RECENSIE: Gypsy, Savoy Theatre ✭✭✭✭✭

Lara Pulver and Imelda Staunton in Gypsy. Foto: Johan Persson Gypsy

Savoy Theatre

15 april 2015

6 Sterren

Het bijzondere aan Gypsy is dat iedereen een mening heeft over hoe en waarom het werkt en wat essentieel is om een productie te laten slagen.

Er zijn mensen die vinden dat de show, precies zoals geschreven, perfect is qua muziek en script en dat de voorstelling altijd zal slagen, ongeacht wie de regie doet of wie er gecast is. Er zijn mensen die menen dat het alleen werkt als de actrice die Rose speelt een brutale, luidkeelse 'belter' is in de stijl van Ethel Merman, voor wie de partituur oorspronkelijk werd geschreven. Anderen vinden juist dat Rose alleen gespeeld kan worden door een rasactrice, waarbij de zang minder belangrijk is voor de geloofwaardigheid van de zenuwinzinking tijdens Rose's Turn. Er zijn mensen die Rose als personage minder belangrijk vinden dan Gypsy Rose Lee. Sommigen leven puur voor Tulsa's fantastische dansnummer All I Need Is The Girl. En dan zijn er nog degenen die Gypsy ouderwetse onzin vinden, zonder relevantie voor het moderne publiek.

Welke visie op Gypsy je ook deelt, de revival die gisteravond in première ging in het Savoy Theatre – een overplaatsing van de succesvolle productie van het Chichester Festival Theatre van vorig jaar – zal je kijk op Gypsy waarschijnlijk voorgoed veranderen. Want hoe indrukwekkend die productie ook was (Lees de recensie uit Chichester), deze versie is in werkelijk elk opzicht superieur.

Dit wordt waarschijnlijk de definitieve productie van Gypsy voor een hele generatie.

Het Savoy Theatre is de perfecte thuisbasis voor deze Gypsy. De theaters waar Rose haar gezelschap had willen laten spelen, zouden eruitgezien kunnen hebben als het Savoy, en als belichaming van prachtige, grootse theatraliteit heeft het gebouw veel mee. Het beeld van Rose alleen op dat immense, verduisterde toneel is werkelijk krachtig.

En ze streeft ze allemaal voorbij.

Iedereen in dit gezelschap is subliem in zijn of haar rol; iedereen kan echt zingen, echt dansen en echt overtuigen in zowel dramatisch als komisch acteerwerk. Dit is die zeldzame parel: een voortreffelijk gecaste musical waarbij de vereisten van de rollen zwaarder wogen bij de casting dan de naamsbekendheid of populariteit op Twitter.

Het creatieve team is in topvorm en werkt eendrachtig samen om deze grote musical tot leven te wekken, die pronkt met een geweldige muziek van Jule Styne, een script van Arthur Laurents en teksten van Stephen Sondheim. Elk aspect van de productie – decor, kostuums, licht en geluid – krijgt een fris nieuw leven op het podium van het Savoy, wat bewijst dat dit de ideale plek is voor slim geregisseerde topmusicals. Jonathan Kent heeft de leiding gehad over een waar meesterwerk.

Door de verplaatsing naar een klassiek lijsttoneel, in plaats van de enorme open ruimte van het Chichester Festival Theatre, krijgt de productie een echte intimiteit, mede dankzij een eigen extra prosceniumboog die de theater-in-theater sfeer versterkt. De decors en kostuums werken prachtig en voegen glans en glamour toe (of halen deze weg) precies wanneer de scène daarom vraagt. De transformaties verlopen naadloos en de belichting is onberispelijk – schaduwen hebben kracht en weerspiegelen de verschillende lagen waarin het verhaal zich afspeelt. De scène waarin Louise verandert in Gypsy Rose Lee, terwijl bewonderaars zich in de coulissen verdringen, is adembenemend: alle ontwerpelementen komen samen in een betoverende en wonderschone overgang.

Er zijn zoveel bedwelmende details: Billy Hartmans nukkige, scherpe Uncle Jocko; de alpen-trillers van de de scène stelende Isla Huggins-Barr als Baby June; de kurkdroge verschrikking van Holly Hazelton als Baby Louise, die zich doodschaamt voor de grijze baard die ze als Uncle Sam moet dragen; het magnifieke koeienkostuum; Imelda Stauntons moeiteloze 'Mrs Worthington'-trekjes terwijl haar dochters optreden – of ze nu een gevallen hoed opraapt midden in een choreografie of een naderende trein aankondigt; Julie Legrands ijzige Miss Cratchitt met haar dunne lipjes en watergolf, een echte match voor Rose; het oprecht droevige afscheid van de jongens door de goeiige Herbie van Peter Davison; Louise Golds spectaculaire entree als Mazeppa; het moment van echte warmte tussen Anita Louise Combe's loepzuivere Tessie en de huilerige Agnes van Natalie Woods; Legrands hilarisch zweverige, drankzuchtige Electra. Momenten van extase in een zee van perfectie.

