RECENSIE: Shirleymander, Playground Theatre ✭✭✭✭

Julian Eaves recenseert Jessica Martin in Shirleymander, over Lady Shirley Porter, nu te zien in het Londense Playground Theatre.

Jessica Martin in Shirleymander. Foto: Simon Bohrsmann Shirleymander

Playground Theatre

25 mei 2019

4 Sterren

Boek Nu

Drie hoeraatjes voor de magnifieke tour-de-force van Jessica Martin als Lady Shirley Porter in deze gloednieuwe verkenning van corruptie in de hoogste kringen van (de Londense borough) Westminster. In een tijd waarin we voortdurend zoeken naar meer en betere rollen voor vrouwen in het theater — en vrouwen van een zekere volwassenheid bovendien — spat dit stuk uiteen als een vuurwerkshow op oudejaarsavond boven het Top-Of-The-Pops-achtige decor van Gregor Donnelly, wat resulteert in oprecht gejuich en staande ovaties van een bewonderend publiek.

We weten direct dat ons iets spectaculairs te wachten staat zodra we deze vreemde wereld van primaire kleuren betreden; een hindernisbaan van rechthoekige blokken met daarboven dunne, gloeiende neonstrips (Lichtontwerp: Sherry Coenen). Hierover bewegen de personages zich zo comfortabel als ze kunnen — wat niet meevalt — terwijl de dreunende soundtrack van jaren '80-hits (Geluid: Yvonne Gilbert) optimisme en glamour uitstraalt. Gehuld in een reeks modieuze outfits (Assistent-kostuumontwerper: Joanna MacDonald) en met op maat gemaakte haarontwerpen van Richard Mawbey, neemt schrijver Gregory Evans ons mee terug naar het leven van een van de beroemdste — en beruchtste — lokale bestuurders sinds T. Dan Smith: de buitengewone en onvergetelijke voormalig leider van de Westminster City Council, Shirley Porter.

Jack Klaff en Jessica Martin in Shirleymander. Foto: Simon Bohrsmann

Zijn meesterzet bevindt zich aan het begin, waar we haar zien in een rustig, bescheiden privémoment als de zorgzame vrouw van een ziekelijke, oudere echtgenoot (Jack Klaff, in een van zijn vele rollen: de anderen spelen meerdere personages, wat hun relatieve oppervlakkigheid en inwisselbaarheid benadrukt; alleen Shirley blijft Shirley, de vaste pool ster in het centrum van hun universum). Het is een briljant eenvoudige scène; onmiddellijk staan we aan haar kant — niet dat ze daar ooit om vraagt. Het enige wat ze wél eist, hartstochtelijk en resoluut (denk aan haar 'The Resolute Approach'), is wat zij beschouwt als haar rechten en wat 'juist' is om te doen. En dat streeft ze na met een vastberadenheid die vandaag de dag nog steeds adembenemend is in zijn intensiteit.

De rol van Porter is kolossaal: ze is vrijwel constant op het toneel. En als ze zich al even onttrekt aan ons zicht, lijkt dat enkel om zich weer in een volgende perfecte jaren '80-creatie te hijsen. Herinnert u zich de hanenpoot nog? De strikken? Het is er allemaal. In overvloed. Martins 'Leader' is een ware Eva Peron van regenboogkleuren en strakke powerdressing. Maar natuurlijk wel met de 'common touch' altijd binnen handbereik. Ze deinst er niet voor terug om anderen — zoals het publiek, gezeten op klapstoeltjes in rijen aan weerszijden van het toneel — op te dragen zwerfvuil op te ruimen. Dat moment, zoals zoveel andere in dit strak geschreven script, is een feest van herkenning voor wie de zwaar door de media gevolgde carrière van de publiciteitsgeile 'Shirl' heeft meegemaakt. En nu herontdekt een nieuwe generatie haar in dit grootse, epische drama.

