RECENSIE: Miss Havisham's Expectations, Trafalgar Studios 2 ✭✭✭✭

Miss Havisham's Expectations

Trafalgar Studios 2

11 december 2014

4 Sterren

Soms is een enkel moment genoeg. Ze staart in de verte en vertelt op meeslepende wijze over vallende sneeuw. Ze heeft een stuk papier in haar hand en scheurt er, ogenschijnlijk een beetje verward, kleine stukjes vanaf die ze op de grond laat vallen. Haar uitdrukking verandert subtiel, ze beweegt haar hoofd, haar houding wijzigt; het publiek voelt dat er iets gaat gebeuren. Plotseling houdt ze het papier omhoog – dat schijnbaar nonchalante gescheur had een doel: ze houdt een papieren silhouet van een sneeuwvlok vast.

Haar ogen flitsen. Haar lippen komen tot leven terwijl ze weer begint te praten en een nieuw punt aansnijdt. Ze verkreukelt de papieren sneeuwvlok en steekt haar hand in de lucht. Luchtig. Vreemd. Ze praat door, verkondigt een nieuwe mening, ademt alleen wanneer dat strikt noodzakelijk is om haar ritme te behouden. De zaal is muisstil, vol verwachting. Er was al eerder magie, zou het weer gebeuren? Dan begint ze haar vingers tegen elkaar te wrijven en kleine papieren rondjes, die sprekend op sneeuw lijken, dwarrelen uit haar opgeheven hand naar beneden. Het is werkelijk prachtig om te zien. De sneeuwvlokjes blijven maar vallen, over haar heen, in haar haar, op haar jurk, op de vloer – zo ontzettend veel 'sneeuw', veel te veel voor die ene papieren vlok. Sommige vlokjes blijven in haar haar hangen; het houdt maar niet op, onmogelijk gewoon. Waar kwam al die 'sneeuw' vandaan? Hoe deed ze dat?

Dit zijn vragen die voortdurend opborrelen in Di Sherlocks enscenering van haar eigen stuk, Miss Havisham's Expectations, dat momenteel te zien is in Trafalgar Studios 2. Waar komt dit vandaan? Hoe flikte ze dat? Maar er zijn ook andere vragen: waarom deed ze dat? En wat betekent dit allemaal?

Aan het einde van de voorstelling, die ongeveer een uur duurt, is het lastig om op al die vragen een antwoord te formuleren.

Sherlocks uitgangspunt is het verkennen van 'Het Miss Havisham-effect' (erkend als een medische aandoening waarbij iemand die hunkert naar de liefde van een ander, fysiek verslaafd raakt aan het genot dat de pijn van het verlies of het gemis van die liefde met zich meebrengt, en daardoor niet verder kan met het leven). Ze gebruikt Charles Dickens' beroemde personage uit Great Expectations, de ultieme versmade bruid, als instrument voor deze verkenning. Ze maakt daarbij gebruik van teksten van Dickens, evenals andere klassieke verwijzingen.

Het is alsof Miss Havisham een echte kracht is, een belezen menselijke geest en geen fictie. In een lange monoloog, waarin haar geest af en toe transformeert in andere personages, probeert de menselijke Havisham de pijn, de hartstocht en de hachelijke situatie van het fictieve personage te doorgronden en uit te leggen.

Het is bijna onmogelijk om te volgen, behalve dan dat je absoluut mee wilt gaan in deze ervaring, wilt beleven wat deze Havisham-geest te bieden heeft – een uniek perspectief – en dus doe je een poging. Je probeert het echt. Maar de schrijfstijl buigt als een afgeketste zonnestraal, schiet alle kanten op, en net wanneer je denkt dat je de kern te pakken hebt, glijdt het weer weg in een andere richting, maakt een ander punt, voegt magie of een nieuw personage toe, en ben je de draad weer kwijt.

De draad kwijt, voor alle duidelijkheid, wat betreft de betekenis en het doel van Sherlocks tekst. Want wat dat ook moge zijn, het blijkt uiteindelijk niet de essentie van haar eigen regie.

