RECENSIE: Pacific Overtures, Union Theatre ✭✭✭✭

Pacific Overtures Union Theatre 20 juli 2014 4 sterren

In de reeks werken van Gilbert and Sullivan bevindt Princess Ida zich tussen Iolanthe en The Mikado, maar is het stuk minder bekend en geliefd dan beide. Pacific Overtures bekleedt een vergelijkbare positie in het oeuvre van Stephen Sondheim, tussen A Little Night Music en Sweeney Todd. Net als Princess Ida is het onverklaarbaar genoeg minder bekend en ondergewaardeerd vergeleken met die twee meesterwerken. Toch beleefde de oorspronkelijke productie 177 voorstellingen meer dan de eerste reeks van Merrily We Roll Along.

Kortom: Pacific Overtures is een vaak over het hoofd gezien juweeltje. De partituur is prachtig, sfeervol en bezinnend, en het script van John Weidman is sober, krachtig en zeer effectief.

In het Union Theatre speelt nu een herneming van dit bijzondere stuk onder regie van Michael Strassen. Zijn eerdere Sondheim-producties in het Union (Assassins, Company) waren op zijn zachtst gezegd wat wisselvallig.

Maar hier gaat alles goed. Op één kanttekening na is dit een productie van Pacific Overtures die zo goed is als men zich maar kan wensen. De cast is sterk, er wordt over het algemeen uitstekend gezongen en de enscenering is beeldschoon, bijna hypnotiserend. Het vloeit over van drama en intrige, met een samenhang die de magie creëert die alleen muziektheater kan bieden. Er worden lessen geleerd en prachtige liederen gezongen.

De kanttekening betreft de vormgeving. Geïnspireerd door Sasha Regan's 'all-male' Gilbert and Sullivan-voorstellingen, worden de vrouwenrollen hier vertolkt door jonge mannen – jongens eigenlijk – in diverse stadia van ontkleedheid. De productie krijgt hierdoor een soort 'ladyboy'-sfeer die een sensuele laag toevoegt waar het script en de muziek niet om vragen. Het is niet rampzalig, maar wel afleidend en... tja, vreemd. Aangezien deze gracieuze knapen, anders dan in de producties van Regan, niet met kopstem zingen, is de overheersende indruk dat dit een 'gay'-versie van Pacific Overtures is.

Het programmaboekje rept over Butoh- en Kabuki-invloeden in plaats van een specifieke homoseksuele insteek, maar geen van beide stijlen vereist zoveel bloot mannelijk vlees. Het was wellicht eenvoudiger geweest om het "The All Male Pacific Overtures" te noemen, want de gevoeligheid die hier doorschemert is niet de traditionele. Het draait merkwaardig genoeg niet alleen om de cultuurshock, maar ook om seksualiteit.

Pacific Overtures is een zeer volwassen werk dat met de precisie van een microscoop kijkt naar het moment waarop de wereld veranderde; toen het eiland Nippon, een plek waar buitenlanders ruim 200 jaar lang verboden waren, door de VS de moderne wereld van internationale diplomatie en handel in werd gesleurd.

Sondheim levert een van zijn rijkste en meest sublieme partituren af. De muziek is grotendeels indringend en melancholisch; elke noot is essentieel voor de voortgang van het plot en het uitdiepen van de personages. Zoals we van hem gewend zijn, weet Sondheim met één enkel lied de complexe thema's van het stuk te vangen. In dit geval is dat 'Pretty Lady' – een lied zo prachtig en perfect als Sondheim ze zelden schreef, en een sublieme illustratie van de botsing tussen culturen en de pijn die daaruit voortvloeit.

De muzikale leiding van Richard Bates is voortreffelijk. Hoewel de zang soms wat te schreeuwerig is (wellicht onvermijdelijk met een groep energieke kerels op het podium, maar soms storend), komt de muziek over het algemeen uitstekend tot zijn recht. Het orkest is klein maar speelt accuraat en met veel overgave.

Daarnaast zijn er een paar werkelijk uitmuntende acteerprestaties te bewonderen.

Oli Reynolds is voorbeeldig als Kayama, de samoerai die promotie krijgt om te voorkomen dat de heersende klasse zelf met de Amerikaanse vloot moet onderhandelen. Hij brengt de angst en afschuw van zijn situatie magistraal over en verandert gedurende het verhaal subtiel en gelaagd. Zijn vertolking is verreweg de meest indrukwekkende; zijn uitvoering van 'A Bowler Hat' is diep ontroerend.

Als zijn vrouw, Tamate, is Anthony Selwyn verbazingwekkend goed. Hij heeft maar weinig te doen, maar doet dat met uitzonderlijke vaardigheid en een waar gevoel voor stijl en drama. Hij speelt gedurende de voorstelling ook andere rollen, maar het is zijn optreden als Tamate dat me nog lang zal bijblijven. Exquise.

Veel rollen worden door verschillende acteurs vertolkt. De meest indrukwekkende spelers, die zowel in spel als zang overtuigden, waren Joel Harper Jackson, Joel Baylis en (vooral) Josh Andrews.

Ken Christiansen deed veel goed werk als de Verteller, maar verviel te snel in schreeuwen, wat de emotionele impact van zijn rol ondermijnde. Zijn grime is echter fantastisch. Marc Lee Joseph maakte indruk als de moeder van de Shogun in 'Chrysanthemum Tea', maar was in andere scènes veel te flamboyant en 'over-the-top'.

Ian Mowat was geweldig als de Oude Man in 'Someone In A Tree' en als de Engelse ambassadeur in 'Please Hello' (Sondheims ode aan Gilbert and Sullivan), maar zijn vertolking van de Madam in 'Welcome To Kanagawa' was schreeuwerig en vermoeiend banaal.

Alexander McMorran beschikt over een uitstekende basstem, hoewel deze niet helemaal opgewassen was tegen de eisen van de rol, en zijn acteerprestatie liet te wensen over. Alleen zingen is niet genoeg in muziektheater, zeker niet bij Sondheim.

Helaas wordt een sleutelrol tekortgedaan. Als Majiro, de visser die van het eiland ontsnapt naar Amerika en bij terugkeer ter dood wordt veroordeeld, gratie krijgt, met Kayama moet samenwerken en uiteindelijk een staatsgreep pleegt, komt Emanuel Alba simpelweg tekort. Hij geeft slechts een eendimensionale invulling aan deze veelzijdige en fascinerende historische figuur. Dat is erg jammer.

De choreografie en enscenering zijn doorlopend prachtig, met als enige uitzondering de vreemde, ietwat l'art-pour-l'art Leeuwendans door Marios Nicolaides vlak voor de pauze. Sommige scènes zijn oogverblindend; de intimiteit die wordt gecreëerd met enkel doeken en kaarslicht is enorm krachtig. Het statige tempo van sommige routines versterkt het ballet-achtige effect. Er gaat een onmiskenbaar vakmanschap uit van de hele productie, wat een blijvende indruk achterlaat.

The Union is een theater dat de kans biedt om zelden opgevoerde musicals te zien. Dit is een van die gelegenheden waarbij de reis naar de locatie en het ongemak van de ongeplaceerde zitplaatsen dubbel en dwars worden beloond.

Zelfs in de drukkende hitte van deze middag was dit een voortreffelijk verblijf in de magische wereld van Sondheim.