RECENSIE: Keith?, Arcola Theatre ✭✭✭

Julian Eaves recenseert Patrick Marmions Keith? – nu te zien in het Arcola Theatre, Dalston

Mark Jax (Morgan) en Joseph Millson (Keith). Foto: Idil Sukan Keith? Arcola Theatre, Dalston

18 februari 2019

3 sterren

Boek tickets

Eerlijk gezegd, de manier waarop de Britse theaters doorgaan, zou je denken dat Molière nooit een ander stuk heeft geschreven. In werkelijkheid schreef hij er vele, en terwijl er weer een nieuwe 'versie' van zijn late meesterwerk 'Tartuffe' van de lopende band rolt, begin je te wensen dat meer lokale producenten en schrijvers de moeite zouden nemen hun aandacht eens op zijn andere werk te richten. Jean-Baptiste wachtte tenslotte zijn hele carrière met het maken van deze bedrieglijk eenvoudige komedie van illusies. Toch is het wederom 'Tartuffe' die onder handen is genomen in dit nieuwste Off-West End-aanbod uit Hackney. Het verhaal over een bedrieglijke geestelijke die zich binnendringt in de harten – en de fortuinen – van een bizar domme burgerfamilie, erin slaagt hen hun volledige rijkdom en huis afhandig te maken, om op het laatste moment te worden verslagen door een soort deus ex machina die de status quo herstelt. Een paar decennia later zou de echte revolutie uitbreken, maar dat was nog toekomstmuziek.

Sara Powell (Veena) en Natalie Klamar (Roxy). Foto: Idil Sukan

Het script zelf, van Patrick Marmion (die hier onlangs nog succes oogstte met zijn stukken 'Great Apes' and 'The Divided Laing'), is erg grappig: terwijl ik in de bar wachtte tot de voorstelling begon, las ik de eerste akte en ik moest herhaaldelijk hardop lachen... hoe hard ik die reactie ook probeerde te onderdrukken. Ook op het toneel begint de productie in de grote zaal goed genoeg: Joseph Millson geeft een klasse-prestatie weg als de titelrol. Hij oogt als een zwierige, knappe en eigentijdse verschijning in fijn geweven vlechten en 'etnische' kleding, met ontbloot bovenlichaam (het sobere parketvloer-ontwerp is van Jemima Robinson, dus misschien is het kostuum ook van haar hand – zo niet, dan gaat de dank naar supervisor Bex Kemp). Maar het is Millson's uitmuntende beheersing van comedy die de show steelt; er gaat geen seconde voorbij die hij niet volledig beheerst, met feilloos gekozen momenten waarop hij beweegt, stilstaat, kijkt, zijn mond beweegt, een handgebaar maakt of zijn gezichtsuitdrukking verandert. Het is een masterclass in komisch acteren.

Bij de rest van de cast hebben we minder geluk. Natalie Klamar bereikt enkele mooie komische hoogten laat in de tweede akte, wanneer ze als dochter des huizes, Roxy, ten strijde trekt tegen de indringer. Het is echter een lange weg door een merkwaardig intellectueel neergezette karakterisering van iemand die volgens de programmatoelichting van de auteur 'eigenlijk best oppervlakkig' kan zijn. Zo ook haar dominante moeder, Veena (Sara Powell), die nogal uit de toon lijkt te vallen in dit luchtige, frivole stuk. Lizzie Winkler, als de zogenaamd Braziliaanse meid Anna, heeft vergelijkbare moeite met het vinden van de juiste toon, of zelfs het juiste accent – dat komt en gaat. Wat betreft de rijke vader, Morgan: Mark Jax is van goede wil, maar is niet sullig of dom genoeg om echt de lachlust op te wekken. En de andere buitenstaander, Roxy's merkwaardige partner Mo (Aki Omoshaybi), is weliswaar één en al gulle lach, maar hij overtuigt ons er geen moment van dat daar enige leegheid achter schuilt, waardoor het ook niet grappig wordt. De grootste lach die hij de hele avond krijgt, komt door een grap met zijn kostuum, en dat zegt eigenlijk alles.

