RECENSIE: Playing Sandwiches, Talking Heads, iPlayer ✭✭✭

Julian Eaves recenseert Lucian Msamati in Playing Sandwiches van Alan Bennett als onderdeel van de Talking Heads op BBC iPlayer.

Lucian Msamati in Playing Sandwiches Playing SandwichesTalking Heads BBC iPlayer 3 sterren Kijk nu Allereerst moet ik mijn eigen vooringenomenheid opbiechten: ik probeer al jaren – of zijn het decennia? – te begrijpen waarom deze serie zo'n nationaal fenomeen is.  Het raakte duidelijk de juiste snaar bij het publiek toen het voor het eerst verscheen en heeft zich sindsdien – als bijna geen enkele andere serie van mini-drama's – in het collectieve geheugen genesteld tot het punt van 'iconisch'. Het zijn bijna objecten van mystieke verering geworden, die voor de trouwe kijker worden bovengehaald op momenten van nationale bezinning – zoals feestdagen en grote festivals.  En nu dus tijdens de lockdowns. Dit is een zeer welgestelde middenklasse-kijk op het gewone buitenleven: we worden geacht alles te zien door de ogen van de verteller, gespeeld door Lucian Msamati, die aan elk verwachtingspatroon van een onderdrukte arbeider voldoet.  Zijn vertolking is prachtig ingetogen en de regie van Jeremy Herrin is zo natuurlijk en geloofwaardig als de omstandigheden toelaten, hoewel het vermijden van long-shots en het gebrek aan actie zonder de constante stroom van Bennett-dialogen op den duur wat vermoeiend wordt. Het arbeidersbestaan komt over als iets waar je liever geen deel van uitmaakt, wat mooi aansluit bij de levensloop van de auteur zelf, Alan Bennett.  Via de Eleven Plus, de grammar school en Oxbridge werd de weg gebaand uit de massa naar de rangen van het Britse establishment (dat na de wereldoorlogen flinke klappen had gekregen). De stem die we in zijn werk horen, is een getransponeerde stem; eentje die uit de oorsprong is getild en gevormd tot iets dat acceptabel klinkt voor de 'high literary' wereld van de BBC en andere instituten waar dergelijke stemmen doorgaans resoneren.  In deze monoloog voor parkbeheerder Msamati krijgen we een bijna taxonomische lijst van typische kenmerken van het volkse leven.  Dit wordt gebracht op de gemaakte, gestileerde wijze van Bennetts personages uit de 'lagere klassen', die altijd volkomen aannemelijk, maar nooit echt 'echt' klinken.  Bij deze schrijver lijkt het altijd alsof de lagere sociale klassen worden bekeken door de goedgunstig omgeslagen pagina's van de zondagskrant – de 'Culture'-bijlage wellicht – maar helaas nooit op hun eigen voorwaarden. Bennetts techniek is dramatisch gezien feitelijk een kat-en-muisspel: hij voert zijn slachtoffers – zijn publiek – hapjes informatie in dialogen die je misschien in de buurt van Albert Square of in ‘the Street’ hoort, maar zelden in de echte wereld.  Maar dat terzijde.  Vervolgens weeft hij door hun lichte babbeltjes draden van een somberder, complexer kaliber: onverklaarde verdwijningen of ongepaste voorwerpen worden in de verbeelding van de kijker achtergelaten, wat wijst op mogelijke problemen.  Zodra het publiek deze 'aanwijzingen' begint te begrijpen, snelt de auteur weg van de confrontatie en dwaalt af in een volgende zijweg. Maar hij heeft een serieuzer doel voor ogen, zo blijkt.  Deze overtreder uit de lagere sociale klasse wordt hier door de autoriteiten opgepakt en komt zeker niet weg met zijn misdaad.  Men vraagt zich af hoe anders het zou zijn gelopen als hij een witte man uit de middenklasse was geweest, of slechts een 'medeplichtige' aan andermans wandaad, want zulke personages hebben in de wereld van Bennett – althans in mijn ervaring met zijn oeuvre – de neiging om aan de grip van de wet te ontsnappen.  Dit is natuurlijk een boodschap die diepe geruststelling biedt aan iedereen in het publiek die wel eens een scheve schaats heeft gereden. Het verklaart misschien wel zijn aantrekkingskracht op 'Middle England', dat hem soms lijkt te beschouwen als een figuur met messiaanse gaven.  Ondertussen klinkt er op de achtergrond zachtjes kabbelende pianomuziek, die een deken van kleinburgerlijke tevredenheid legt over deze troosteloze proletarische wereld.  Vooruit: als je van dit genre houdt, is het een aardige tijdsbesteding.  Een gereserveerd genoegen voor sommigen, maar meer van hetzelfde voor degenen die dit vertrouwde beeld van ons niet altijd even gelukkige land willen zien. Andere Talking Heads-recensies Lees onze recensie van An Ordinary Woman Lees onze recensie van The Shrine Lees onze recensie van Soldiering On Lees onze recensie van Her Big Chance Lees onze recensie van The Outside Dog Lees onze recensie van Bed Among The Lentils Lees onze recensie van The Hand Of God