Jessica Martin in Shirleymander. Foto: Simon Bohrsmann

Met diverse vervreemdingstechnieken bieden Evans en regisseur Anthony Biggs ons een soort Brechtiaanse meditatie over macht en de corrumperende werking ervan. De biografie 'Nothing Like A Dame, The Scandals of Shirley Porter' van Andrew Hosken wordt in het amusant vormgegeven programmaboekje als bron genoemd, en Evans schrijft zelf over het 'tragische' karakter van haar carrière. Toch is dit geen tragedie in de Aristotelische zin. In plaats daarvan worden we uitgedaagd om na te denken en te reflecteren op wat we zien en horen. De emotionele temperatuur blijft de hele avond opvallend koel en bijna afstandelijk; er is humor, en elk publiek zal daar anders op reageren, maar over het algemeen is de toon didactisch en objectief. Tot het einde. Wanneer we eindelijk worden verlost uit de ban van het stuk, reageren we met opmerkelijke felheid. Het is alsof we iets heel belangrijks hebben ontdekt, niet alleen over degenen in wie we ons vertrouwen stellen — onze leiders — maar ook over onszelf. En we zijn verdomd blij dat we die ontdekking hebben gedaan. Het geeft ons het gevoel dat we de wereld van vandaag tegemoet kunnen treden met een sterker besef van wie we zijn. Hoeveel theaterervaringen laten je zo achter?

De rest van het ensemble zet de keurig geschreven rollen interessant neer. Omar Baroud is altijd sterk gefocust. James Horne is heerlijk veelzijdig in zijn rollen, waaronder Shirley's vader en de District Auditor (die het kaartenhuis van Porter laat instorten). Klaff is, zoals gezegd, super en bouwt zijn rollen vernuftig op naar een climax met de ijzige controle van de voorzitter van Tesco. Porters rijkdom kwam voort uit het succes van haar vader met de Britse supermarktgigant, maar ze werd na zijn dood uit de bestuurskamer geweerd: het zien van deze scène bezorgt je nog steeds rillingen. George Potts slaagt er prachtig in al zijn personages te vermenselijken, vooral de getergde Chief Executive van Westminster. En Amanda Waggott zal ons bijblijven met een reeks knappe rollen, waaronder een mannelijke dokter die constant zijn jachtgeweer poetst wanneer hij er niet mee zwaait in de raadszaal.

Jessica Martin en Jack Klaff in Shirleymander. Foto: Simon Bohrsmann

Over het algemeen krijgen we naturalistische scènes te zien, aaneengeregen door directe vertellingen aan het publiek door Shirley en anderen. Al met al denk ik dat de 'show them'-benadering hier beter werkt dan de 'tell them'-aanpak, zeker kwantitatief gezien. Een ander element zijn de incidentele bewegingsuitspattingen van Lily Howkins. Het staat vermeld als 'choreografie', maar eerlijk gezegd is het podium daarvoor te krap om echt vrijheid of vloeibaarheid te krijgen (tenzij we de stuiptrekkende bewegingen van disco-dansers op platforms zo moeten noemen). De 'Saturday Night' entertainmentstijl van het productieontwerp, gecombineerd met de herkenbare soundscape, lijkt echter te vragen om iets vrijers, snellers en simpelweg prettigers voor oog en oor. Het constante geklauter over de obstakels van het decor deed me sterk denken aan een tv-programma van Esther Rantzen, die ons destijds verbaasde en vermoeide met haar vermogen om op hoge hakken en met microfoon in de hand razendsnel door een studio te rennen. Ik vraag me af of de kracht van dat visuele beeld hier niet te veel de overhand krijgt op de vertelling.

Er zijn momenten — vele — waarop we verlangen naar een ontsnapping uit de strakke geometrische gevangenis van het decor. We snakken ernaar de acteurs meer te zien doen dan ze nu kunnen. Bovendien voelt het stuk momenteel aan als een hofdrama van Racine, waarin we nooit de buitenwereld echt aanraken (op dat ene kostbare moment na waarop Shirley rozijnen inpakt met haar vader). Wat ik bedoel te zeggen: we horen over de echte mensen in woningen vol asbest, maar we ontmoeten ze niet, en dat is vreemd in een theater dat dit stuk host — bewust gekozen vanwege het huidige politieke klimaat — op slechts een paar honderd meter van het zwartgeblakerde karkas van de Grenfell Tower. Het is dat gebouw, veelzeggend genoeg, waarvan de beelden over de (te spaarzaam gebruikte) projecties flitsen aan het slot van de voorstelling. We weten wat het is en wat het vertegenwoordigt, en we weten ook dat de overlevenden strijden om gehoord te worden. Zij zitten ook in dit stuk, geciteerd in brieven. Zelfs als hun naam Nigella Lawson is. Wanneer haar naam valt, is dat een goede grap, maar het vermijdt een cruciale confrontatie waar dit drama ons op lijkt voor te bereiden, zonder deze — vooralsnog — te bieden.

Tot 16 juni 2018

BOEK NU VOOR SHIRLEYMANDER

Meld u aan voor onze mailinglijst voor nieuws over Off-West End producties