Aki Omoshaybi (Mohammed). Foto: Idil Sukan

Wie is hiervoor verantwoordelijk? Ik vrees dat we een deel van de schuld moeten leggen bij de nog vrij onervaren regisseur Oscar Pearce, en dat is jammer. Hij is intelligent en getalenteerd en zal deze kleine tegenslag ongetwijfeld te boven komen. Zijn uitgelaten klucht over Laing was fantastisch; ik herinner me die voorstelling met veel plezier. Maar dat stuk draaide puur om ideeën en hun absurde macht over mensen. Dit is een totaal ander werk: Molière houdt van zijn personages, terwijl hij tegelijkertijd hun pretenties veracht en bespot. Dat is een cruciaal onderscheid. Je moet de liefde voor de mensen vinden, anders werkt de komedie niet. En ik geloofde in deze productie geen moment dat iemand anders dan Keith wist wat dat woord betekende: zijn flirterige interactie met het publiek bevestigt dat meer dan zijn beweringen (moeten we die serieus nemen?) dat hij een reïncarnatie van Dionysos is. Alleen hij is in staat om rechtstreeks – en vaak – tot ons hart te spreken.

Zo steelt Millson hier niet alleen andermans geld, maar de hele show. Hij speelt minstens twee scherp contrasterende rollen – elk met verbluffende overtuiging – en hij is de enige die precies weet hoe hij een regel moet 'plaatsen' voor de gewenste hoeveelheid lachsalvo's. Bij de anderen ontbreekt die consistentie, afgezien van een incidenteel geluksmomentje – zowel bij mij als bij de rest van het publiek. De rest van de cast ratelt zeker snel genoeg door hun teksten, soms bijna té snel om ze te verstaan. En daar zit het probleem: ze lijken geen blijk te geven dat ze (a) hebben nagedacht over wat ze echt menen, noch (b) zelf hebben begrepen wat ze proberen te bereiken, laat staan te zeggen. Of liever gezegd: ze lijken de tekst niet echt te 'voelen'. En dus doet het publiek dat ook niet. Het spreekt ons intellect aan, maar het raakt ons niet echt. En Molière zou beide moeten doen. Dit zijn stuk voor stuk intelligente, ervaren acteurs, dus hoe heeft dit zo mis kunnen gaan?

Lizzie Winkler (Anna). Photo: Idil Sukan

Toegegeven, er zitten ook flinke gaten in de dramaturgie: je blijft het gevoel houden dat er her en der scènes zijn geschrapt, dat hele pagina's dialoog in de repetitieruimte zijn blijven liggen zonder stil te staan bij de schade voor de flow en de broodnodige geloofwaardigheid. Keer op keer moeten acteurs het toneel op zonder de juiste voorbereiding om belangrijke ontwikkelingen aan te kondigen, waardoor we steeds afhaakten en onszelf afvroegen: 'Wacht even... hoe gebeurde dat nou?', wat de concentratie op het verhaal niet ten goede kwam. Dat is fataal bij een toneelstuk. Als de aandacht van het publiek afdwaalt, krijg je die heel moeilijk terug. Als mijn vermoeden over de coupures klopt – en ik heb geen manier om dat zeker te weten – dan zou ik graag willen weten wie daarom vroeg. En waarom.

Dus, als je zin hebt in nog een versie van dit al zo vaak opgevoerde drama, ga dan gerust. Je ziet één uitmuntende acteerprestatie en het is werkelijk zijn show, wat de sterrenwaardering rechtvaardigt – zij het nipt. Zo niet, bestel dan het script bij Aurora Metro Books en geniet van een flinke lachbui.

Tot 9 maart 2019

BOEK TICKETS VOOR KEITH? IN HET ARCOLA THEATRE