Peter Davison schittert als Herbie en is een welkome aanwinst voor de cast. Zijn beminnelijke, ietwat zwaarmoedige vertegenwoordiger/agent met een groot hart is prachtig om te zien. Hij en Lara Pulver doen wonderen met de onuitgesproken relatie tussen Herbie en Louise; het is pure magie om die band te zien groeien van ongemak naar het moment dat hij haar zijn dochter kan noemen en zij straalt van geluk.

Davison is geestig en straalt oprechtheid uit. Hij vormt een heerlijk tegengewicht voor Stauntons Rose, zowel in de fase van het hof maken als tijdens het harde werken, de vrolijke momenten en uiteindelijk de verwoestende breuk. Hij is de enige Herbie die ik ooit heb gezien die je ervan overtuigt dat Rose's acties – Louise dwingen tot strippen – hem fysiek ziek maken. Tegelijkertijd beweegt hij zich met gemak door de zang en dans waar dat nodig is – Together Wherever We Go is een puur genot.

Als de drie ervaren rotten in het vak, het strippers-trio Anita Louise Combe, Louise Gold en Julie Legrand, zijn zij fenomenaal. Ze overtuigen volledig als onwillige vriendinnen, allen gedoemd aan hetzelfde groezelige variété-leven, maar met plezier zoekend naar manieren om elkaar gelukkig of juist ellendig te maken. Het is een geweldige prestatie van drie scherpzinnige actrices die kunnen 'belten' en shaken als de besten. Ze beconcurreren elkaar niet, maar werken naadloos samen in Gotta Have A Gimmick, een uitbundig spektakel van 'Tits And Arse' dat – geheel terecht – de zaal plat speelt.

Combe is bijzonder sterk in de cruciale scène met Lara Pulver's Louise, waarin ze de zaadjes plant voor wat Louise zou kunnen bereiken; een scène die precies goed moet vallen voor de dynamiek van het verhaal. Haar gemaakte maniertjes van ballet-grandeur zijn overtuigend en de vonk in de ogen van Pulver wanneer Combe terloops aanbiedt haar leven te veranderen, is opwindend. Gold is een onstuitbare kracht van pure seksuele uitstraling als Mazeppa, en Legrands wazige, hilarische en schitterend naakte Electra vormt de uiterst verleidelijke derde hoek van deze spectaculaire driehoek van talent.

Dan Burton is absoluut perfect als Tulsa. De ultieme, mannelijke 'matinee idol', een weergaloze danser en zanger – zijn All I Need Is The Girl was bedwelmend, een les in storytelling via zang en dans. Het moment waarop hij Louise aanmoedigt om met hem mee te doen was zowel opwindend als hartverscheurend. Gemma Suttons June was ook precies goed, duidelijk de oudere versie van Baby June en, op een bijna griezelige manier, een jongere versie van Rose. Haar samenspel met Pulver was uitzonderlijk en If Momma Was Married was een echte ontmoeting tussen zusterlijke zielen.

Pulver zorgde er op haar beurt voor dat ze een geloofwaardige oudere versie was van Baby Louise; de tomboy-achtige openingsscènes contrasteren prachtig met de elegante, vrouwelijke sirene die Gypsy Rose Lee uiteindelijk wordt. Werkelijk schitterend hoe Pulver de evolutie van het personage van mot naar vlinder met het grootste gemak neerzet. Haar vertolking van Little Lamb was ontroerend en noodzakelijk, en legde de basis voor de tederheid die ze uiteindelijk aan Rose zou tonen. Haar woordeloze vernedering wanneer Tulsa met June trouwt, was ijzersterk gecommuniceerd.

De overgang van muurbloem naar de Grande Dame van de Striptease wordt op glorieuze wijze bereikt, waarbij Pulver elke stap zorgvuldig en verstandig opbouwt. We zien heel duidelijk het moment waarop ze Louise achterlaat en Gypsy wordt, gevolgd door haar souplesse bij de kostuumwissels en haar verfijnde manier om het publiek uit te dagen. Haar slotscènes, waarin luxe en Vogue haar wereld zijn, zijn volkomen logisch door de vakkundige manier waarop Pulver deze reis heeft afgelegd.