Nee. Waar het hier om draait is de lumineuze, werkelijk opmerkelijke theatrale kracht van Linda Marlowe, de actrice die eigenhandig Sherlocks script met al zijn op hol geslagen gedachten en ideeën tot leven wekt.

Er wordt over Judi Dench vaak gezegd dat het publiek nog ademloos zou luisteren als ze het telefoonboek zou voorlezen. Ongetwijfeld. En Dame Judi zou dat op haar eigen klassevolle, klassieke wijze doen. Maar als ze Linda Marlowe een telefoonboek zouden zien en horen voorlezen, zouden ze er waarschijnlijk ook goocheltrucs, bliksemsnelle gedaanteverwisselingen, talloze stemmetjes en stijlen, en een wilde, rauwe en volstrekt meeslepende durf als extraatje bij krijgen.

Marlowe is een actrice met een enorm bereik en een grote zeggingskracht. Ze beheerst haar stem tot in de puntjes: ze weet precies hoe ze een zin moet laten zweven, moet hameren, of nonchalant moet wegwerpen. Haar ogen zijn eindeloos verleidelijk en zelfverzekerd; ze zet ze in als onderdeel van haar arsenaal om de aandacht op te eisen. Net zoals ze haar hele lichaam gebruikt – ze kan een fysieke verschijning aannemen die veel groter lijkt dan ze is, even gemakkelijk als ze ter plekke kan krimpen. Ze kan naar believen verouderen of verjongen; het ene moment een prachtige jonge vrouw, het volgende moment een door verdriet getekend oud mens dat zomaar een heks zou kunnen zijn.

Haar interactie met het publiek, de intense band die ze opbouwt terwijl ze in stilte vanuit de zijdeuren door de kleine zaal naar voren loopt en daar gaat staan wachten tot iedereen haar de volle aandacht geeft, het directe contact dat ze maakt met zoveel mogelijk toeschouwers – ze beheerst alle kneepjes van het vak om een verhaal zo te vertellen dat het onderdeel wordt van de wereld van de luisteraar.

Marlowe is zo’n zeldzame verschijning: een ware virtuoos. Sherlocks materiaal is haar op het lijf geschreven en ze verslindt het gulzig; ze vindt elke nuance, elke interessante verleiding, elk verborgen hoekje van onontdekte spanning, elke mogelijke manier om te stralen. Luisteren naar haar vocale dynamiek, haar krachtige, magnetische aanwezigheid voelen en haar fysieke benadering van haar personage ervaren – nou, indrukwekkender dan dit wordt het niet in het moderne theater.

Het is lastig te zeggen welke regisserende rol Sherlock precies heeft gespeeld, aangezien Marlowe zo'n unieke, instinctieve en intuïtieve artiest is, maar de fysieke aspecten van de productie (met name het decor van Andie Scott, maar ook het lichtplan van Theo Chadha) halen niet het niveau van Marlowe. Als deze productie de middelen van het National Theatre achter zich had gehad, had het qua presentatie en uitstraling heel anders kunnen zijn; het had wellicht de schittering van de ster zelf kunnen evenaren.

De goocheltrucs van Scott Penrose zijn bijzonder slim en Marlowe laat ze stuk voor stuk briljant werken. De originele muziek van Andy Booth is gepast en niet opdringerig, ideaal voor een stuk als dit.

Misschien begrijp je na het zien van Miss Havisham's Expectations nog steeds niet helemaal wat de auteur precies wilde zeggen, maar je verlaat de zaal ongetwijfeld met een vitaal gevoel en de wetenschap dat je getuige bent geweest van een echt grote actrice die op volle toeren en met grenzeloze energie en stijl heeft gespeeld.

Doe jezelf een plezier en ga Linda Marlowe zien in dit wonderlijke, vreemd magische stuk.

Meld u aan voor onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van het laatste nieuws en ticketacties.