geloofwaardiger maakt. Je vraagt je onwillekeurig af of dochters uiteindelijk inderdaad in hun moeders veranderen. Russell en Hancock zijn simpelweg subliem.

Grey Gardens is een huis doordrenkt met de geesten van weleer. Tijdens de eerste akte zien we gebeurtenissen uit 1941. Het publiek ziet hoe het karakter en de toekomst van Little Edie worden verwoest wanneer haar moeder aan verloofde Joe Kennedy min of meer verkondigt dat haar dochter een slet is. Het nummer 'Hominy Grits' laat er geen twijfel over bestaan dat Little Edie vanaf het begin gedoemd is. Als toeschouwers zijn we de ultieme voyeurs van hun voorgeschiedenis, wat culmineert in de breuk tussen moeder en dochter en het vertrek van Little Edie aan het eind van de eerste akte.

Er wordt weinig gezegd over de 32 jaar die verstrijken tussen de twee aktes, maar één ding is duidelijk: om een of andere reden is Little Edie teruggekomen! Het leven is niet mild geweest voor de dames en we treffen hen nu in bittere armoede aan. Het huis wordt geteisterd door katten, wasberen en vlooien. Dit is het moment waarop het documentaireteam in beeld kwam; het publiek neemt hier de rol van dat team aan, waardoor de personages de vierde wand doorbreken en ons nog dichterbij laten komen.

Zowel Russell als Hancock blijven trouw aan de personages uit de documentaire, maar er is geen twijfel dat we hier meer van hun innerlijke belevingswereld zien. Vooral Little Edies angst voor psychische klachten en een mogelijke opname – wat haar boven het hoofd hangt als ze de bescherming van het huis moet verlaten – komt schrijnend naar voren.

Het is heftige kost, dat zeker.

Aaron Sidwell speelt Joe Kennedy; hij is charmant en zo knap als je je maar kunt wensen, totdat Big Edie hem aan het wankelen brengt met suggesties van schandaal en hij de benen neemt. Sidwell bouwt gestaag aan een reputatie als een van onze meest veelzijdige musicalacteurs. Hij vertolkt zowel de koninklijke allure van een Kennedy op weg naar het presidentschap, als de rol van Jerry, die de twee vrouwen in latere jaren helpt te overleven door vlooienpoeder rond te strooien en klusjes te doen.

Jeremy Legat speelt George Gould Strong, de talentvolle begeleider van Big Edie met altijd een scherpe oneliner paraat. Billy Boyle speelt Major Bouvier, die kritisch is op zijn dochter en haar normen en waarden. In het nummer 'Little Girls Marry Well' spoort hij de vrouwen in de familie aan om vooral te trouwen met "solide, jonge republikeinse patriciërs".

Deze personages uit de eerste akte vormen een spookachtig koor in de tweede helft. Resten van het verleden achtervolgen de twee Edies voortdurend en in Sutherlands regie is dat verleden altijd tastbaar aanwezig in hun gedachten. Er is geen ontsnappen aan hun historie.

Er klinkt constant de tragiek door van een situatie waarin de buitenwereld vroeger wanhopig naar binnen wilde, terwijl de bewoners nu wanhopig naar buiten willen. Het is veelzeggend dat Little Edie tussen de aktes door inderdaad vertrekt, maar toch weer terugkeert en, ondanks de verleiding, blijft om voor haar moeder te zorgen. Edies laatste poging om aan het eind van de show te vertrekken, strandt wanneer we de hysterische angst zien van Hancocks oudere Edie, die beseft dat ze alleen zal achterblijven.

De muzikale leiding van Grey Gardens was in handen van Simon Lee en wordt elke avond gedirigeerd door Michael Bradley. Het tempo verslapt geen moment en de toon is afwisselend monter, vrolijk en spookachtig onheilspellend waar nodig.

Choreograaf Lee Proud brengt schwung in nummers als 'Marry Well' en 'Choose To Be Happy', terwijl de bewegingen in de meer intieme scènes volkomen naturel blijven. Beide Beales zijn theatraal ingesteld, en Sutherland en Proud zorgen ervoor dat je nooit precies weet of ze nu een rol spelen of niet.

Misschien wel de technische ster van de avond is lichtontwerper Howard Hudson. Zijn etherische belichting zorgt ervoor dat we het verval van het huis in de eerste akte even vergeten en brengt het spookachtige verleden op perfecte wijze naar het heden. De subtiliteit voert de boventoon, maar in combinatie met het decor van Rogers en de kostuums van Jonathan Lipman is het effect bij vlagen adembenemend.

Je zult zelden een betere productie van deze musical zien. De casting van Grey Gardens is nagenoeg perfect. Southwark Playhouse bouwt een sterke reputatie op met het presenteren van prachtige moderne musicals, en net als eerdere producties zal deze ongetwijfeld uitverkocht raken. Mis het niet. Grey Gardens is nog tot 6 februari 2016 te zien in het Southwark Playhouse

Foto's: Scott Rylander