De centrale relatie tussen Staunton en Pulver is foutloos; elk hoogtepunt, elk dieptepunt en elke misstap wordt met trefzeker spel neergezet. Als ze elkaar na Rose's Turn stevig omhelzen, is het onmogelijk om het droog te houden. Voeg Davison toe aan de mix en je krijgt een cocktail van broze, oprechte relaties, 'shaken and stirred'.

Staunton is simpelweg magistraal als Rose. In werkelijk elk opzicht.

De sleutel tot Stauntons vertolking is de ijzingwekkende authenticiteit. Ze plant de zaadjes van Rose's gedreven, obsessieve karakter al in de allereerste scène: ze handelt Uncle Jocko af met dezelfde stalen vastberadenheid waarmee ze Junes verraad en Louise's uiteindelijke carrièrekeuze ondergaat. Tegelijkertijd zet ze schaamteloos haar vrouwelijke charmes in, beroept ze zich voortdurend op "het goede boek" en dromen, en kiest ze voor een sober leven waarbij ze haar dochters altijd op de eerste plaats zet. Het schrale, naargeestige beeld van Rose die hondenvoer uit een blik eet, is een exacte voorbode van haar ineenstorting in Rose's Turn.

Staunton gebruikt de muziek als wapen in haar dramatische arsenaal en beheerst de partituur feilloos. Ze probeert niet simpelweg de muziek van Styne 'weg te zingen'; in plaats daarvan haalt ze haar impuls uit de teksten van Sondheim. Ze gebruikt de grote noten als punten en uitroeptekens en grijpt elke kans om de melodieën tot leven te wekken. Some People is gedreven en ambitieus; Small World, flirterig en sensueel; Have An Eggroll, geschokt en dan wanhopig; You'll Never Get Away From Me, verleidelijk en lichtvoetig; Everything's Coming Up Roses, wild, berekenend en voortkomend uit hysterie; Together Wherever We Go vrolijk en vol hoop.

Dan, uiteindelijk, Rose's Turn: een tour de force die de som is van alles wat eraan voorafging, maar die voor het eerst het onverwoestbare masker afrukt en de verloren, teleurgestelde en eenzame ziel daaronder onthult. Staunton is vocaal fenomenaal en vindt frisse, unieke manieren om Rose's verhaal zingend te vertellen. Je denkt deze nummers misschien te kennen, maar Staunton verrast je met haar unieke perspectief. Letterlijk: je hebt deze liedjes nog nooit gehoord zoals Staunton ze brengt.

Ze kreeg de hele zaal juichend op de banken met haar krachtige en emotioneel uitputtende vertolking van Rose's Turn, en verweefde de staande ovatie vervolgens in haar spel – ze gaf een glimp van de gedachten die in Rose omgingen. Plotseling was het juichende publiek onderdeel van datgene waarvoor gejuicht werd. Het was een buitengewoon krachtig moment van theatrale hartstocht.

Stauntons acteerwerk is feilloos, ongeëvenaard en uniek. Of het nu gaat om de woede na verraad, de hoop op een nieuwe droom, de verpletterende stilte na Junes geheime huwelijk, het charmeren van een man om haar zin te krijgen, of het moment dat ze haar hand om de keel van Louise legt om te tonen hoe hard ze bereid is te knijpen om haar doelen te bereiken; Staunton brengt elke emotie over met een scherpte die zowel raakt als overtuigt.

Het is moeilijk te geloven dat er ooit een betere Rose is geweest dan de versie die Staunton hier neerzet.

De choreografie van Stephen Mear is magisch en meeslepend. Soms eenvoudig, soms complex, maar de dans is altijd verrassend en volkomen passend. De dans en de tekst vloeien zo naadloos in elkaar over dat het nauwelijks opvalt dat er gedanst wordt. De muzikale leiding van Nicholas Skilbeck is eveneens subliem – het orkest is krachtig, brutaal en vol, en de zang is loepzuiver, strak in het tempo en prachtig gefrazeerd.

Dame Angela Lansbury was vanavond aanwezig in de zaal. De eerste Rose op een West End-podium die haar opvolgster zag schitteren. In elk opzicht was dit een gedenkwaardige avond voor het West End.

Als je ook maar de minste interesse hebt in musicaltheater, dan is deze Gypsy hét evenement van dit decennium.

Ga het zien.

BOEK TICKETS VOOR GYPSY IN HET SAVOY THEATRE