RECENSIE: Present Laughter, Old Vic Theatre ✭✭✭✭✭

Julian Eaves recenseert Noel Cowards Present Laughter met Andrew Scott, nu te zien in het Old Vic Theatre in Londen.

Present Laughter

Old Vic Theatre,

27 juni 2019

5 sterren

Boek Nu

Een paar jaar geleden haalde het National Theatre, in haar missie om representatief en trouw te zijn aan de canon van grote Britse toneelschrijvers, deze zelden opgevoerde en minder bekende komedie uit Cowards middenperiode van stal. Het was een plichtsgetrouwe en getrouwe enscenering; een groep vaste gezichten van het gezelschap vulde alle rollen in en deed hun uiterste best om te navigeren over een Lyttleton-podium dat tot de nok toe gevuld was met log meubilair, ephemera en snuisterijen. Het decor was zo duizelingwekkend geconfigureerd dat het steeds smaller werd en verdween in een punt ergens in het midden achterop het toneel, wat een gevoel gaf van de verstikkende beklemming van het bohemienleven. En ze probeerden, op een of andere manier, uit deze overvolle bende een luchtige zedenkomedie te destilleren, terwijl de moedeloze hoofdrolspeler maar door ratelde in een rol die schijnbaar nergens heen ging. Dus toen werd aangekondigd dat de Old Vic dit krakende tijdsdocument zou hernemen, gingen er in mijn hoofd geen alarmbellen rinkelen, maar klonk eerder de complete Kroningsscène uit Moessorgski's 'Boris Godoenov'.

Wat zat ik ernaast. Wat een magische transformatie heeft regisseur Matthew Warchus bereikt in zijn Old Vic – verbazingwekkend genoeg zijn allereerste poging tot een stuk van Coward. Andrew Scott keert terug om de veeleisende centrale rol op zich te nemen van de acteur die nooit kan stoppen met 'acteren'. Ik zag Scott voor het laatst in een Coward-komedie op ditzelfde adres een paar jaar geleden, toen hij een van de drie bohemien-geliefden speelde in 'Design for Living'. Toen gaf regisseur Anthony Page hem nog de vrije hand om zijn explosieve, scène-stelende talenten te tonen. Hier, bijna een decennium later en met veel meer ervaring op zak, waaronder een veelgeprezen Hamlet en veel verfijnd televisiewerk, is Scott rijk gerijpt. Hij bereikt veel meer met veel minder; geen slecht idee bij een rol die bijna alle drie de bedrijven domineert en waarbij de hoofdrolspeler het risico loopt dat de ideeën om het publiek te vermaken opraken.

Maar dat gevaar is bij Scott niet aan de orde. Hij heeft de volledige controle over zichzelf en over werkelijk alles – of bijna alles – wat er om hem heen gebeurt. Precies zoals het hoort: de rol is een virtuoos paradepaardje voor een buitengewoon begaafd acteur. Het is een bron van puur genot in deze productie dat we de fenomenale dramatische vaardigheden van zo'n slimme en subtiele professional mogen zien en horen. Extra bevredigend voor het publiek is het om een speler te zien die in het echte leven een status heeft bereikt die lijkt op die van de Garry Essendine van Coward. Tijdens de slotbuiging verscheen er zelfs een stevige beveiliger aan de voet van het podium, met zijn ogen strak op de zaal gericht, ongetwijfeld op zoek naar de eerste overenthousiaste fan die de ster iets té persoonlijk wilde komen feliciteren.

Wat een drama! Toch zou de cultus rond de persoonlijkheid van Scott alleen niet half zo effectief zijn zonder het geweldige gezelschap om hem heen. Geschreven in 1943, toont dit stuk Coward op zijn best, met een meesterlijke beheersing van het komen en gaan in het huishouden van Essendine. Personeel en bezoekers glippen in en uit de vijf deuren op het toneel met een feilloze komische timing. Indira Varma is als Liz Essendine een geweldige tegenpool voor haar van haar vervreemde echtgenoot, onverstoorbaar onder het onbeholpen enthousiasme van Kitty Archers Daphne Stillington (de nieuwste verovering van haar overspelige man). Archer haalt alles uit deze knipoog naar Nina uit Tsjechovs 'De Meeuw', wiens belabberde acteerwerk een van de komische hoogtepunten uit het oeuvre van die grootmeester is. Warchus zorgt bovendien voor een fascinerende complicatie bij de volgende twee 'motten' die zich op de vlam van Essendines charisma werpen: Luke Thallons impulsieve jonge schrijver Roland Maule, en een nog briljantere castingkeuze: 'Joe' Lyppiatt. In de handen van Enzo Cilenti wordt hij een soort Ricky Martin-figuur – even fascinerend als angstaanjagend: hij mag uiteindelijk de striptease aan het eind van het tweede bedrijf delen met de overduidelijk inclusieve Essendine.

Dan is er nog de woedende Morris Dixon, met bruisende energie gespeeld door Abdul Salis, en zijn verontwaardigde vrouw Helen, perfect neergezet door Suzie Toase. Sophie Thompson schittert als de lankmoedige secretaresse Monica Reed. En we hebben Fred, de (waarschijnlijk) volledig heteroseksuele bediende, die door Joshua Hill een wereldwijd en glad voorkomen krijgt (al zijn er genoeg aanwijzingen, zoals Garry die hem opvallend vaak geld toestopt, die suggereren dat er meer speelt). Want dat is, zoals altijd, het geval bij deze personages in Coward-land: ze zijn nooit wie ze lijken te zijn. De humor zit hem in het ontdekken hoe ver ze afstaan van hun reputatie. Zelfs de dienstmeid, Miss Erikson (Liza Sadovy), zit vol verrassingen (Sadovy leeft zich later ook heerlijk uit als de angstaanjagende Lady Saltburn... ja, alles grijpt perfect in elkaar!).

Dit alles speelt zich af in een prachtig art-deco decor van Rob Howell – hij ontwierp ook de onberispelijke kostuums, die prachtig worden uitgelicht door Tim Lutkin en Hugh Vanstone. Simon Baker verzorgt het geluid, dat ons keer op keer herinnert aan de kracht van 'goedkope' muziek (een beetje zoals die afgezaagde playlists op bruiloften).

Uiteindelijk zou al deze kunstigheid instorten als het niet het vermogen had om het publiek te verleiden. En daarin slaagt deze productie glansrijk. Het neemt alle weerstand weg met een visie op het leven die mijlenver afstaat van onze werkelijkheid, maar die tegelijkertijd vol zit met de waarheid over onze passie voor pretentie en zelfbedrog. Voor een eerste poging tot een stuk dat anderen vaak in de problemen heeft gebracht, is dit een van de absolute hoogtepunten van het jaar.

RESERVEER TICKETS VOOR PRESENT LAUGHTER